خانه
گاما

درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هفتم

درس 2: من مسئول هستم

بازدید80/0 K
تاریخ بروزرسانی1401/08/16

من مسئول هستم

در درس قبل آموختید که شما حقوقی دارید. اما حتماً پی بردید که دیگران نیز حقوقی دارند. به عبارت دیگر ما در روابطی که با دیگران برقرار می‌کنیم دارای «حقوق متقابل» هستیم. همان‌طور که ما حق داریم، پدر و مادر و معلم و همسایگان و دوستان و... نیز حقّی بر ما دارند. امّا همراه با هر حق، مسئولیت‌ها و تکالیفی وجود دارد و این دو به منزلهٔ دو کفه ترازو هستند که باید تعادل آنها حفظ شود؛ برای مثال ما در کشورمان از امکانات و حقوقی مانند آموزش، امنیت و بهداشت برخورداریم تا بتوانیم زندگی بهتری داشته باشیم. از طرف دیگر، ما نیز نسبت به آبادانی کشورمان مسئول هستیم و باید همیشه به فکر پیشرفت آن باشیم.

پس همان‌طور که ما حقوقی داریم، مسئول هم هستیم.
مسئولیت یعنی وظایفی که هر یک از ما به عهده داریم و انتظار می‌رود آنها را انجام دهیم. وقتی فردی وظایف و تکالیف خود را خوب انجام می‌دهد می‌گویند او فرد مسئولیت‌پذیری است.
افراد در نقش‌های مختلف، مسئولیت‌های مختلف دارند. اگر چه ممکن است بعضی افراد مسئولیت‌های بیشتر یا مهم‌تری داشته باشند اما هیچ فردی نیست که مسئولیتی نداشته باشد.

فعّالیت (صفحهٔ 6 کتاب درسی)

 
1- آقای مسعودی 40 سال دارد و پزشک است. او دارای همسر و سه فرزند است و در یک کاشانه (آپارتمان) زندگی می‌کند. به نظر شما او در هریک از نقش‌های زیر چه مسئولیت‌هایی به عهده دارد؟
به عنوان پدر: وسایل مورد نیاز خانه را بخرد. در مواقع حساس تصمیمات لازم و مهم را بگیرد. مراتب محبت و احترام به فرزندان، تلاش برای تربیت صحیح آنها فراهم آورد. امکانات تحصیل و شکوفایی استعدادهای فرزندان فراهم کردن غذا، لباس و مسکن برای آنان.
به عنوان همسر: محبت، توجه و احترام به همسر همکاری و تقسیم کار با همسر در انجام امور منزل، همکاری و هم دلی در تربیت فرزندان، فراهم کردن وسایل زندگی مانند غذا، لباس و مسکن مناسب.
به عنوان پزشک: به بیماران خود رسیدگی و برای بهبود آنها تلاش کنند.
به عنوان فرزند پدر و مادر خود: محبت، توجه و احترام نسبت به پدر و مادر، دیدار آنان، برآوردن خواسته‌هایشان و کمک و رسیدگی به آنان.
به عنوان همسایه: محبت و احترام به همسایه، جلوگیری از ایجاد مزاحمت برای همسایه، مشارکت در اداره ساختمان، ارتباط مناسب و کمک و همدلی به همسایگان در موقعیت‌های مختلف.
2- کاربرگه شماره (1) را کامل کنید و در جدول آن مسئولیت‌های خود و سایر اعضای خانواده‌تان را بنویسید.

اکنون که این فعّالیت‌ها را انجام دادید، ممکن است از خود بپرسید من در برابر چه چیز و چه کسانی مسئول هستم؟

من در نزد خداوند مسئول هستم.
خداوند متعال نعمت‌های فراوانی به من عطا کرده است. عقل و فکر و استعداد و توانایی؛ خانواده؛ معلم؛ خوراک و پوشاک و صدها نعمت دیگر… . وظیفهٔ من این است که خداوند را عبادت کنم، شکرگزار نعمت‌هایش باشم و از دستورات او که برای سعادت و خوشبختی من است پیروی کنم.
شکرگزاری، استفادهٔ صحیح از نعمت‌ها، قدر نعمت‌ها را دانستن و به هدر ندادن آنها است.
خداوند از اعمال و رفتار من و از آنچه در قلب و فکر من می‌گذرد آگاه است.
…این از فضل پروردگار من است تا مرا آزمایش کند که آیا شکر می‌کنم یا کفر می‌ورزم؟ (سورۀ نمل آیۀ 40)

