درسنامه آموزشی مدیریت تولید کلاس یازدهم

فلات ایران از مهم‌ترین مراکز اقلیمی پرورش میوه محسوب می‌گردد و به عنوان یکی از کشورهای مهم پرورش و تولید میوه در دنیا به شمار می‌آید. ایرانیان بیش از 1500 سال قبل با دانش پرورش درختان میوه آشنایی داشتند. در ایران با توجه به عرض جغرافیایی و شرایط متنوع اقلیمی ، از کشت و پرورش انواع درختان میوه‌های مناطق معتدله و سردسیری، نیمه گرمسیری و گرمسیری امکان‌پذیر می‌باشد.فلات ایران از مهم‌ترین مراکز اقلیمی پرورش میوه محسوب می‌گردد و به عنوان یکی از کشورهای مهم پرورش و تولید میوه در دنیا به شمار می‌آید. ایرانیان بیش از 1500 سال قبل با دانش پرورش درختان میوه آشنایی داشتند. در ایران با توجه به عرض جغرافیایی و شرایط متنوع اقلیمی ، از کشت و پرورش انواع درختان میوه‌های مناطق معتدله و سردسیری، نیمه گرمسیری و گرمسیری امکان‌پذیر می‌باشد.

آیا تاکنون اندیشیده‌اید که:

1- چه مسیری طی می‌شود تا نیازمندی انسان به محصول تبدیل شود؟

2- مجموعه فرایندهای تبدیل نیاز انسان به محصول کدام است؟

3- به کمک کدام منابع می‌توان محصولاتی را ساخت و تولید کرد؟

4- نقش و جایگاه مدیریت و کارکنان در ساخت و تولید محصول را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

5- به کمک کدام سیستم‌های تولیدی می‌توان محصولی را تولید کرد؟

عملكرد استاندارد

در این پودمان هنرجویان با مفهوم تولید، مدیریت تولید، عوامل و سیستم‌های تولید آشنا می‌شوند و پاسخ مناسبی برای هر کدام از سؤالات مطرح شده فوق خواهند یافت.

تولید، کار و اشتغال

تولید

تولید عبارت است از صرف انرژی به منظور تبدیل مواد موجود در طبیعت به کالاهای مورد نیاز انسان. همچنین می‌توان هر گونه فعالیتی را که در راستای خدمت به بشر و رفاه هرچه بیشتر او باشد، در زمره فعالیت تولیدی قرار داد.

تولید ملّی

به ارزش پولی همه کالاها و خدماتی که در دورۀ معینی (معمولاً یک سال) در کشوری تولید شده باشد، اصطلاحاً تولید ملّی گفته می‌شود.

به عقیدۀ کارشناسان، تولید، اساسِ کار و اشتغال است و تضعیف آن، رکود اقتصادی، بیکاری و عوارض فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را به دنبال خواهد داشت. به منظور رونق بخشی به تولید ملّی، بیش از هر چیز به اقدام و ابتکار و عمل نیاز است. این امر در درجۀ اول با حضور مدیران مدبّری که به شرایط اقتصاد داخلی و خارجی آگاه باشند، محقق خواهد شد. تقویت تولید داخلی، یکی از مهم‌ترین عوامل رشد اقتصادی یک کشور است.

مهمترین مزایای تقویت تولید داخلی را می‌توان به صورت زیر برشمرد:

- ایجاد کار و اشتغال؛
- رفع معضل بیکاری و عواقب سوء اجتماعی آن؛
- حداکثر استفاده از منابع کشور؛
- پیشرفت و نوآوری صنعتی؛
- تأمین نیازهای مورد نیاز کشور (خودکفایی)؛
- فراهم نمودن شرایط اقتصادی پایدار؛

راهکارهای تقویت تولید ملی:

1- حداقل وابستگی به خارج از مرزها؛
2- شناخت امکانات و الزامات رونق تولید ملی؛
3- پرهیز از واردات غیر ضروری؛
4- جلوگیری از قاچاق کالا؛

