درسنامه آموزشی الزامات محیط کار کلاس دهم مشترک شاخۀ فنی و حرفه‌ای و کاردانش

فناوری در محیط کار

فناوری چیست؟

در سال گذشته با مفهوم فناوری آشنا شده‌اید. در کتاب‌های گوناگون، تعاریف مختلفی برای فناوری وجود دارد. اما به صورت خلاصه می‌توان گفت:
فناوری مجموعه‌ای از دانش، تجربه و مهارت است که انسان با به کارگیری آن، محصولی یا خدماتی برای افزایش رفاه و غلبه بر مشکلاتش، تولید می‌کند. این محصول یا خدمات می‌تواند به صورت وسایل (سخت) یا مفاهیم و معانی (نرم) و یا ترکیبی از هردو باشد.

به عنوان مثال فکر می‌کنید فناوری‌های به کار رفته در تولید یک لوح فشرده، فیلم سینمایی و رایانه مورد استفاده برای مشاهده آن چیست؟ کدام یک فناوری سخت و کدام یک نرم می‌باشد؟

سرعت ‌تغییر فناوری

در گذشته پیشرفت فناوری‌ها بسیار کند اتفاق می‌افتاد و چندین نسل از یک فناوری استفاده می‌کردند. برای مثال، به منظور نقل و انتقال اخبار و اطلاعات در زمان‌های گذشته تنها فناوری مورد استفاده نامه‌نگاری بود. نامه‌نگاری به کمک کاغذ و قلم و ارسال آن توسط پیک‌نامه‌رسان یا در موارد محدودی توسط کبوتر نامه‌رسان بود. این فناوری از چند هزار سال پیش تا حدود دویست سال پیش تنها روش نقل و انتقال اخبار بود. پس از آن و به ویژه در صد سال اخیر، فناوری‌های انتقال پیام با سرعت بسیار زیادی توسعه پیدا کرد و در برخی موارد جایگزین نامه‌نگاری شد. از حدود 200 سال پیش تلگراف، 150 سال پیش تلفن، 30 سال پیش تلفن همراه و در نهایت از حدود 20 سال پیش اینترنت، به عنوان فناوری‌های جایگزین نامه‌نگاری مورد استفاده قرار گرفتند. رشد این فناوری‌ها امروزه آن قدر سریع است که در هر سال معرفی یک فناوری جدید، مورد انتظار است. شکل 3 تغییرات فناوری در طی سال‌های گذشته تا به امروز را نشان می‌دهد.

نقش فناوری در محیط کار

همانگونه در فعالیت قبل مشاهده کردید، در محیط کار نیز فناوری‌های مورد استفاده پیوسته در حال تغییر است. فناوری‌های محیط کار به دو دسته تقسیم‌بندی می‌شوند:
1- فناوری‌های تولید محصول/خدمات (نرم یا سخت)
2- فناوری‌های ارتباطی

1- فناوری‌های تولید محصول - خدمات

همانگونه که از فعالیت‌های قبل نتیجه‌گیری کردید. در سال‌های اخیر سرعت تغییر فناوری‌های تولیدی-خدماتی بسیار زیاد بوده است. این تغییرات با یک یا چند هدف از اهداف زیر صورت می‌گیرد:

- افزایش سرعت تولید؛
- افزایش دقت و کاهش خطا در تولید محصول؛
- افزایش کیفیت تولید؛
- کاهش هزینه تولید؛
- افزایش سادگی در کار؛
- لذت بخش شدن کار؛
- کاهش خطرات و آسیب‌های جسمی و روانی؛

کار با فناوری‌های جدید نیازمند کسب دانش و مهارت است. به دلیل تغییرات سریع فناوری، فردی در کسب شرایط و موقعیت‌های کار، موفق‌تر است که این دو ویژگی مهم را پیوسته رعایت کند:

1- یادگیری دانش و مهارت فناوری‌های جدید مورد استفاده در رشته تخصصی؛
2- کسب اطلاع از فناورهای درحال تکمیل و ورود به بازار؛

برای مثال تا چند سال پیش اکثر چاپخانه‌های متوسط و کوچک ایران با دستگاه‌هایی که در بازار به «دستگاه‌های ملخی» معروف شده بود، به چاپ مطبوعات، کتاب، پوستر، حکاکی روی جعبه و... اقدام می‌کردند. در این روش از بلوک‌های ظریف سربی که حروف به صورت برجسته بر روی آنها کنده‌کاری شده بود، برای حروفچینی استفاده می‌کردند. در این روش سرعت تولید سفارش بسیار پایین و معمولاً تک رنگ (مشکی، آبی، قهوه ای یا قرمز) بود. کار با این دستگاه‌ها نیاز به مهارت‌های خاصی داشت و دائماً از نظر مکانیکی باید کنترل می‌شد. در سال‌های اخیر و با سرعت بسیار زیادی به یکباره صنعت چاپ دگرگون شد و دستگاه‌های دیجیتال که از کیفیت مطلوب، تنوع رنگ و سرعت غیرقابل مقایسه‌ای برخوردار بودند، وارد بازار چاپ ایران شدند.

