درسنامه آموزشی قرآن کلاس هفتم
درس 2: پسر نوح
جلسۀ اوّل: سوره هود
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ﴿۱۰۷﴾ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَ كُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَ مَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ ﴿۱۰۸﴾ وَ اتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَ اصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَ هُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ ﴿۱۰۹﴾
الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ﴿۱﴾ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَ بَشِيرٌ ﴿۲﴾ وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ ﴿۳﴾ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۴﴾ أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَ هُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَ مَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ ﴿۵﴾
ترتیل صوتی آیات 107 تا 109 سوره یونُس و آیات 1 تا 5 سوره هود
وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ﴿۶﴾ وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿۷﴾ وَ لَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ ﴿۸﴾ وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ ﴿۹﴾ وَ لَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ ﴿۱۰﴾ إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ ﴿۱۱﴾ فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ﴿۱۲﴾
ترتیل صوتی آیات 6 تا 12 سوره هود
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 22 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده از کلمات داده شده، کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
همه، توانا، پروردگار، بگو، چیز
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
| 1 | قُل | بگو | 2 | اِلٰی | بهسوی، به |
| 3 | جاءَ | آمد برای، آمد | 4 | رَبّ | پروردگار |
| 5 | فَـ | پس، و | 6 | قَد | قطعاً |
| 7 | ـه | او، ـَش، آن | 8 | عَلٰی | بر |
| 9 | ها | آن، ـَش، او | 10 | شَیء | چیز |
| 11 | کُلّ | هر، همه | 12 | قَدیر | توانا |
فعالیت دوم (صفحه 22 کتاب درسی)
این ترکیبها را معنا کنید.
1- قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ: بگو ای مردم
2- قَدْ جَاءَكُمْ: قطعاً آمد برای شما
3- مِنْ رَبِّكُمْ: از پروردگارتان
4- اِلَی اللهِ: به سوی خدا
5- عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ: بر هر چیزی
فعالیت سوم (صفحه 22 کتاب درسی)
این ترکیبها را مانند نمونه کامل و معنا کنید.
الیٰ + هِ: اِلَیهِ: به سوی او، به سویش
الیٰ + ها: الیها، به سوی او، به سویش
الیٰ + کُم: الیکم ، به سوی شما، به سویتان
عَلیٰ + هِ: عَلَیهِ: بر او، بر آن
عَلیٰ + هِم: علیهِم ، بر آنها
عَلیٰ + کُم: علیکُم، بر شما
انس با قرآن در خانه (صفحه 23 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانهٔ قرآن کریم: هر روز در خانه یک صفحه از صفحات 220 تا 225 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این آیات و عبارات قرآنی را کامل کنید.
1- قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ: بگو ای مردم قطعاً آمد برای شما حق از سوی پروردگارتان؛
2- إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ: به سوی خدا است بازگشت شما؛
3- وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ: و او بر هر چیزی توانا است.
ج) از صفحهٔ 223 قرآن کریم دو ترکیب یا عبارت ساده نوشته و معنا کنید.
مِنْ دُونِ اللَّهِ: از غیر خداوند
إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ: اگر راستگو هستید
د) ترجمهٔ این دو پیام زیبای قرآنی را کامل کرده، دربارهٔ آنها بیندیشید و نظر خود را برای دوستانتان بیان کنید. خوب است آنها را حفظ کنید.
جلسۀ دوم: خلاصۀ حروف ناخوانا (و ال ی)
(و) واو ناخوانا
1- بعد از ضمه، مانند: اُولِٰۤئكَ / اُولُوالاَرحامِ
2- زیر همزه، مانند: یُؤخَذُ / یُؤَِیّدُ / فُؤادُ / یَذرَؤُکُم
3- زیر الف کوچک، مانند: حَیوٰة / زَکوٰةً / صَلوٰتَكَ
(ا) الف ناخوانا
1- بعد از فتحه، مانند: اَنَا / ثَمودَا / هٰذَا الَّذی / وَاصِبر
2- بعد از تنوین، مانند: عَینًا / قَولًا / غَفورًا
3- بعد از واو آخر کلمه، مانند: ءامَنوا / کَفَروا / کانوا
4- الف وصل در اول کلمه، مانند: خَیرُالحاکِمینَ / فَمَنِ اهتَدیٰ / بالِقسطِ
(لـ) لام ناخوانا قبل از تشدید مانند: اَلِرّجالُ / لِلنّاسِ / بالصّاِلحینَ
(ی) یاء ناخوانا
1- بعد از کسره، مانند: فِی اخِتلافِ / ذِی الطَّولِ
2- بعد از فتحه، مانند: عَلَی الاَرضِ / اِلَی السَّماِء
3- بعد از تنوین، مانند: هُدًی / ضُحًی / مُسَمًّی / مُصَلًّی
4- زیر همزه، مانند: هَِیّئ / قُِرئَ / شاطِیَٔ / یُبدِئُ
5- زیر الف کوچک، مانند: اَغنیٰ / یَنهیٰ / اُخریٰ / هَویٰ
سوره هود
قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ ﴿۴۶﴾ قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَ إِلَّا تَغْفِرْ لِي وَ تَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿۴۷﴾ قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا وَ بَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَ عَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿۴۸﴾ تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلَا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ ﴿۴۹﴾ وَ إِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ ﴿۵۰﴾ يَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿۵۱﴾ وَ يَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَ لَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ ﴿۵۲﴾ قَالُوا يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَ مَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَ مَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ ﴿۵۳﴾
ترتیل صوتی آیات 46 تا 53 سوره هود
آموزش مفاهیم
فعالیت اوّل (صفحه 26 کتاب درسی)
جدول زیر را با استفاده از کلمات داده شده کامل کرده و سعی کنید معنای کلمات را به خاطر بسپارید.