امکانات موجود برای رونق تولید عبارتند از:

1- امکانات شخصی افراد؛
2- صندوق توسعه ملی؛
3- ارتباط میان صنعت و مراکز آموزشی؛
4- ابزارهای رشد دانش فنی جوانان به منظور آماده‌سازی آنان برای ورود به بازار کار؛
5- تعداد بالای نیروی انسانی آماده به کار؛
6- وجود منابع تولید و مواد خام داخلی؛

آثار رونق تولید ملّی

رونق تولید ملّی می‌تواند آثار و پیامدهای بسیار مفیدی را در حوزه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به دنبال داشته باشد.

مهم‌ترین آفت‌های کار و تولید:

- مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست منابع؛
- مصرف گرایی؛
- واردات بی‌رویۀ کالای مصرفی؛
- قاچاق کالا؛
- تنبلی و بی‌حوصلگی؛

دیدگاه اسلام در مورد کار و تولید

دوران ده سالۀ حاکمیت پیامبر اسلام (ص) در مدینه یکی از درخشان‌ترین دوره‌های حکومت در طول تاریخ بشری است. یکی از شاخص‌های حکومت آن حضرت، کار، حرکت و پیشرفت دائمی است. مطالعۀ زندگی پیامبران و امامان به خوبی نشان می‌دهد که عنصر تلاش و کوشش و امید به آینده و پرهیز از بی‌حوصلگی و تنبلی از رموز اصلی موفقیت آن‌ها بوده است.

از جمله هشدارهایی که در آموزه‌های دینی بر آن بسیار تاکید شده است، موضوع تنبلی و بی‌حوصلگی (رخوت و کسالت) در کار است. انسان‌های تنبل و بی‌حوصله، آرام آرام به سمت توجیه تنبلی‌های خود پیش می‌روند. این توجیه‌ها، به اصول اعتقادی آن‌ها نفوذ می‌کند و آن‌ها را به سستی عقیده دچار می‌نماید. بنابراین لازم است به‌طور جدی با تنبلی و کسالت مبارزه کرد. در این راستا «تلقین» یکی از بهترین و مؤثرترین روش‌های مبارزه با رخوت و کسالت است. تلقین یعنی القای باور، امید و تلاش به خود علی‌رغم تمامی موانع موجود.

سرآغاز کار و تولید

منشاء تولید هر محصولی، در ابتدا احساس نیاز به آن محصول می‌باشد. این احساس نیاز همواره توسط عده‌ای از اندیشمندان، مبتکران و یا شاید توسط یک فرد عادی مطرح شود. پس از طرح احساس نیاز به یک محصول، افراد مختلفی، پیشنهادهایی را تحت عنوان ایده مطرح می‌نمایند. سپس از میان ایده‌های مختلف بهترین، ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین ایده انتخاب شده و یک نمونۀ آزمایشگاهی از آن ساخته می‌شود. در صورت موفقیت‌آمیز بودن نمونۀ ساخته شده و مرتفع ساختن نیازمندی، محصول نهایی به‌صورت انبوه تولید شده و به این ترتیب کار و تولید و در کنار آن اشتغال و کسب درآمد، آغاز می‌شود. به عنوان مثال با مراجعه به تاریخ بشر می‌توان دریافت که انسان همواره به‌صورت اجتماعی زندگی کرده است. بنابراین برقراری ارتباط با دیگران یکی از نیازها و ضروریات زندگی روزانة او به شمار می‌رود. این احساس نیاز به برقراری ارتباط، در طول تاریخ سبب اختراع و ساخت محصولاتی شده است که او را در این امر یاری کند. برقراری ارتباط از گذشته‌های دور با حرکات دست، برپا نمودن دود و تربیت نمودن پرندگانی (نظیر کبوتر، شاهین و...) جهت ارسال نامه‌ها، شروع شده و سپس با اختراع تلفن و تلگراف ادامه یافته و امروزه با پیشرفت تکنولوژی، این برقراری ارتباطات از طریق اینترنت و گوشی‌های هوشمند به صورت صوتی و تصویری صورت می‌پذیرد.