افراد و چاپخانه‌هایی از این تغییرات مطلع شدند به سرعت سیستم خود را تغییر دادند و مهارت‌های لازم را فراگرفتند و با برخورداری از کیفیت و سرعت بالا، بیشتر مشتری‌ها را به سوی خود جذب نمودند. در این تغییر چاپخانه‌هایی که اصرار بر استفاده از فناوری قبلی داشتند به شدت متضرر شدند. برخی از آنها نیز به اجبار از این صنعت خارج گردیدند.

تقریباً در همه محیط‌های کاری وضعیت چنین است. بنابراین موفقیت شما در محیط کار زمانی اتفاق می‌افتد که همواره متناسب با سرعت تغییرات فناوری در محیط، آمادگی فراگیری شایستگی کار با این فناوری‌های جدید را داشته باشید این آمادگی وقتی فراهم می‌شود که دو ویژگی مهم بیان شده را داشته باشید.

روش‌های کسب شایستگی در فناوری‌های جدید تولید محصول - خدمات

کسب شایستگی در دو حیطه مطرح می‌شود:
الف- فناوری‌های متداول مورد استفاده در رشته؛
ب- فناوری‌های در حال شکل‌گیری.

الف- فناوری‌های متداول مورد استفاده در رشته

فراگیری فناوری‌های متداول در چند مرحله و به سادگی قابل فراگیری است.

1- مشورت با افراد خبره در مورد روش‌های فراگیری شایستگی؛
2- جست و جو در اینترنت و بررسی نظرات افراد و شرکت‌های صاحب اطلاع؛
3- انتخاب روش مناسب فراگیری (مطالعه، کلاس آموزشی، تمرین یا ترکیبی از آنها)؛
4- اخذ گواهینامه تأیید صلاحیت از موسسه یا مرجع معتبر در سطح کشور (در صورت نیاز).

ب- فناوری‌های در حال شکل‌گیری

همیشه مدت زمانی طول می‌کشد تا یک فناوری جدید، فراگیر شود. اگر شما از شکل‌گیری یک فناوری مطلع شوید، با مطالعه و تحقیق درباره مزایای آن، می‌توانید در یادگرفتن آن، پیش‌دستی کنید و موقعیت مناسب‌تری از شرایط کار و درآمد را برای خود فراهم سازید.
برای مثال در حدود سی سال پیش، استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی خیلی مرسوم نبود.

استفاده از این ظروف به دلیل مزایای بهداشتی که دارد، خصوصاً برای عرضه محصولات غذایی سرد، با سرعت بسیار زیادی و در طول حدود دو دهه جای خود را باز کرد.
این ظروف با تزریق خمیره پلاستیک در داخل قالب، تولید می‌شود. شرکت‌ها و افرادی که با مطالعه و بررسی اتفاقات در حال وقوع اواخر دهه 60، استفاده از فناوری تزریق پلاستیک پیشتاز شدند، توانستند درآمد بسیار زیادی کسب کنند.

اطلاع یافتن از فناوری‌های در حال شکل‌گیری و مزایای آن، به روش‌های گوناگونی امکان‌پذیر است، از جمله:
- مطالعه نشریات علمی - فنی که توسط انجمن‌های تخصصی به صورت ماهانه یا با دوره‌های طولانی‌تر چاپ می‌شوند؛
- جست و جو و تحقیق در اینترنت و در سایت‌های مرتبط با رشته تحصیلی یا نوع کار؛
- مشاهده برنامه‌های علمی در خصوص موضوعات فناوری از طریق لوح‌های فشرده آموزشی، اینترنت و تلویزیون؛
- عضویت در کانال‌های فنی مربوط به رشته تحصیلی در شبکه‌های مجازی.

