درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هفتم
درس 3: چرا به مقررات و قوانین نیاز داریم؟
حتماً تاکنون از خود پرسیدهاید که چرا اتومبیلها و آدمها در برابر چراغ قرمز توقف میکنند؟ چرا سال تحصیلی در روز و زمان مشخصی آغاز و پایان مییابد؟ چرا ادارات و بانکها ساعت معینی کار خود را آغاز میکنند و به پایان میبرند؟
چرا برای تأسیس یک کارخانه، مغازه و ساختن یک ساختمان باید مجوز گرفت؟
چرا برای هر سازمان و مؤسسه، وظایفی معیّن شده است؟
پاسخ این است: رعایت قانون
ما برای برقراری نظم و جلوگیری از هرج ومرج و همچنین حفظ حقوق انسانها به قانون نیاز داریم.
در فصل پیش گفته شد که ما انسانها از ابتدای تولّد با انسانهای دیگر زندگی میکنیم و با ورود به اجتماع، روابط اجتماعی میان ما و دیگران برقرار میشود و نسبت به یکدیگر حقوقی پیدا میکنیم. با این حال هیچ یک از ما در استفاده از حقوق خود، آزادی مطلق و بیقید و شرط نداریم؛ بلکه تا آنجا میتوانیم حق خود را اعمال کنیم که مغایر قانون نباشد. برای مثال نمیتوانیم با اعمال حق خود سبب خسارت و زیان دیگران شویم. همچنین، ما باید هنگام انجام کارهای خود، احکام الهی را نیز مانند قانون و مقررات، رعایت کنیم.
از مهمترین علل پدید آمدن مقررات و قوانین در جامعه، برقراری نظم و حفظ حقوق افراد بوده است. برای آنکه بهتر به موضوع نیاز به مقررات پی ببرید، متن زیر را بخوانید و فعّالیت 1 را انجام دهید:

فعّالیت (صفحهٔ 15 کتاب درسی)
(موقعیت1)
بعضیها دوست دارند که داخل چادر همیشه مرتب و تمیز باشد، بعضی دیگر به این موضوع بیاعتنا هستند و بگومگو بین افراد پیش آمده است. همچنین بعضی بچهها کوله پشتیشان را روی وسایل دیگران گذاشتهاند و دوربین یک نفر شکسته است.
(موقعیت 2)
دو نفر از بچهها با خود رادیویی آوردهاند و شب موقع خواب با صدای بلند رادیو گوش میکنند و این کار همه را عصبانی کرده است.
(موقعیت3)
یکی از بچهها پس از خوردن چای، کتری آب جوش را وسط چادر گذاشته و رفته است.
(موقعیت 4)
صبح پس از خوردن صبحانه وقتی میخواهند به طور دسته جمعی به گردش بروند بعضی بچهها خیلی دیر آماده میشوند.
(موقعیت 5)
دو نفر که مسئول پختن بلال روی آتش بودند، آتشی را که برای این کار در نزدیکی چادر برافروخته بودند خاموش نکرده و به همراه بقیه برای بازی رفتهاند.
همفکری کنید و بگویید چه مشکلات و شرایط دیگری ممکن است در اردوی شما به وجود بیاید.
امکان دارد بعضی از اعضای گروه بدون اطلاع رهبر اردو را ترک کرده و به مکانهای خطرناک بروند.
2- اکنون نتیجۀ تصمیمات خودتان را به صورت مقررات اردو روی یک صفحه کاغذ بنویسید و در کلاس بخوانید. بگویید هریک از این مقررات چگونه موجب حفظ حقوق افراد میشود.
نسبت به وسایل یک دیگر احساس مسئولیت داشته باشیم و هر کس در حفظ وسایل شخصی خود نهایت دقت را داشته باشد، هنگام خواب از ایجاد صدای بلند و گوش خراش پرهیز کرده و آرامش را حفظ کنید، بعد از استفاده از وسایل و ظروف هر یک از آنها را در جای مخصوص خود قرار دهید، زمان حرکت و گردش گروهی در ساعت معین حضور داشته باشید.
