درسنامه آموزشی اخلاق حرفه‌ای کلاس دوازدهم شاخۀ فنی و حرفه‌ای و کاردانش

بحث و گفت و گو

در محل زندگی و یا کار و فعالیت خود کدامیک از موارد بی‌توجهی و یا کم‌توجهی را که به مردم آسیب می‌زنند، مشاهده کرده‌اید؟ برای حل این مشکلات چه راه حل‌هایی پیشنهاد می‌کنید؟

بحث و گفت و گو

هنرجویان در گروه‌های بزرگ (6 تا 8 نفره) به صورت تفکیکی مشاغلی را که در آن وفای به عهد و بیان در قالب زمان بسیار با اهمیت است بررسی و ملاک‌های این وفاداری را از نظر مشتری و توسعه شغلی فهرست نمایند.

مشاغلی مانند مشاور املاک، پیمانکار ساختمان و تعمیرکاری بنا نهاده شده بر تعهد و وفاداری هستند. توجه به زمان معاهده و عدم بروز تاخیر، تکمیل کامل عهدها و عدم نقص آن بوسیله نهادهای مختلف و توجه به جلب رضایت کامل طرفین از ملاک‌های مهم این گونه مشاغل است.

ایفای نقش

هنرجویان با ایفای نقش به عنوان کارفرما، مشتری و دستیار کارفرما موقعیتی را ایجاد نمایند و در آن عواقب فنی پذیرش کار بدون توجه به تخصص را نشان دهند و سایر هنرجویان بعد از آن به بحث و بررسی سایر عواقب اجتماعی و اقتصادی بپردازند.

وقتی متخصصی کاری را بدون توجه به تخصص می‌پذیرد و عواقب سنگینی دارد و در پی‌خواهد داشت. چرا که نه تنها باعث پیشرفت آن کار نخواهد شد بلکه باعث خرابی و پسرفت  ضرر و زیان اقتصادی خواهد شد هم باعث ضرر و زیان اقتصادی خواهد شد و هم اعتبار اجتماعی شخص و دستیار به خصوص کارفرما خواهد شد چرا که کارفرما باید کار را به متخصصش بسپرد. ضرب المثل کار را باید به کاردان سپرد همین مفهوم را دارد.

مطالعه کتاب

هنرجویان کتابی با موضوع رقابت و ورشکستگی مطالعه و خلاصه آن را در کلاس ارائه نمایند، موضوع می‌تواند شرکت‌های خارجی تلفن همراه یا صنعت خودرو یا لوازم خانگی در داخل کشور باشد.

نتایج مالی شرکت ال جی در سال ۲۰۱۷ نشان می‌دهد که غول گوشی‌ساز کره‌ای تنها ۱۳.۹ میلیون دستگاه گوشی در این سال به فروش رسانده است. بخش تلفن همراه ال جی در سال گذشته میلادی فروش ۱۰.۵۲ میلیارد دلاری را تجربه کرد، اما آن‌ها در سه ماهه پایانی سال عملکرد بسیار بدی را از خود به جای گذاشتند. با توجه به این اوضاع، شنیده می‌شود که فعالیت ال جی در بازار چین متوقف خواهد شد و آن‌ها دیگر گوشی‌هایشان را در این کشور به فروش نخواهند رساند. این خبر حالا توسط خود ال جی نیز تایید شده است. سه ماهه ناموفق ال جی در بازار چین اقتصاد گوشی‌های آن‌ها را فلج کرد. نماینده این شرکت کره‌ای در دفتر پکن گفته است که تجارت تلفن‌های همراه ال جی در بازار چین به پایان خود رسیده است و آن را ترک خواهد کرد. به استثنای سود جزئی در سه ماهه نخست سال ۲۰۱۷، بخش موبایل این کمپانی ۱۱ سه ماهه پشت سر هم را با آمار بدی همراهی کرده است. تمامی این اتفاق‌ها دست به دست هم داد تا گوشی سازهای محلی، ال جی را خیلی محترمانه از بازار این کشور بیرون کنند و توانایی رقابت با آن‌ها را نیز نداشته باشد. آخرین گوشی هوشمند معرفی شده برند ال جی در بازار چین به ماه مه ۲۰۱۶ و مدل ال جی جی ۵ اس ای باز می‌گردد که خود گویای همه چیز است. البته به غیر از گوشی‌های هوشمند، تجارت لوازم خانگی ال جی همچنان در این کشور ادامه خواهد داشت. در حالی که آمریکای شمالی بزرگ‌ترین بازار برای گوشی‌های هوشمند ال جی است، اما آن‌ها نیز رقبای قدرتمندی شامل اپل و سامسونگ این شرکت را محاصره کرده‌اند. ال جی در قاره اروپا نیز، برند هواوی را پیش روی خود می‌بیند که به سرعت در حال گسترش قلمرو است. در اکثر بازارهای آسیایی، سازندگان چینی با محصولاتی بهتر و قیمت‌هایی غالبا رقابتی‌تر سایر تولیدکنندگان مطرح آمریکایی و اروپایی را به شدت دنبال می‌کنند. از سوی دیگر، گفته می‌شود کمپانی ال جی از گوشی پرچمدار ال جی جی ۷ (LG G7) خود در نمایشگاه MWC 2018 بارسلونا پرده برداری نخواهد کرد، در عوض یک نسخه آپگرید شده از فبلت وی ۳۰ به نام +LG V30 را معرفی خواهد کرد. ال جی امیدوار است نسخه جدید گوشی V30 همراه با قابلیت‌های بهبود یافته هوش مصنوعی توانایی رقابت با بزرگان بازار را داشته باشد.