پس از تجزیهٔ خودکار و بررسی اجزای تشکیل دهندهٔ آن مشخص می‌شود که این وسیله از قطعات متعددی ساخته شده است که به کمک اتصالات در کنار یکدیگر قرار گرفته است.

هر فرد با مشاهدهٔ محیط اطراف خود متوجه می‌شود که همهٔ دست ساخته‌های بشر از ترکیب و کنار هم قرار گرفتن بخش‌های مختلف ساخته شده‌اند. به طور کلی، از ترکیب اجزای مختلف به شیوه‌های متفاوت در کنار یکدیگر، وسایلی با کارایی متفاوت ساخته می‌شود. 

تمامی محصولاتی که امروزه بشر با آن سروکار دارد، از هواپیما گرفته تا اسباب‌بازی، لبنیات، میوه و سبزیجات و غیره، همگی به کمک زنجیره‌ای از فعالیت‌های ساختاریافته که به آن‌ها فرآیندهای ساخت و تولید گفته می‌شود، ایجاد می‌شوند.

فرایند ساخت (Manufacturing Process)

به مجموعه عملیاتی که یک ماده خام و یا یک ایده ذهنی را به یک محصول فیزیکی مبدل می‌سازد، فرایند ساخت گفته می‌شود.

مثال‌هایی از فرایندهای ساخت

مواد اولیه	فرایند ساخت	محصول
چوب	تراش	در و پنجرهٔ چوبی
ورق فولادی	پرسکاری	بدنۀ خودرو
چدن	ریخته‌گری	قابلمۀ چدنی
پلاستیک	دستگاه و قالب تزرق	انواع اسباب‌بازی‌های پلاستیکی
پنبه و پشم	نخ‌ریسی	نخ

فرآیند تولید (Production)

به زنجیره‌ای از فرایندهای ساخت که به منظور تولید یک یا چند محصول به صورت مستمر، کنار یکدیگر قرار گرفته باشند، فرایند تولید می‌گویند.

مثال: فرایند ساخت و تولید توپ پلاستیکی

در شکل زیر مراحل ساخت این توپ‌ها نشان داده شده است.

تفاوت كالا و خدمت

محصول
کالا		خدمت
تعریف	ویژگی	تعریف	ویژگی
هر سازه فیزیکی قابل لمس و دیدن که وجود خارجی دارد و می‌توان بعد از ساخته شدن در انبار نگهداری کرد.	- قابل لمس - قابل نگهداری در انبار - کیفیت آن بستگی به فرد فروشنده آن ندارد.	رویداد یا فرایند غیرقابل لمسی که همزمان با ایجاد، مورد استفاده قرار می‌گیرد و کیفیت آن به شخص ارائه دهنده آن بستگی دارد.	- غیرقابل لمس - غیرقابل نگهداری در انبار - کیفیت آن به فرد ارائه دهنده بستگی دارد.
فرش	کامپیوتر	موسیقی	حمل و نقل

دسته‌بندی سیستم‌های تولید

دسته‌بندی کلی سیستم‌های تولید مطابق نمودار زیر است.

سيستم توليد پيوسته

یک یا چند نوع مواد اولیه توسط عبور نوبتی از ماشین‌آلات، تبدیل به محصول می‌شوند؛ مانند کارخانه تولید روغن نباتی، پتروشیمی‌ها، کارخانه سیمان، پالایشگاه‌ها و...

سيستم توليد سفارشی

در این نوع سیستم، محصولات متنوع بر اساس درخواست مشتری و به تعداد دلخواه او تولید می‌شود؛ مانند شرکت هواپیماسازی، برج‌سازی و ماشین‌سازی و...

