درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هفتم
درس 9: من کجا زندگی میکنم؟
شما در کجا زندگی می کنید؟ در کدام شهر یا روستا؟
اگر کسی از شما بخواهد محیطی را که در آن زندگی می کنید، برایش توصیف کنید، چه میگویید؟
هر یک از ما در یکی از شهر ها یا روستاهای ایران عزیز به سر میبریم.
محیط زندگی ما دارای ویژگیهای طبیعی و انسانی است. چه خوب است مکانی را که در آن زندگی میکنیم بشناسیم تا بتوانیم در حفاظت و آبادانی آن بکوشیم.
در این درس، برخی دانشآموزان از نواحی مختلف کشورمان ایران، میخواهند درباره محل زندگیشان، با ما صحبت کنند.
فعّالیت (صفحهٔ 44 کتاب درسی)
1- متن را بخوانید. با همفکری یکدیگر بگویید شهری که مهدیه در آن زندگی میکند چه تفاوتها و چه شباهتهایی با روستای سامان دارد؟ مقایسه کنید.
| شهر مهدیه | روستای سامان |
| وجود رشته کوه البرز در شمال استان | قرارگیری روستایی ونّایی در بین رشته کوه زاگرس |
| وجود دشت کویر در جنوب استان | وجود رودهای پر آب در منطقه |
| کمبود بارندگی و رودهای دائمی | وجود چشمههای فراوان |
| وجود زمینهای نمکی و غیر قابل زراعت | وجود خاک و دشت حاصلخیز پایین روستا |
| محدودیت فعالیتهای کشاورزی | آب فراوان برای ایجاد و رونق کشاورزی |
| وجود معادن فراوان | وجود تابستان معتدل و گردشگری زیاد |
| وجود کارخانههای سیمان و گچ | کار دامداری و ایجاد لبنیات مرغوب |
| صنایعی نظیر ماشین آلات و صنایع غذایی دارد | تولید و صدور خیارشور و لوبیا به نقاط مختلف |
| وجود 95% باسواد در شهرستان | وجود 70% باسواد در روستا |
شباهتها: شهر مهدیه و روستای خداداد هر دو مکان جز کشور ایران میباشد، هر دو در امر تولید برای کشور مفید هستند، هر دو از منابع خداوندی بهرهمند هستند، هر دو با توجه به امکانات خود باسواد دارند.
شما با انجام فعّالیت 1 پی بردید که هر مکان ویژگیهایی دارد. این ویژگیها دو نوع هستند: ویژگیهای طبیعی، ویژگیهای انسانی.
ویژگیهای طبیعی: مثل موقعیت جغرافیایی، نوع آب و هوا، ناهمواریها، رودها، پوشش گیاهی و زندگی جانوری و... .
ویژگیهای انسانی: مثل تعداد جمعیت، فعّالیتهای اقتصادی، سواد، زبان، آثار تاریخی و... .
پرسشهای جغرافیایی
جغرافیدانها معمولاً کار خودشان را با پرسشهایی دربارهٔ یک مکان آغاز میکنند و سپس دربارهٔ این پرسشها تحقیق میکنند تا پاسخ آنها را پیدا کنند. پرسشهای جغرافیایی با کلماتی مانند کجا؟ چرا؟ چگونه؟ چه موقع؟ و چه کسانی؟ آغاز میشود.
فعّالیت (صفحهٔ 46 کتاب درسی)
چه وسایلی به شناخت محیط زندگی کمک میکنند؟
جغرافیدانان از ابزار و وسایل مختلفی برای شناخت محیط استفاده میکنند.
نقشه: نقشه، وسیلهٔ مهمّی در جغرافیا است زیرا از طریق آن اطلاعات زیادی بهدست میآوریم. نقشهها محلّ دقیق پدیدههای طبیعی مانند کوه، رود، جنگل و پدیدههای انسانی مثل راهها، پلها، سدها و... را نشان میدهند.
نقشهها انواع گوناگون دارند وهرکدام از آنها اطلاعات خاصی را به ما میدهند؛ برای مثال: نقشهٔ ناهمواریها، نقشهٔ تقسیمات کشوری (استانها)، نقشهٔ راهها، نقشههای گردشگری و اطلسها.
فعّالیت (صفحهٔ 46 کتاب درسی)
4- اکنون کتاب را ورق بزنید و نقشۀ گردشگری، ناهمواریها، تقسیمات کشوری و راهها را پیدا کنید و به یکدیگر نشان دهید. هر کدام از این نقشهها چه چیزهایی را نشان میدهند؟
نقشه گردشگری: مناطق دیدنی و گردشگری، هتلها، زیارتگاهها، مسافر خانههای بین راهی و داخل شهر، آثار طبیعی و تاریخی، موزهها و ... را نشان میدهد.
نقشه ناهمواری: ناهمواریها مانند پستی و بلندیهای کشور را نشان میدهد.
نقشه تقسیمات کشوری: استان، شهرستان، شهر، بخش، دهستان، روستا و... تمامی مناطق مهم کشور را نمایش میدهد.
نقشه راهها: مراکز استانها و شهرستان، نقاط شهری، پلیس راه، آزاد راه و بزرگراه، راه آسفالت اصلی و راه آهن را نشان میدهد.
نقشه، تصویری افقی از سطح زمین است که به نسبت مورد نیاز کوچک شده است.
برای مثال، فاصله میدان فلسطین تا خیابان انقلاب در نقشهٔ پایین 600 متر است درحالی که روی نقشه آن را فقط 3 سانتیمتر میبینیم.