مطالعه موردی

هنرجویان با بررسی بازارهای محلی و کشور در حد وسیع و دسترسی مصادیقی از کالاهایی که ساخت و یا تولید داخل هستند یا برند خارجی شناسایی و معرفی کنند.

مثلا تولید فولاد و آهن، محصولات کشاورزی و صنایع چوبی در بازارهای داخلی ایران به صورت کاملا بومی‌سازی شده اما در صنایعی مانند خودروسازی لوازم برقی و تولید کاغذ به صورت مونتاژ کار یا کاملا وارد کننده صرف هستیم نمونه کالاها پژو 206 خارجی - ورق‌های فولاد مبارکه داخلی- گوشی تلفن همراه خارجی

سخنران- میهمان (اتحادیه صنفی)

هنرجویان بعد از شنیدن سخنرانی با موضوع جانشینی برند در کشور و یا منطقه آثار تخریبی این نحوه از عملکرد را در اقتصاد کشور تحلیل و در کلاس ارائه نمایند.

برندسازی ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد و تا زمانی که اجناس وارداتی مخصوصا محصولات چینی به صورت قاچاق یا قانونی وارد کشور شوند بدون این که از تولید کنندگان داخلی حمایتی به عمل آید تولیدکنندگان حتی نمی‌توانند روی پای خود بایستند.

از سوی دیگر در برندسازی در ایران اسم برند باید ایرانی باشد همین مساله مانع از تبدیل شدن یک نام تجاری به یک برند معروف شود. ایتالیا که صاحب برترین کارخانجات پوشاک است نیز از اسامی انگلیسی برای برندهایش استفاده می‌کند اما در ایران فروشگاه‌های لباس هم نمی‌توانند اسامی انگلیسی داشته باشند در حالی که برندسازی مسئله‌ای ورای مرزهای جغرافیایی است.

بحث گروهی

هنرجویان در سه گروه بزرگ به موضوع دسته‌بندی محصولات بر اساس قیمت و کیفیت و تمایز آن با غش در معامله بپردازند و ملاک‌های تفاوت آن را در جدول تنظیم و ارائه نمایند.

غش در معامله یعنی گول زدن یا فریب مشتری به این معنا که صاحب کالا جنس معیوب خود را به‌عنوان سالم عرضه کند و به ‌نوعی قالب مشتری کند. آنچه برای تاجران، صنعتگران، پیشه‌وران، کشاورزان و در حوزه کسب و کار مهم به نظر می‌آید امانت‌داری و دوری از هرگونه خیانت و خلاف آنچه ظاهر جنس است به شمار می‌رود. تاجری که صداقت و امانت را پیشه و روش خود قرار دهد، سعادت و زیادت و برکت در مال و همچنین پایه علو درجات و امیدواری را برای خود به ارمغان خواهد آورد. اگر جنس ایراد کاملا واضحی دارد که به صورت عادی قابل فهم است، اگر توسط فروشنده ابراز نشود، غش نیست حتی اگر مشتری در آینده از آن مطلع شود، خیار غبن یا عیب خواهد داشت.