سيستم توليد پروژه‌ای

در سیستم تولید پروژه‌ای، در هر زمانی براساس شرایط مختلف نظیر سفارش مشتری، شرایط بازار، سیاست‌های تولید و... یک سری محصولات متفاوتی با هم تولید می‌شوند. مانند شرکت‌های دارویی که بر اساس شرایط بازار در یک بازۀزمانی مشخص، چند داروی مختلف را تولید می‌کنند و سپس محصولاتشان را تغییر می‌دهند یا شرکت‌های خودروسازی که ممکن است یک نوع اتومبیل خاصی را به مدت زمان مشخصی تولید و سپس متوقف نمایند.

سيستم توليد انبوه

در سیستم تولیدی انبوه، محصولات محدودی را در مقدار بسیار زیاد تولید می‌کنند؛ مانند کارخانه‌های تولید خودرو، خودکار، لوازم خانگی و یا شرکت‌های تولیدکننده میخ، پیچ و...

ويژگی‌های انواع سيستم‌های توليد

انواع سیستم تولید	پیوسته	سفارشی (کارگاهی)	پروژه‌ای	انبوه
ویژگی‌ها	- دستگاه‌ها و ماشین‌آلات بسیار تخصصی - دستکاری و حمل و نقل مواد به صورت کاملاً اتوماتیک - مواد مورد استفاده را نمی‌توان به آسانی از مواد نهایی تشخیص داد. - مجموع‌های از فرایندهای پشت سر هم می‌باشد - افرادی با مهارت محدود می‌توانند در خط تولید کار کنند.	- حجم تولید کم و محصولات متنوع است. - تجهیزات به صورت ماشین‌آلات همه‌کاره است. - تجهیزات حمل مواد انعطاف‌پذیر است. - برنامه‌ریزی و زمانبندی مشکل است. - نیاز به انبار نسبتاً کم است.	- ماشین‌آلات و دستگاه‌هایی با هدف عمومی که قابلیت تنظیم دارند. - تنوع زیاد محصولات - استفاده از افرادی با تخصص و مهارت بالا	- دستگاه‌ها و ماشین‌آلات تخصصی. - محصولات استاندارد شده و تنوع کم - حجم تولید بالا - افراد با تخصص پایین می‌توانند در این خط تولید کار کنند. - هزینةتولید برای هر واحد کم - مسیر تولید مشخص - نیاز به تجهیزات خاص برای حمل مواد - نیاز به انبار نسبتاً زیاد است.
مثال	تولید ورق فولادی یا تولید ساختمان	تولید دارو یا تولید خودرو	تولید یک ماشین مخصوص نظیر ماهواره	تولید پیچ و مهره

نمودارهای جریان فرایند

نمودار جریان فرایند نشان دهنده کليه مراحل ساخت قطعات يک محصول از ماده اوليه تا محصول نهايی و چگونگی اتصال اين قطعات به يکديگر است. اين نمودار نشان‌دهنده تقدم و تأخر تمام عمليات و بازرسی‌های موجود در يک فرايند ساخت و تولید است.

جدول نمودار جریان فرایند

عنوان فرایند	عملیات	بازرسی، کنترل	بایگانی، انبار، نگهداری	مدت زمان انتظار، تأخیر، رفتن به مرحلۀ بعد	بازرسی در حین عملیات	حرکت، حمل و نقل، ارسال	تصمیم‌گیری
شکل فرایند

مثال:

در کشور عزیز ما ایران با سطح زیر کشت 41 هزار و 325 هکتار و تولید سالیانه 150 تا 170 تن زعفران، بزرگ‌ترین تولیدکننده این محصول از نظر کمیت و کیفیت در سطح جهان است که بخش عمده زعفران تولیدی ما به کشورهای مختلف جهان صادر می‌شود.

در جدول زیر نمودار جریان فرایند تولید مقوا از کاغذهای بازیافتی تشریح شده است. نوع عملیات هر یک را مشخص کنید و به کمک خطوط به یکدیگر وصل کنید.