در زیر هر نقشه، شما خطّی مشاهده میکنید که به آن مقیاس خطّی میگویند و با استفاده از آن میتوانید فاصله واقعی مکانها را روی زمین محاسبه کنید. ابتدا با خطکش فاصلهٔ مکانها را روی نقشه اندازه بگیرید؛ فاصله میدان فلسطین تا خیابان انقلاب روی نقشه 3 سانتیمتر است، سپس خطکش را با همان مقدار 3 سانتیمتر روی مقیاس خطّی بگذارید. میبینید که 3 سانتیمتر روی نقشه برابر با 600 متر روی زمین است.
فعّالیت (صفحهٔ 47 کتاب درسی)
روی نقشه 4 سانتیمتر است. 4 سانتیمتر بر اساس مقیاس خطی برابر با 800 متر روی زمین میباشد.
6- اگر بخواهید از میدان انقلاب تا چهارراه فلسطین بروید چند متر را طی میکنید؟ چند کیلومتر؟
فاصله در نقشه 5 سانتیمتر است که بر اساس مقیاس برابر با 1000 متر روی زمین یا 1 کیلومتر است.
عکس: عکسها نیز وسیلهٔ مهمّی برای مطالعه و شناخت محیط هستند.
عکسهای معمولی با دوربین از مناظر طبیعی، شهرها، خانهها و فعّالیتهای انسانی گرفته میشود.
|
|
فعّالیت (صفحهٔ 48 کتاب درسی)
در عکس 1 ویژگیهای انسانی یک منطقه مانند خانه، بازار، مغازه، وسایل مورد نیاز انسانها دیده میشود. در عکس 2 ویژگیهای طبیعی یک منطقه شامل کوه، دشت، جلگه، دره و کوهپایه دیده میشود.
8- اگر تاکنون عکسی از ویژگیهای طبیعی یا انسانی محیط زندگی خود گرفتهاید، به کلاس بیاورید و روی تابلو نصب کنید.
9- آیا میدانید که مسلمانان از پیشگامان دانش جغرافیا بودند و نقشههای فراوانی از جهان و نقاط مختلف آن تهیه کردهاند؟ دانش و کتابهای این عالمان مسلمان، در پیشرفت جغرافیا در جهان، مؤثر بوده است. چند نفر از جغرافیدانان مسلمان را شناسایی و در کلاس معرفی کنید. سپس با کمک معلم خود، چند نقشه قدیمی را که بدون ابزارهای جدید ترسیم شدهاند، در کلاس بیاورید و درباره آنها گفتوگو کنید.
از عکسهای هوایی برای تهیّهٔ نقشههای جغرافیایی استفاده میشود. این عکسها با دوربینهایی که در هواپیما نصب شده گرفته میشود.

تصاویر ماهوارهای توسط ماهوارهها تهیّه و به زمین فرستاده میشود. از این تصاویر نیز اطلاعات زیادی دربارهٔ مکانها به دست میآوریم.
|
|
کرۀ جغرافیایی: کرهٔ جغرافیایی نمونهٔ کوچکی از کرهٔ زمین است که میتوان شکل واقعی بخشهای مختلف سیارهٔ زمین را روی آن مشاهده کرد.
کتابها و فرهنگ نامهها: کتابها و فرهنگ نامههای بسیاری وجود دارند که با مطالعهٔ آنها میتوانیم با مکانهای مختلف و شیوههای زندگی مردم در این مکانها آشنا شویم.

رایانه و اینترنت: از لوحهای فشرده (CD) میتوانیم اطلاعات بسیار خوبی دربارهٔ موضوعات جغرافیایی به دست بیاوریم. امروزه از طریق وارد شدن به پایگاههای اینترنتی، میتوان اطلاعات را به صورت متن، تصویر، نقشه و حتّی فیلم به دست آورد.

فعّالیت (صفحهٔ 49 کتاب درسی)
11- اگر در مدرسه به رایانه، لوحهای فشرده و اینترنت دسترسی دارید، با راهنمایی معلم دربارۀ ویژگیهای یک مکان و نقشۀ آن، جستوجو کنید و اطلاعاتی به دست بیاورید.