انواع غش:
- غش در معامله ملک
- غش در ازدواج

موارد غش در معامله:
- نشان دادن ویژگی خوب در کالای مورد معامله؛ در صورتی که واقعیت خلاف گفته‌های فروشنده است، مثل پاشیدن آب روی سبزی به منظور ترو تازه نشان دادن سبزی‌های کهنه و مانده.
- نشان دادن چیزی مخالف جنس و ماهیت آن، مانند آبکاری آهن با نقره یا طلا تا خریدار آن را به عنوان نقره یا طلا بخرد.
- مخفی کردن چیزی که مورد معامله نیست در کالای مورد معامله، مثل مخلوط کردن آب با شیر.
- اگر فرشی رفو شده یا بید خورده فرش فروش باید در موقع معامله به مشتری بگوید و او را از نقائص متاع آگاه سازد. در ضمن خریدار آگاه شده اگر بخواهد بعداً آن را به دیگری بفروشد، باید عیوب فرش را بیان نماید تا آگاهانه معامله شود.
قرآن می‌فرماید وَیْلٌ وای بر کسی که کم‌فروش است. وای به کسی که کم‌کاری می‌کند. به اداره دیر می‌آید، دیر سرکلاس می‌رود، کم می‌فروشد. باید مسافر را آن جا پیاده کند، آن جا پیاده نمی‌کند. باید درست درس بدهد، بد درس می‌دهد.

مثالی از غش در معامله
مرد خرما فروش کمی خرمای خوب و مرغوب را روی خرماهای نامرغوب چیده، تا مشتری جمع شود اما زمان تحویل از قسمت نامرغوب به مشتری می‌دهد. متاسفانه این موضوع در بازار بسیار به چشم می‌خورد هنگام بسته‌بندی میوه برای عرضه کردن چند دانه از مرکبات یا سیب مرغوب یا چند خوشه انگور خوب را روی بار قرار می‌دهند تا جلب توجه کند و نامرغوب‌ها را زیر بار مخفی می‌کنند. این عمل ناپسند خلاف فرموده‌ی قرآن و نبی‌اکرم (ص) است و آن فرد با این کار خود را از مسلمین جدا می‌کند.
عدالت و نظم و حساب در همه چیز و همه جا، یک اصل اساسی است، همان گونه که گفته شده اصلی است که بر کل عالم هستی حکومت می‌کند، بنابراین، هر گونه انحراف از این اصل، خطرناک و بدعاقبت، و هر گونه خیانت و تقلب در امر معاملات، پایه‌های اعتماد عمومی را ویران می‌سازد.اگر عدالت انجام بدهیم، بازوی حکومت اسلامی می‌شویم. بنابراین جلوی هر خائنی، هر محتکری، جلوی هر سوء استفاده کنی را می‌گیرد و امت رضایت دارند و اگر امت از حاکم راضی باشد و اگر بین حکومت اسلامی و امت علاقه باشد، این حکومت هیچ وقت سقوط نمی‌کند. یعنی اگر عادل باشید، حافظ حکومت اسلامی هستید.

تکلیف منزل و ارائه

در جدول زیر آثار و نتایج راست‌گویی در حرفه را تکمیل نمایید.

بحث گروهی

بعد از توضیحات هنرآموز در مورد مفاهیم رانت، رشوه و مسیرهایی که به موجب این رویه در جامعه باز شده است هنرجویان در گروه‌های بزرگ (6 تا 8 نفره) موضوع رانت، پرداخت رشوه برای انجام کار و یا ایجاد رقابت را با دیدگاه آثار در اقتصاد ملی بررسی و در کلاس ارائه نمایند.