جدول نمودار جریان فرایند

شرح مراحل فرایند
انبار مواد اولیه ضایعات کاغذی
حمل به انبار موقت داخل کارگاه
حمل به داخل دستگاه پالپر
خمیر شدن در داخل پالپر و کنترل آن
انتقال به داخل ماشین مقواسازی
عملیات خشک‌کردن اولیه با عبور از رول پرس‌ها
عملیات برش در اندازی‌های مشخص
عملیات خشک نمودن نهایی به وسیله محیط
انتقال به انبار
انبار محصول مقوا

مدیریت و خودمدیریتی

مدیریت در تمام زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی حضور دارد؛ از یک خانواده چند نفری تا یک کشور. در یک خانواده، پدر یا مادر را مدیر یا سرپرست آن خانواده می‌دانند. او فردی است که امور خانواده را بین سایر اعضای خانواده تقسیم می‌کند و متناسب با دانش، تجربیات و استعدادهای افراد خانواده، مسئولیت کاری را به آنان واگذار می‌کند.

به کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل برای دستیابی به اهداف سازمانی و براساس نظام ارزش مورد قبول را مدیریت می‌نامند.

فرایند مدیریت

خودمدیریتی

خودمدیریتی موضوعی است که به تازگی در دانش مدیریت وارد شده است. نقطه قوت این سبک مدیریتی، خود انسان است که می‌خواهد مدیریت کردن را از خودش شروع کند و در جامعه به اوج برساند. بدون شک راز موفقیت انسان‌ها در پیچیدگی‌های دنیای مدرن «خودمدیریتی» خواهد بود.

حفظ ارزش‌ها و آزادی‌های فردی و تحصیل استقلال فردی مهم‌ترین نتیجه‌ای است که انسان‌ها از فعالیت‌های خود انتظار دارند. خودمدیریتی مقوله‌ای است که در ایجاد قدرت افراد برای مدیریت بر رفتار و عملکردشان در حیطهٔ فردی و سازمانی و در جهت بالا بردن بهره‌وری نقش مهمی را ایفا می‌کند.

توانایی کنترل واکنش‌های هیجانی توسط خود فرد در مقابل همهٔ مردم در شرایط مختلف را خودمدیریتی می‌گویند.

چشم‌انداز

چشم انداز، یک افق دراز مدت است که تصویری از وضعیت فرد (سازمان) را در آینده ترسیم می‌کند. معمولاً چشم‌انداز یک آرزو است، اما آرزویی دست‌یافتنی. چشم‌انداز با کمک به افراد در تشخیص موضوعات مهم، آن‌ها را در برابر مشکلات آنی حفظ می‌کند.

مشخصه‌های اصلی یک چشم‌انداز در نمودار زیر نشان داده شده است:

فعالیت	چشم‌انداز
خیِّری که در ساخت و تجهیز هنرستان‌ها مشارکت می‌کند.	تربیت افراد آموزش دیده در زمینه‌های مختلف فنی و حرف‌های تا 5 سال آینده
هنرجویی که وارد هنرستان می‌شود.	ورود به بازار کار و اشتغال تا 5 سال آینده
قانون‌گذاری که قانون محدودیت واردات را تصویب می‌کند.	افزایش تولید ملّی و اشتغال تا 2 سال آینده

از مثال‌های فوق پیداست که چشم‌انداز باید هدفمند، آرمان گرایانه و مهیّج باشد. لازم است به این نکته توجه داشت که تمام فعالیت‌های فرد (سازمان) در راستای چشم‌اندازی است که برای خود ترسیم نموده است. برای مثال، هنرجویی که با چشم‌انداز ورود زودهنگام به بازار کار وارد هنرستان می‌شود، از لحظهٔ ورود سعی می‌کند تا با دقت به فراگیری فنون و دروس رشتهٔ مورد علاقهٔ خود بپردازد، اقوام و آشنایان را در جریان رشته و تخصص خود قرار دهد و در این راستا ممکن است همزمان بخواهد آموخته‌های خود را نیز در بازار کار محک بزند. اما لازمهٔ داشتن یک چشم‌انداز خوب، برخورداری از ویژگی‌هایی است که هر فرد (سازمان) برای موفقیت خود به آن‌ها نیازمند است.

