درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس سوم

شکل زیر، چرخه‌ی زندگی ماهی‌ها را نشان می‌دهد. جمله‌های زیر را بخوانید. هر جمله مربوط به کدام تصویر است؟ شماره‌ی آن را در محلّ مشخص شده بنویسید.

1- ماهی درون آب تخم می‌گذارد.
2- بچّه ماهی‌ها از تخم خارج می‌شوند و در آب به دنبال غذا می‌گردند.
3- بچّه ماهی‌ها در آب رشد می‌کنند. برخی ماهی‌ها می‌توانند تا هزار تخم در سال بگذارند.

شکل زیر، چرخه‌ی زندگی قورباغه را نشان می‌دهد. جمله‌های زیر را بخوانید. هر جمله مربوط به کدام تصویر است؟ شماره‌ی آن را در محل مشخص شده بنویسید.

1- قورباغه‌ها داخل آب تخم می‌گذارند.
2- بچّه قورباغه‌ها در آغاز، مانند ماهی‌ها درون آب زندگی می‌کنند و با آب‌شش نفس می‌کشند. آن‌ها برای شنا کردن از دُم بلند خود استفاده می‌کنند.
3- با بزرگ شدن بچّه قورباغه، دست‌ها و پاهایش ظاهر می‌شوند و رشد می‌کنند. آب‌شش‌ها نیز از بین می‌روند و به جای آن‌ها شش‌ها ساخته می‌شوند.
4- پس از این تغییرات، قورباغه‌ها که حالا دیگر بزرگ شده‌اند، می‌توانند در خشکی و نزدیک آب زندگی کنند. قورباغه‌ها پوست برهنه و لغزنده‌ای دارند.

به تصاویر زیر دقّت کنید. هر کدام از این تصاویر کدام ویژگی خزندگان را نشان می‌دهد؟ داشتن پولک سخت، تخم گذار بودن، زندگی در محیط‌های مختلف

تصویرهای زیر تعدادی جانور پستان‌دار را نشان می‌دهند. درباره‌ی هریک از این جانوران به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

- چه غذایی می‌خورد؟
- چگونه حرکت می‌کند؟

حرکت هریک از این جانوران چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با ماهی‌ها، پرندگان و خزندگان دارد؟
پستانداران هم مانند ماهی‌ها، پرندگان و خزندگان می‌توانند حرکت کنند و هرکدام روش مخصوص خود را دارند. همه‌ی این جانوران برای پیدا کردن غذا، فرار از خطر و مراقبت از خود جابه‌جا می‌شوند.

تفاوت‌ها:
روش حرکت آن‌ها با هم فرق می‌کند:

• پستانداران بیشتر با راه رفتن، دویدن، پریدن، شنا کردن یا پرواز کردن (مثل خفاش) حرکت می‌کنند.

• پرندگان بیشتر با پرواز حرکت می‌کنند، ولی بعضی از آن‌ها راه می‌روند و شنا هم می‌کنند.

• ماهی‌ها با شنا کردن در آب حرکت می‌کنند و دست و پا ندارند، بلکه با باله‌ها جابه‌جا می‌شوند.

• خزندگان بیشتر با خزیدن و راه رفتن حرکت می‌کنند؛ مثل مار که می‌خزد و مارمولک که راه می‌رود.

پس نتیجه می‌گیریم که همه‌ی این گروه‌های جانوری حرکت می‌کنند، اما نحوه‌ی حرکت هر کدام با دیگری متفاوت است.

به نمودار زیر توجّه کنید. به نظر شما این نمودار چه چیزی را بیان می‌کند؟ در مورد آن، در کلاس گفت‌وگو کنید.
این نمودار شباهت‌ها و تفاوت‌های قورباغه و لاک‌پشت را نشان می‌دهد.
بخش‌های رنگی بزرگ طرف راست و چپ، ویژگی‌هایی را نشان می‌دهند که فقط مخصوص یکی از این جانوران است.
بخش وسط که دو دایره روی هم قرار گرفته‌اند، نشان می‌دهد که هر دو جانور در آن ویژگی‌ها شبیه هم هستند.

حالا شما هم دایره‌هایی مانند شکل بالا در دفتر خود بکشید. سپس ویژگی‌های عقاب و خفاش را در آن بنویسید و آن دو را با هم مقایسه کنید.

ویژگی‌های عقاب
(در دایره سمت راست یا چپ قرار می‌گیرد، مخصوص عقاب)
- پرنده است.
- بدنش از پر پوشیده شده است.
- تخم‌گذار است.
- با بال‌هایش پرواز می‌کند.
- گوشت‌خوار است (موش‌ها، خرگوش‌ها و پرندگان کوچک را می‌خورد).

ویژگی‌های خفاش
(در دایره سمت دیگر قرار می‌گیرد، مخصوص خفاش)
- پستاندار است.
- بچه‌زا است.
- بدنش پُرموی است (پر ندارد).
- پرواز می‌کند اما با بال‌های پوستی.
- بیشتر از حشرات تغذیه می‌کند (بعضی میوه‌خوار هستند).

شباهت‌های عقاب و خفاش
(در بخشِ وسط که دو دایره روی هم قرار می‌گیرند)
- هر دو می‌توانند پرواز کنند.
- هر دو مهره‌دار هستند.
- هر دو با شُش نفس می‌کشند.
- هر دو گوشت‌خوار محسوب می‌شوند (خفاش‌های حشره‌خوار هم گوشت‌خوار هستند).

با توجّه به مطالبی که در این درس و درس قبل یاد گرفتید، دو پرسش طرح کنید و از دوست خود بپرسید. یکی از پرسش‌ها با «چرا» و یکی با «چگونه» آغاز شود؟
چرا بعضی پرندگان نمی‌توانند پرواز کنند اما باز هم پرنده هستند؟
چگونه خفاش در تاریکی راه خود را پیدا می‌کند و پرواز می‌کند؟