هیچکس در جایگاه اصلی خود نخواهد بود در هر جایی این روابط بوده است که تخصیص منابع استخدام افراد استفاده از امکانات و... را تعیین کرده است. پیامد چنین سیستمی تخصیص نامطلوب تابع و انحراف اقتصاد از توان واقعی خود خواهد بود در این میان رفاه مردم نیز به شدت متاثر شده و منافع اشخاص محدودی به قیمت از دست رفتن رفاه مردم جامعه تامین می‌شود. فساد از عوارض جانبی سیستم رانتی است وقتی فردی به صورت رابطه‌ای در جایگاهی قرار گیرد بدون شک ناگزیر است در مقابل رابطه‌ها سر تعظیم و تسلیم فرود آورد و منافع ملی و مردمی را فدای رابطه و مکانیزم رانتی کند. منظور از مکانیزم رانتی ایجاد ساز و کاری است که در آن افراد و منابع نه بر اساس شایستگی و نیاز بلکه بنا به مصلحت و برآوردن نسبت‌های بین افراد تخصیص داده شوند.

سخنران- متخصص

هنرجویان در یک جلسه گفت‌وگو محور یا حضور سخنران- متخصص مذهبی موضوع ربا را از دیدگاه تکالیف دینی و آثار آن را در زندگی شخصی و اجتماعی بررسی کنند.

پیامدهای فردی رشوه خواری همان آثاری است که در روایات برای حرام‌خواری ذکر گردیده و از آن جا که ما رشوه را بیان کردیم پیامد مذکور در این روایات شامل فرد رشوه خوار نیز می‌شود. افزون بر مفاسد فردی رشوه این پدیده شوم در عرصه اجتماع نیز زیان‌ها و مفاسد فراوانی دارد مانند ممانعت از اجرای عدالت فساد مالی و اداری.

ربا و اثرات سوء بر نظام اجتماعی و اقتصادی اسلام

امروز اگر شاهد فاصله طبقاتی و بی‌ثباتی در نظام اقتصادی هستیم، اگر ثروت در دست عده و گروه خاصی انباشته شده است و اقشار فقیر و آسیب‌پذیر، روز به روز اوضاع اقتصادی بدتری را تجربه می‌کنند، طبعا بخش عمده‌ای از این حوادث به واسطه سیستم ربوی بانکی و گسترش ربا در جامعه است.در میان بحث‌های اقتصاد اسلامی، ربا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا از یک طرف یکی از عمده‌ترین تفاوت‌های اقتصاد اسلامی و سرمایه‌داری است و از طرفی دیگر وجود و عدم آن می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست‌های اقتصادی داشته باشد. حرمت ربا در اسلام به حدی است که برخی آیات قرآن ربا را به صراحت، جنگ با خدا می‌دانند. آنچه در این نوشتار مورد نظر قرار گرفته، توجه به آثار فردی و اجتماعی ربا در جامعه است.

آیات شریفه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِینَ؛ اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید، از خدا پروا کنید و اگر مؤمنید، آنچه از ربا باقى مانده است، واگذارید»﴿۲۷۸/بقره﴾ و «فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُوسُ أَمْوَالِكُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ؛ و اگر (چنین‏) نکردید، بدانید به جنگ با خدا و فرستاده وى‏، برخاسته‏‌اید و اگر توبه کنید، سرمایه‏‌هاى شما از خودتان است‏. نه ستم می‌کنید و نه ستم می‌بینید»(بقره/279)، دو نمونه کامل از مذمت ربا در احکام و جامعه اسلامی است.
آثار منفی ربا در نظام اقتصادی و بطن جامعه را می‌توان در قالب نکاتی نظیر، ترک کار خیر و قرض دادن، راکد ماندن تولید و فعالیت اقتصادی، افزایش فاصله طبقاتی و افزایش تورم در جامعه عنوان کرد.

مطالعه موردی

هنرجویان در جامعه محلی زندگی کاری صاحبان مشاغل که در سایه تلاش و شایستگی حرفه‌ای گسترش یافته را مطالعه و نتایج آن را با ذکر برخی از ویژگی‌ها به کلاس ارائه نمایند.

هر کسی که در هر حرفه‌ای استعداد داشته باشد و در آن زمینه سعی و تلاش کرده و به یادگیری کامل آن تخصص بپردازد و در زمینه استعداد خود متخصص شود به موفقیت دست یافته است. کسی که در زمینه آَشپزی استعداد و علاقه دارد اگر به پرورش این استعداد و یادگیری کامل آن بپردازد در این شغل و حرفه موفق خواهد شد چنین فردی هیچگاه در زمینه مثلا مکانیک موفق نخواهد شد، چون هیچ استعداد و علاقه‌ای در این زمینه ندارد. پس نتیجه می‌گیریم که تلاش و کوشش در زمینه استعدادها باعث موفقیت و دستیابی به آن می‌شود.

