درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس سوم
درس 14: از گذشته تا آینده
مهران: پدربزرگم میگفت، از زمانهای گذشته تاکنون بعضی از موادّ غذایی را داخل نمک یا آب نمک قرار میدهند یا آنها را خشک میکنند تا فاسد نشوند.
محمّد: مادربزرگ من هم میگفت، گوشت را در سبدهای توری در جاهای سایه آویزان میکردند تا خنک بماند و فاسد نشود.
گفتوگو (صفحهی 125 کتاب درسی)
تصویرهای زیر برخی از روشهای نگهداری موادّ غذایی را نشان میدهد.
در محلّ زندگی شما برای نگهداری موادّ غذایی، کدامیک از روشها بهکار میرود؟ خشک کردن، مربّا کردن، منجمد کردن
جمعآوری اطلاعات (صفحهی 126 کتاب درسی)
از بزرگترها بپرسید در دورهی کودکی آنها از چه روشهای دیگری برای نگهداری موادّ غذایی استفاده میکردند؟ قرار دادن سبزیجات در آب نمک و یا سرکه (شور و ترشی)، پختن (کمپوت و رب)، دودی کردن گوشتها
روشهای خشک کردن موادّ غذایی
تصاویر زیر برخی روشهای خشک کردن موادّ غذایی را بهطور سنّتی و صنعتی نشان میدهند.
| سنتی | صنعتی |
|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
گفتوگو (صفحهی 126 کتاب درسی)
دربارهی روشهای سنّتی و صنعتی خشک کردن موادّ غذایی گفتوگو کنید.
در روش سنتی مقدار کمی از موادّ غذایی با گرمای خورشید در مدت زمان طولانی خشک میشود و ممکن است موادّ غذایی آلوده شوند.
در روش صنعتی مقدار زیادی از موادّ غذایی با دستگاههای مخصوص و در مدت زمان کوتاه خشک میشود.
استفاده از نمک برای نگهداری موادّ غذایی
تصویرهای زیر برخی از روشهای نگهداری موادّ غذایی در نمک را نشان میدهند.
گفتوگو (صفحهی 127 کتاب درسی)
در شهر یا روستای شما چه موادّ غذایی دیگری را برای مدّت طولانی در آب نمک نگهداری میکنند؟
برنج تازه، سیبزمینی پوست کنده شده و بعضی از سبزیجات
ضربالمثل معروفی دربارهی اهمّیت نمک در نگهداری موادّ غذایی وجود دارد. آن را از معلّم خود بپرسید.
هرچه بگندد، نمکش میزنند، وای به روزی که بگندد نمک.
روشهای خنک کردن برای نگهداری موادّ غذایی
یکی از راههای نگهداری موادّ غذایی، گذاشتن آنها در جاهای سرد یا کنار یخ است. این روش با گذشت زمان تغییر کرده است.
تصویرهای زیر برخی از راهها یا وسایل خنک کردن موادّ غذایی را نشان میدهند.
|
|
|
خواندنی های علوم
ما از یخچال برای نگهداری بسیاری از خوراکیها استفاده میکنیم، اما در زمانهای دور نگهداری خوراکیها کار آسانی نبود. در برخی جاها، غذاها را با برف و یخ خنک نگه میداشتند. آنها این یخها را در فصلهای سرد سال تهیه و در یخدانها نگهداری میکردند.
گاهی نیز موادّ غذایی را در اتاقهای زیرزمین که سردتر است نگهداری میکردند. به این اتاقها، سرداب گفته میشد.
در استانهای یزد و فارس، برای نگهداری انارهای اضافهی باغ، آنها را در گودالهای سنگی انبار میکردند و رویشان را با برگ میپوشاندند تا انارها سالم بمانند.
در شهر تبریز، مردم برای نگه داشتن انگور از ظرفهای گِلی استفاده میکردند. آنها با گِل، ظرفی مانند کاسه میساختند و بعد آن را در آفتاب خشک میکردند. سپس انگورها را داخل آن قرار میدادند و روی ظرف را دوباره با گِل میپوشاندند. این ظرفها را در جای خشک، تاریک و خنک قرار میدادند.
هنوز هم در برخی شهرها از این روشهای سنّتی استفاده میشود.