فناوری‌های ارتباطات و اطلاعات

در طول تاریخ، بشر از ابتدا تاکنون دوره‌های مختلفی را به پشت سر گذاشته است. برخی از این دوره‌ها به ترتیب زمانی عبارت‌اند از:

- عصر سنگ (حَجَر)
- عصر مِفرغ (برنز)
- عصر آهن

شما در زندگی خود روزانه با چنین صحنه‌هایی مواجه می‌شوید:

- پخش اخبار از تلویزیون
- شنیدن برنامه‌های رادیویی
- صحبت کردن مردم با تلفن همراه یا ثابت؛
- خرید با کارت بانکی از پایانه‌های الکترونیکی خرید در فروشگاه‌ها؛
- گرفتن پول از عابر بانک؛
- بازی و کار با رایانه و تبلت؛
- کار و جست و جو در اینترنت؛
- مطالعه و ارسال و دریافت اطلاعات در شبکه‌های مجازی؛
- بسیاری صحنه‌های مشابه (که تقریباً هر روز با آن مواجه هستید).

در سال‌های اخیر، فناوری‌های ارتباطی نیز در محیط کار بسیار رواج یافته و در نتیجه سرعت و دقت در کارها بیشتر شده است.
در ادامه به برخی از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات متداول در محیط‌های کاری پرداخته شده است.

نرم‌افزارهای اداری

برنامه‌های رایانه‌ای گوناگونی در محیط کار برای افزایش جذابیت، سرعت و دقت تولید و ثبت اطلاعات و مکاتبات مورد استفاده قرار می‌گیرد. مرسوم‌ترین آن‌ها، مجموعه نرم‌افزارهای معروف به آفیس (Office) است. آفیس در زبان انگلیسی به معنای محیط کار است استفاده بسیار زیاد این نرم‌افزارها در محیط کار، به آن چنین معنای اصطلاحی را داده است.

امروزه مهارت کار با این نرم‌افزارها یکی از شروط استخدام نیروی کار، خصوصاً در مشاغل خدماتی محسوب می‌شود.

شبکه‌های داخلی پیام‌رسان

این شبکه‌ها برای نقل و انتقال و به اشتراک‌گذاری اطلاعات، نامه، درخواست و نظایر آن استفاده می‌شود. دراین شبکه‌ها هر بخش یا هر فردی دارای نشانی و علامت مشخصی است که به آن (ID) می‌گویند.

در بیشتر محیط‌های کاری، خصوصاً در بخش‌های دفتری، استفاده از شبکه‌های داخلی بسیار متداول شده است.

آشنایی با این شبکه بسیار ساده است و معمولاً اگر کار با رایانه را آموخته باشید، با چند ساعت آموزش قادر به استفاده از شبکه‌های داخلی اداری خواهید بود.

اینترنت

اینترنت و خدمات جانبی استفاده از آن بر کسی پوشیده نیست. کاربردهای اینترنت در محیط کار نیز بسیار متنوع است، از جمله:

1- ارسال و دریافت نامه و اطلاعات به صورت الکترونیکی (رایانامه)؛
2- ایجاد و تولید سایت برای معرفی شرکت، کارگاه و محصولات و خدمات قابل ارائه؛
3- تبلیغ در سایت‌های تبلیغاتی (خدمات، محصولات و توانمندی‌های قابل ارائه)؛
4- آگاهی از آخرین فناوری‌های تولید شده مرتبط؛
5- یافتن فروشگاه‌ها، شرکت‌ها، کارگاه‌ها و افراد ارائه دهنده محصولات، مواد اولیه و خدمات مورد نیاز در محیط کار و... .

شبکه‌های مجازی

کمتر از ده سال است با فعال شدن شبکه‌های مجازی انقلاب عظیمی در دنیای ارتباطات رخ داده است. این شبکه‌ها به گونه‌ای هستند که شما می‌توانید علاوه بر رایانه، فقط با داشتن یک گوشی تلفن همراه (البته از نسل هوشمند)، به راحتی و با سرعت بالایی به این شبکه‌ها وصل شوید و از آن‌ها استفاده کنید.

در این شبکه‌ها ایجاد و عضویت در گروه یا کانال ارتباطی به سادگی میسر است. در این کانال‌ها رد و بدل اخبار، اطلاعات، بیان درخواست و نظایر آن به سهولت انجام می‌شود. علاوه بر آن تقریباً تمامی کاربردها و مزایای سایت را نیز دارد. از طرف دیگر چون تلفن همراه همواره در دسترس است این روش ارتباطی تقریباً مهم‌ترین روش ارتباط مجازی شناخته شده است.