3- آیا همۀ اعضا حق اظهارنظر درباره موضوع را داشتند؟
بله، همه اعضای گروه با در نظر گرفتن ادب، احترام، میتوانند نسبت به برنامههای گروه اظهار نظر کنند.
4- اگر پس از تصمیمگیری، یک نفر با تصمیم شما مخالفت میکرد، چه میکردید؟
اگر چه به نظر او احترام میگذاشتیم. اما چون اردوی ما گروهی بود، همه باید تابع قوانین باشیم.
* مقرّرات برای فعّالیتهای گروهی، لازم و ضروری است. با این حال، فکر میکنید که «مشورت»، «همدلی و گذشت» و «کمک به دیگران برای انجام بهتر وظایفشان در گروه»، چه نقشی در داشتن یک اردوی بهتر خواهد داشت؟
در این فعّالیت شما برای حفظ حقوق افراد و ایجاد نظم و ایمنی مقرراتی را تعیین کردید. اگر شما نتوانسته بودید برسر مقررات اردو به توافق برسید یا هیچکس این مقررات را رعایت نمیکرد، چه وضعی پیش میآمد؟
در سالهای پیش با مقررات خانه و مدرسه آشنا شدید. همچنین آموختید که هر یک از مکانهای عمومی چون کتابخانه، سینما، پارک، مسجد، ورزشگاه و... مقررات مخصوص به خود را دارند.
اکنون یک بار دیگر مقررات هریک از این مکانها را در کلاس مرور کنید و بگویید اگر این مقررات نبود چه وضعیتی پیش میآمد؟
همانطور که پی بردید به طورکلی قانون و مقررات به چند دلیل به وجود آمده است:
1- حفظ حقوق افراد
2- برقراری نظم و امنیت
3- رشد اخلاقی انسانها
ایجاد نظم و امنیت و جلوگیری از هرج و مرج به نفع همگان بوده و احترام به حقوق دیگران است. عدم رعایت قوانین و مقررات در جامعه، علاوه بر بههم زدن نظم و امنیت اجتماعی موجب پایمال شدن حقوق افراد میشود.
|
|
|
به تصاویر دقت کنید و با توجه به موضوع نظم و مقررات و حفظ حقوق افراد، آنها را توضیح دهید.
فعّالیت (صفحهٔ 16 کتاب درسی)
5- به این موقعیتها توجّه کنید و بگویید هر کدام چه پیامدهایی دارد و کدام حقوق نادیده گرفته میشود؟
- فردی بخواهد خارج از صفِ افرادی که در نانوایی ایستادهاند، نان بگیرد.
حقوق افرادی که در صف هستند زیر پا گذاشته میشود.
- فردی که در آپارتمان زندگی میکند و سهم مشارکت خود در هزینههای ساختمان را پرداخت نمیکند.
- رانندهای که بدون توجّه به علامت عبور ممنوع داخل خیابان یک طرفه میشود و شدآمد (ترافیک) بهوجود میآورد.
- موتور سواری که بهعلّت شلوغی خیابان وارد پیادهرو میشود و از بین مردم عبور میکند.
- شرکت ساختمانیای که قرار است سالن ورزشی برای مردم بسازد، اما مقررات ساختمان سازی و مصالح مناسب را به کار نبرد.
- عابر پیاده که بدون توجه به چراغ راهنما از لابهلای اتومبیل ها حرکت میکند.
به چند گروه تقسیم شوید و یک مکان یا گروه اجتماعی را انتخاب کنید. جدولی دوستونی رسم کنید که در آن مقررات مربوط به آن مکان در یک ستون و کارکرد آن در ستون مقابل نوشته شود. مثال: پمپ بنزین:
مثال: پمپ بنزین: 1- ورود با صف ……………… نظم و احترام به حقوق دیگران
| پمپ بنزین | ورود با صف | نظم و احترام به حقوق دیگران |
| کتابخانه | رعایت سکوت هنگام مطالعه | احترام به حقوق دیگران، ایجاد آرامش |
| پارک | نریختن زباله در پارک | حفظ پاکیزگی محیط زیست، جلوگیری از بیماری |