عبادت کنید، گفت، برادر، خدا، پاداش
| ردیف | کلمه | معنا | ردیف | کلمه | معنا |
| 1 | اَخ، اَخو، اَخا، اَخی | برادر | 2 | قالَ | گفت |
| 3 | یا | ای | 4 | اِلٰه | خدا، معبود |
| 5 | ی | من، ـَم | 6 | اُعبُدوا | عبادت کنید |
| 7 | اَجر | پاداش | 8 | لاتَعقِلونَ | اندیشه نمیکنید |
فعالیت دوم (صفحه 26 کتاب درسی)
این ترکیبها را معنا کنید.
1- وَ إِلَىٰ عَادٍ: و به سوی (قوم) عاد
2- أَخَاهُمْ هُودًا: برادر آنها (حضرت) هود
3- إِلَـٰهُکُم: خدای شما
4- اُعبُدُوا اللَّهَ: عبادت کنید خدا را
5- قَالَ يَٰقَوْمِ: گفت: ای گروه من
6- أَفَلَا تَعْقِلُونَ: پس آیا اندیشه نمیکنید؟
انس با قرآن در خانه (صفحه 27 کتاب درسی)
الف) خواندن روزانۀ قرآن کریم: هر روز در خانه یک صفحه از صفحات 226 تا 231 قرآن کریم را بخوانید.
ب) ترجمهٔ این عبارات قرآنی را که در صفحات بالا آمده است کامل کنید و شمارهٔ آیهٔ مربوط را مقابل آن بنویسید.
1- إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَ رَبِّكُمْ: همانا من توکل کردم بر خدا، پروردگار خود و پروردگار شما.
2- وَ إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا: و (فرستادیم) به سوی (قوم) نمود برادرشان صالح را.
3- قالَ یٰقَوِ اعبُدُوا اللهَ: گفت: ای قوم بپرستید خدای من را.
4- عَلَيهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ: به او توکل کردم و بهسوی او روی میآورم.
ج) از صفحهٔ 229 قرآن کریم دو ترکیب یا عبارت ساده نوشته و معنا کنید.
1- وَ الذَّینَ امَنوا: و کسانی که به او ایمان آوردند.
2- قالو سَلَماً: آنها سلام گفتند.
د) دربارهٔ این پیام زیبا از صفحهٔ 231 قرآن کریم بیندیشید و خوب است آن را با توجه به معنا حفظ کرده، در آغاز هر کاری آن را با خود زمزمه کنید.
این آیه به ما میگوید که در تمام کارها باید از خداوند یاری بخواهیم و بدانیم که ما پس از تلاش و کوشش تنها با خواست خداوند به موفقیت خواهیم رسید.
کنعان، پسر نوح
با بدان کم نشین که صحبت بد
گرچه پاکی، تو را پلید کند
آفتابی بدین بزرگی را
لکهای ابر، ناپدید کند
سنایی غزنویی
ساختِ کشتی توسط حضرت نوح به پایان رسیده بود که نشانههای عذاب الهی آشکار شد.
حضرت نوح و پیروانش سوار بر کشتی شده بودند. باران چون سیل از آسمان میبارید و از دل زمین نیز آب بیرون میزد. کمکم زمین به دریایی بزرگ تبدیل شد و کشتی بر روی آب شناور گشت.
حضرت نوح چهار پسر داشت. سه تن از آنان ایمان آورده و بر کشتی سوار شده بودند، اما چهارمین پسرش که کنعان نام داشت ایمان نیاورده بود. پدر نگران فرزند بود. در آخرین لحظات، حضرت نوح فرزندش کنعان را که به دنبال راه نجاتی میگشت، صدا زد و گفت:
«کنعان! پسرم! همراه ما سوار کشتی شو و با کافران مباش». اما کنعان خندید و گفت: «من به بالای کوهی پناه میبرم که مرا از غرق شدن در امان نگاه میدارد».
پدر در پاسخ گفت: امروز هیچ چیزی نمیتواند از اجرای فرمان خداوند جلوگیری کند، مگر اینکه کسی ایمان بیاورد و خداوند به او رحم کند.
در این هنگام موج بلندی از آب، بین پدر و پسر فاصله انداخت و کنعان نیز همراه دیگر کافران غرق شد.
پسر نوح با بدان بنشست
خاندان نُبُوَّتش گم شد
سگ اصحاب کهف روزی چند
پیِ نیکان گرفت و مردم شد
سعدی
آیا میتوانید بگویید چرا کنعان دعوت حضرت نوح را نادیده گرفت و ایمان نیاورد؟