فعّالیت (صفحهٔ 107 کتاب درسی)

 
3- نعمت‌هایی را که خداوند متعال به شما داده، به خاطر بیاورید و آنها را یادداشت کنید. سپس با دوستان خود همفکری کنید و بگویید برای قدردانی و اطاعت از او تصمیم می‌گیرید چه کارهایی انجام دهید.
من نسبت به خودم مسئول هستم.
یکی از مسئولیت‌های مهمّ من مراقبت از خودم است. بدن من یکی از شگفتی‌های خلقت است. هریک از اعضای بدن از ده‌ها بخش تشکیل شده که مانند یک دستگاه پیچیده و برنامه ریزی شده وظایفی را به عهده دارد.
من با خوردن غذای مناسب و پرهیز از غذاها یا مواد مضر، رعایت بهداشت و نظافت، خواب کافی و ورزش از بدنم مراقبت می‌کنم. من از بدن خودم در مقابل موقعیت‌های خطرناک مثل سرما یا گرمای شدید، ترقّه بازی، عبور از خیابان و جاده با بی‌احتیاطی و نظایر آن محافظت می‌کنم.
من باید تلاش کنم استعدادهای خودم را بشناسم و آنها را شکوفا کنم.
من از یک جنبهٔ دیگر هم مراقب اعضای بدنم هستم. تلاش می‌کنم با زبانم دروغ نگویم یا غیبت نکنم. با دست و پایم کار خطا یا گناه انجام ندهم و مراقب اعمال و رفتار خود باشم.

فعّالیت (صفحهٔ 8 کتاب درسی)

 

4- امام سجاد (ع) در «رساله حقوق»، حق «دست»، «پا»، «چشم» و «گوش» بر انسان را بیان فرموده‌اند. با راهنمایی معلم خود، به این متن مراجعه کنید و دربارهٔ حقوق یکی از این چهارعضو بدن، با هم گفت‌وگو کنید.

5- فهرستی از فعالیت‌هایی که می‌تواند به سلامتی شما کمک کنند، تهیه کنید و در کلاس با دیگر دوستان خود آن را در قالب یک پیمان‌نامه تکمیل کنید. فعالیت‌هایی مانند:
- من قول می‌دهم هر روز چند دقیقه پیاده روی کنم.
- من قول می‌دهم مدت زمان تماشای تلویزیون یا استفاده از بازی‌های رایانه‌ای و تلفن همراه را کاهش دهم.
- من قول می‌دهم بخشی از اوقات فراغت خودم را در کنار خانواده و دوستانم، به انجام بازی‌های گروهی و ورزش اختصاص دهم.
- من قول می‌دهم وعده‌های غذایی خودم را به‌طور کامل میل کنم.
- من قول می‌دهم در خرید مواد خوراکی، از استاندارد بودن آن مطمئن شوم و سعی می‌کنم از غذاهای آماده، کمتر استفاده کنم.
- من قول می‌دهم .....
- من قول می‌دهم .....

با اعضای خانواده
* من نسبت به دیگران مسئول هستم.

من در کارهای خانه با پدر و مادرم همکاری می‌کنم. وظایف شخصی خودم را بر دوش دیگران نمی‌گذارم. از پدر و مادرم اطاعت می‌کنم و به نصیحت‌هایشان گوش می‌دهم؛ چون آنها خوشبختی مرا می‌خواهند.
من به خواهران و برادرانم کمک و از آنها مراقبت می‌نمایم.
می‌دانم باید به اعضای خانواده‌ام احترام بگذارم و هرگز نباید با پدر و مادر با تندی و گستاخی صحبت کنم. از هر تصمیم یا کاری که باعث ناراحتی آنها می‌شود خودداری می‌کنم.

