درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هفتم

جمعیت کشور ما در سال 1395 به حدود 80 میلیون نفر رسیده است.

ایران سرزمین پهناوری است که جمعیت آن در همه جا به‌طور یکسان پراکنده نشده است. در برخی نواحی تراکم جمعیت بسیار زیاد و در برخی نواحی کم است.

با افزایش جمعیت میزان مصرف منابع افزایش می‌یابد. برای حفظ منابع طبیعی چه باید کرد؟ آیا بهترین راه تغییر در سبک زندگی و مصرف نیست؟

یادتان نرود شما هم یکی از مصرف‌کنندگان هستید.

حفاظت از منابع وظیفهٔ مهم ما است. انسان‌ها نیز منابع و سرمایه‌های یک کشور هستند.

در فصل پنجم با محیط زندگی خود آشنا شدید و دربارهٔ شهر یا روستای محل زندگی‌تان تحقیق کردید. اکنون کشور عزیز ما ایران بیش از 80 میلیون نفر جمعیت دارد.
شهر یا روستای شما چند نفر جمعیت دارد؟

جمعیت چگونه افزایش می‌یابد؟

اگر تعداد افرادی که متولد می‌شوند بیشتر از افرادی که می‌میرند باشد جمعیت افزایش می‌یابد.
اگر تعداد افرادی که متولد می‌شوند کمتر از افرادی که می‌میرند باشد، جمعیت کاهش می‌یابد.
محاسبهٔ رشد جمعیت کشورها نشان می‌دهد در بعضی از کشورها رشد جمعیت زیاد است، اما در بعضی از کشورها رشد جمعیت کاهش یافته است.

برخی کشورها که تشکیل خانواده در آنها کمتر صورت می‌گیرد یا تعداد زاد و ولدها کمتر از مرگ و میرها شده است، دارای رشد منفی در جمعیت خود هستند.
وقتی رشد جمعیت منفی می‌شود کشورها با مشکلات مهمی روبه‌رو می‌شوند. در این کشورها با کم شدن زاد و ولد، جمعیت جوان کاهش و تعداد سالمندان افزایش می‌یابد و جامعه از نیروی جوان که می‌تواند کار کند و با فعّالیت‌های اقتصادی و آموختن علم به پیشرفت کشور کمک کند، محروم می‌شود.

جمهوری اسلامی ایران در بین کشورهای همسایهٔ خود، کشوری پرجمعیت است، با این حال، به خاطر وسعت زیاد و منابع و ثروت‌های طبیعی فراوان، با برنامه‌ریزی مناسب و مدیریت صحیح امکان افزایش جمعیت کشور تا دو برابر، برای ساختن ایرانی آبادتر و قوی‌تر وجود دارد.

در کشور ما «مرکز آمار ایران» مسئولیت سرشماری جمعیت را به عهده دارد. این مرکز، اطلاعات مختلف مربوط به جمعیت را هر 5 سال یک‌بار جمع آوری و در کتاب‌ها یا نشریات الکترونیکی منتشر می‌کند.
ما می‌توانیم علاوه بر استفاده از کتاب‌ها و نشریات این مرکز، با وارد شدن به پایگاه اینترنتی آن، اطلاعات مورد نظرمان را دربارۀ جمعیت به دست بیاوریم.

تراکم جمعیت

در بعضی مکان‌ها جمعیت کمتر و در برخی جاها جمعیت بیشتری زندگی می‌کنند. به نسبت افرادی که در یک‌جا زندگی می‌کنند به مساحت آنجا، تراکم جمعیت آن مکان می‌گویند.

به تصویر بالا توجه کنید. تراکم جمعیت در کدام مکان بیشتر است؟ برای محاسبهٔ تراکم جمعیت یک منطقه، تعداد جمعیت آن منطقه را بر مساحت آن تقسیم می‌کنند.

تراکم جمعیت کشور ما در سال 1395 حدود 49 نفر در کیلومتر مربع بوده است. این تراکم چگونه محاسبه شده است؟
اکنون به نقشهٔ پراکندگی جمعیت در ایران توجه کنید. همان طور که می‌بینید در برخی مناطق ایران جمعیت زیادی متراکم شده‌اند. اما بعضی از مناطق نیز خالی از جمعیت یا کم جمعیت است.

چه عواملی بر پراکندگی جمعیت تأثیر می‌گذارد؟

تراکم پایین یا کم

تراکم بالا یا زیاد