مأموریت

مأموریت یک فرد (سازمان) بیان کنندهٔ دلیل وجودی آن فرد (سازمان) است. با توجه به مأموریت، فرد (سازمان) می‌تواند وظایف و فعالیت‌های خود را تشخیص دهد.

همواره بعد از تعیین مأموریت هر سازمان یا فرد، می‌توان هدف‌های بلند مدت را مشخص نمود. در تدوین بیانیهٔ مأموریت باید به نکات زیر توجه کرد:

1- مبتنی بر واقعیت باشد.
2- فرد (سازمان) قابلیت و توان اجرای آن را داشته باشد.
3- هر فرد دیگری با خواندن بیانیهٔ ماموریت فرد (سازمان) تمایل داشته باشد که در رسیدن به مأموریتش همراه او شود.
4- شامل مقادیر عددی یا اهداف کوچک نباشد.
5- بیش از حد طولانی نباشد.
6- به توضیح جزئیات کمتر بپردازد.

هدف‌گذاری

بعد از تعیین مأموریت فرد (سازمان)، می‌توان هدف‌های بلندمدت را تعیین کرد. اهداف می‌توانند خیلی ساده و ابتدایی و یا خیلی سخت و پیچیده باشند. هر چقدر بتوان اهداف را ساده‌تر کرد و آن‌ها را به بخش‌های کوچکتر تقسیم کرد، به همان میزان رسیدن به آن راحت‌تر خواهد بود. هدف‌گذاری یک مهارت است که فرد با کمی تلاش می‌تواند به آن دست یابد. به طور کلی می‌توان اهداف فرد را در حوزه‌های علمی و فناوری، شغلی و کسب و کار، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، شخصی و تربیتی، تفریحی و ورزشی و خانوادگی خلاصه کرد.

برای نوشتن هدف حتماً باید توضیح داد که منظور از آن چیست. اگر فردی بخواهد درآمدش را افزایش دهد، باید دقیقاً مشخص کند که چقدر درآمد می‌خواهد. نوشتن این که «درآمد بیشتری می‌خواهم» کافی نیست و باید رقم آن را کامل بیان کند. وقتی هدف دقیق مشخص می‌شود فرد راحت‌تر می‌تواند به آن برسد.

هر گاه فردی بخواهد هدفی را مشخص کند، بهتر است که کمترین و بیشترین زمان ممکن برای رسیدن به آن هدف را هم در نظر بگیرد.

وظایف مدیریت

وظایف مدیریت شامل موارد زیر است:

مديريت توليد و عمليات

فرایند مربوط به برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل فرایندهای تولید کالا یا خدمت را مدیریت تولید و عملیات می‌نامند. مدیر تولید در تصمیم‌گیری‌های مربوط به فرآیند تولید (نظیر معیارهای تولید و...) مهم‌ترین نقش را ایفا می‌کند. مقدار تولید و برنامه‌ریزی مربوط به تولید بر اساس نیاز است که با توجه به هدف‌هایی که مدیران عالی تعیین کرده‌اند، انجام می‌شود.

تعاون در تولید

امروزه در بسیاری از جوامع، بسیاری از مشکلات اقتصادی - اجتماعی مشترک بین افراد جامعه (نظیر معضل بیکاری، بهداشت محیط و...) از طریق جلب مشارکت عمومی و بسیج منابع مادی، انسانی و اجتماعی و بدون نیاز به تشریفات اداری و دولتی، حل و فصل می‌گردد. در این میان می‌توان به نقش مهم «تعاونی‌ها» به‌عنوان کانون‌های ترویج فعالیت‌های گروهی اشاره کرد که نقش مؤثری را در تقویت سرمایهٔ اجتماعی و ساماندهی معضلات اجتماعی - اقتصادی جامعه، ایفا می‌نمایند. تا جایی که در قانون اساسی کشور عزیزمان (اصول 43 و 44)، از نقش تعاونی‌ها به عنوان یکی از ارکان اقتصاد کشور یاد شده و بر اقدام مؤثر دولت در ایجاد و حمایت از تعاونی‌ها به‌منظور توانمندسازی افراد جویای کار و تأمین ابزار و وسایل کار آن‌ها، تاکید شده است.