با اعضای جامعه
در محل زندگی‌ام طوری رفتار می‌کنم که همسایگان آزرده نشوند.
برای حفظ پاکیزگی و امنیت با اهالی محل و مسئولان همکاری می‌کنم.
من وظیفه دارم به همراه هم‌وطنانم برای پیشرفت و آبادانی کشورم تلاش کنم و در هنگام حوادث طبیعی مانند سیل یا زلزله به یاری آنها بشتابم.
من در برابر خون شهیدانی که برای انقلاب اسلامی و دفاع از میهن جان دادند مسئول هستم و خود را موظف به ادامهٔ راه آنها می‌دانم.
من وظیفه دارم از وحدت و استقلال میهن در مقابل دشمنان دفاع کنم. یکی از راه‌هایی که من به وسیلهٔ آن می‌توانم از استقلال کشورم دفاع کنم، خوب درس خواندن و امیدواری به آیندهٔ کشورم است.
من علاوه بر کشورم در برابر مسلمانان جهان و همهٔ انسان‌ها، مسئول هستم.

فعّالیت (صفحهٔ 9 کتاب درسی)

 

6- متن زیر را در کلاس بخوانید و با همفکری و گفت‌وگو به پرسش‌ها پاسخ دهید.
دانش آموزان و مسئولیت‌های اجتماعی
دانش آموزان علاقه‌مندند در فعالیت‌های اجتماعی همکاری و مشارکت کنند و مانند اعضای دیگر جامعه برای پیشرفت علمی و فرهنگی و امنیت و آبادانی کشور خود گام بردارند.
انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان، بسیج دانش‌آموزی و سازمان دانش‌آموزی از نهادهایی هستند که در مدارس زمینهٔ مناسبی را برای افزایش توانمندی و فعالیت‌های اجتماعی دانش‌آموزان فراهم می‌کنند. دانش‌آموزان با عضویت و فعالیت در انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان، بسیج دانش‌آموزی و سازمان دانش‌آموزی توانمندی‌های تشکیلاتی و مدیریتی خود را تقویت می‌کنند و برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی بزرگ‌تر آماده می‌شوند.
 با انجام فعالیت‌های مختلف برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی آماده می‌شوند.

پویندگان و پیشگامان بسیج دانش‌آموزی با شرکت در اردوهای آموزشی، علمی و فرهنگی و جهادی، کلاس‌های قرآن و معارف، راه‌پیمایی‌های مختلف، گرامی‌داشت مناسبت‌ها و ایام‌الله، نماز جمعه، برگزاری مسابقات ورزشی، جمع آوری و نشر آثار شهیدان و شهدای دانش‌آموز، روحیهٔ همکاری و انقلابی بودن و مسئولیت پذیری را در خود تقویت می‌کنند. بسیجی، فردی است که عاشقانه و شجاعانه تا پای جان از اسلام و قرآن و انقلاب در مقابل دشمنانی همچون آمریکای ظالم و صهیونیسم جنایت‌کار دفاع می‌کند؛ با ظالمان می‌جنگد و نسبت به مردم صمیمی و فروتن و همواره آمادهٔ کمک به همنوعان است. نوجوانان و جوانان دانش‌آموز بسیجی در پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و دیگر عرصه‌های انقلاب نقش مؤثر و ممتازی داشته‌اند. پیشتازان (پسر و دختر) سازمان دانش‌آموزی نیز در فعالیت‌هایی چون ادارهٔ امور مدرسه، تشکیل گروه‌های علمی و کمک به دانش‌آموزان دیگر، ادارهٔ تعاونی مدرسه، دوستی با طبیعت، آمادگی برای امداد و نجات، شرکت در اجرای مراسم عبادی و گرامیداشت مناسبت‌ها و ایام‌الله، مسئولیت‌پذیری اجتماعی را می‌آموزند و به کار می‌بندند.