بنابراین تعاونی، یک اجتماع مستقل از اشخاصی است که با همدیگر توافق نموده‌اند تا به منظور تامین نیازها و اهداف مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود و به صورت اختیاری، موسسه‌ای با مالکیت جمعی تاسیس نموده و آن را اداره و نظارت نمایند. هر تعاونی بر اساس اصول زیر استوار می‌باشد:

راهبردها و اهداف بخش تعاونی

نمودار زیر راهبردهای اساسی و اهداف تحول بخش تعاون را نشان می‌دهد:

انواع تعاونی‌ها

در جدول زیر، تعدادی از تعاونی‌های مهم مورد تایید وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی معرفی شده‌اند:

ردیف	نوع شرکت تعاونی	خلاصهٔ فعالیت
1	شرکت تعاونی مسکن	تأمین مسکن ارزان قیمت برای گروه‌های متوسط اجتماعی و کم بضاعت
2	شرکت تعاونی زنان	زمینه‌سازی حضور مؤثر زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی
3	شرکت تعاونی حمل و نقل	حمل و نقل و جابجایی انسان و کالا با بهره‌گیری از امکانات ترابری به روز
4	شرکت تعاونی دانش بنیان	گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری و تجاری سازی نتایج تحقیق و توسعه در حوزهٔ فن‌آوری‌های برتر و با ارزش افزودهٔ بالا
5	شرکت تعاونی خدمات آموزشی	ارائهٔ خدمات آموزشی در بخش‌های آموزش رسمی و فنی و حرفه‌ای (علمی - کاربردی)
6	شرکت تعاونی زراعت و باغداری	تأمین محصولات، بازاریابی و خدمات کشاورزی
7	شرکت تعاونی صنایع دستی	تأمین مواد اولیه، تولید و فروش محصولات صنایع دستی و ایجاد ارزش افزوده
8	شرکت تعاونی شیلات و پرورش ماهی	تأمین نیازهای پروتئینی، بازسازی و افزایش ذخایر آبزیان دریایی و رودخانه‌ای
9	شرکت تعاونی معدنی	اکتشاف، فرآوری، استخراج و بهره‌برداری از معادن و ایجاد ارزش افزوده از تولیدات معدنی
10	شرکت تعاونی فرش	تهیهٔ مواد اولیه و تجهیزات تولید فرش و نیز توسعه و افزایش صادرات آن

بازدید علمی پودمان اول

در قالب گروه‌های چند نفره از یک سیستم تولیدی یا خدماتی بازدیدی به عمل آورید و موارد زیر را در این بازدید مورد بررسی قرار دهید. سپس نتایج حاصل از بازدید را به صورت پرده‌نگار در کلاس ارائه نمایید.

1- مواد اولیه، فرآیند ساخت یا تولید و محصول نهایی (کالا یا خدمات) سیستم مورد بازدید را بنویسید.
2- ویژگی‌های سیستم تولیدی مورد بازدید را بررسی نموده و با توجه به این ویژگی‌ها، نوع سیستم تولیدی (پیوسته سفارشی، پروژه‌ای یا انبوه) را مشخص نمایید.
3- نمودار جریان فرآیند مربوط به سیستم تولیدی مورد بازدید را رسم نمایید.
4- چشم‌اندازها، مأموریت‌ها و هدف‌گذاری‌های چند سال آیندهٔ سازمان را بنویسید.