1- شما در کدام یک از نهادهای اجتماعی مدرسه عضو هستید؟ چرا؟
2- الف) تاکنون در کدام یک از برنامه‌های بسیج دانش‌آموزی، انجمن اسلامی دانش‌آموزان یا سازمان دانش‌آموزی فعالیت و مشارکت کرده‌اید؟ برای همکلاسی‌هایتان توضیح دهید.
ب) به نظر شما شرکت در برنامه‌های تشکل‌های دانش‌آموزی چه تأثیری بر شخصیت شما داشته است؟ چه چیزهایی آموخته‌اید؟
3- برای بهترشدن و گسترش برنامه‌های تشکل‌های دانش‌آموزی در مدرسهٔ خودتان، چه پیشنهادهایی دارید؟ پیشنهادهای خود را روی یک کاغذ بنویسید و به دست مسئولان مدرسه و مسئول امور پرورشی برسانید.

اسطورهٔ ملّی

هشتم آبان، سال روز شهادت دانش‌آموز بسیجی، شهید حسین فهمیده را «روز بسیج دانش‌آموزی» نام‌گذاری کرده‌اند.

امام خمینی (ره) دربارهٔ وی فرمود:
رهبر ما آن طفل سیزده ساله‌ای است که با قلب کوچک خود که ارزشش از صدها زبان و قلم، بزرگ‌تر است با نارنجک خود را زیر تانک دشمن انداخت و آن را منهدم نمود و خود نیز شربت شهادت نوشید.
آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی دربارهٔ او فرمود:
او سیزده ساله بود؛ امّا با رشد، با شعور، با اراده و مصمّم [بود]، او کشور خود را می‌شناخت، امام خود را می‌شناخت، دشمن خود را می‌شناخت؛ اهمیت وجود و فعّالیت خود را هم می‌شناخت. [او] رفت [تا] این سرمایه را تقدیم عزّت کشور و آینده انقلاب و منافع و مصالح مردم کند. جسم او رفت؛ امّا روحش زنده ماند، یادش ابدی شد و خاطره‌اش به صورت اسطوره درآمد. این الگوست.

* من نسبت به محیط زندگی خود و عالم آفرینش مسئول هستم.
آب و خاک و نور و هوا و گیاه و جانوران نشانه‌های عظمت خلقت خداوند و نعمت‌هایی برای ما هستند.
باید برای آباد کردن محیط زندگی‌ام تلاش کنم.
سعی می‌کنم بهداشت و پاکیزگی را در محیط زندگی‌ام حفظ کنم؛ به محیط زیست آسیب نرسانم و نظم طبیعت را برهم نزنم.
سعی می‌کنم محیط طبیعی زندگی حیوانات را تغییر ندهم و حیواناتی را که محل زندگی آنها طبیعت است، با نگهداری در محیط‌های بسته‌ای مانند قفس یا خانه اذیت نکنم.

به کار ببندیم (صفحهٔ 12 کتاب درسی)

 
1- دربارۀ مسئولیت‌های خودتان در خانه و مدرسه فکر کنید. آیا مواردی بوده که مسئولیت‌های خودتان را به خوبی انجام نداده باشید؟ از این موضوع چه احساسی دارید؟
الف) نامه‌ای به خودتان بنویسید و مسئولیت‌های خودتان را به خود تذکر بدهید.
ب) مسئولیت‌هایی راکه به خود تذکر داده‌اید در زندگی واقعی انجام دهید.
در پایان سال از خانواده بخواهید که برگهٔ ارزیابی از کارهای شما را به معلم بدهند.
2- اگر دوستی دارید که پدر یا یکی از نزدیکان او، در راه استقلال و دفاع از کشور عزیز و اسلامی ما، شهید شده است، آیا می‌توانیم بگوییم که آن شهید، مسئولیت خود در مقابل خدا و کشورش را به خوبی و کامل انجام داده است؟ دربارۀ دلایل خود، در کلاس گفت‌وگو کنید.
3- اگر فکر می‌کنید در خانه یا مدرسه برخی حقوق شما نادیده گرفته می‌شود، با راهنمایی معلم به مشاور مدرسه مراجعه کنید و با همفکری او راه‌حل‌هایی برای موضوع پیدا کنید.
درس 2: من مسئول هستم