نمایش

هنرجویان در یک گروه نمایشی در یک شغل خاص (انتخابی) موضوع رشوه به جای نوآوری و کارآفرینی را به نمایش بگذارند و در مورد پایداری و ناپایداری مشاغل از این دیدگاه بحث کنند.

رشوه به جای نوآوری و کارآفرینی شیوه درستی برای پیشرفت نیست و علاوه بر این که شغل ناپایدار خواهد بود و به سلامت جامعه نیز لطمه وارد می‌کند مثلا در معاینه فنی‌ها که قسمت مختلف خودرو مورد بررسی قرار می‌گیرد، فرض کنید که کارمند آنجا بدون بررسی خودرو از لحاظ فنی به این خودرو معاینه فنی بدهد، اگر بدون در نظر گرفتن خرابی‌ها و معایب خودرو به این خودرو معاینه فنی تعلق گیرد باعث می‌شود که خودروهای فرسوده در سطح شهر زیاد شود که این سبب اتفاقات ناخوشایند از جمله آلودگی هوا در شهرهای بزرگ خواهد شد. مسئله دیگر ناپایداری این گونه شغل‌ها می‌باشد چون خلاف قانون است و با قانون روبرو هستند.

بحث و گفت و گو

به سخنان هنرآموز خود در مورد ربا و رشوه گوش دهید. در قانون مجازات اسلامی چه مجازاتی برای رشوه و ربا تعیین شده است؟

ربا چندین بار در قرآن در سوره بقره و آل‌عمران و روم به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. و تنها گناهی است که از آن به عنوان جنگ با خدا نام برده شده است و گناه کبیره می‌باشد. بر کسی که رباخواری می‌کند بهشت حرام خواهد شد البته با این که مسلمانان همه متفق هستند که ورای اسلام حرام است. در گذشته بیشتر دانشمندان اسلامی مانند مسیحیان سود بر روی پول را معادل ربا می‌دانستند و لیکن بیشتر علمای اسلامی آن را معادل سود ظالمانه و نه هر سودی می‌دانند. 

مطابق ماده 588 قانون مجازات اسلامی، هر یک از داوران، ممیزان و کارشناسان اعم از اینکه ‌توسط دادگاه معین شده باشد یا توسط طرفین‌، چنانچه در مقابل ‌اخذ وجه یا مال به نفع یکی از طرفین اظهار نظر یا اتخاذ تصمیم‌ کند به حبس از 6 ماه تا دو سال یا مجازات نقدی از سه تا دوازده میلیون ریال محکوم می‌شود و آنچه گرفته است به عنوان مجازات مودی به نفع دولت ضبط خواهد شد. همچنین در صورتی که قاضی به واسطه ارتشا حکم به مجازاتی شدید‌تر از مجازات مقرر در قانون داده باشند علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به مجازات مقدار زائدی که مورد حکم واقع شده است، محکوم خواهند شد. این موضوع در ماده 589 قانون مذکور مورد تأکید قانون‌گذار قرار گرفته است. هرگاه ثابت شود که رشوه‌دهنده برای حفظ حقوق حقه خود ناچار به دادن وجه یا مالی بوده است، تعقیب کیفری ندارد و وجه یا مالی که داده است، به او مسترد می‌شود. همچنین در صورتی که رشوه‌دهنده برای پرداخت رشوه مضطر بوده یا پرداخت آن را گزارش دهد یا شکایت کند، از مجازات حبس مزبور معاف خواهد بود و مال به وی مسترد می‌شود. بر اساس ماده 592 قانون مجازات اسلامی رشوه دهنده علاوه بر ضبط مال ناشی از ارتشاء به حبس از 6 ماه تا سه سال یا تا 74 ضربه شلاق محکوم می‌شود.

بحث و گفت و گو

در کشورهای گوناگون نسبت به هدیه در محیط کار نگرش‌های مختلفی وجود دارد. در بحث و گفت‌وگو نگرش نسبت به هدیه در کشورمان چگونه است؟

چین: هدیه باید خصوصی اعطا شود، به جزء هدیه مراسم جمعى در ضیافت‌ها

آمریکای لاتین: هدیه باید در برخوردهای اجتماعی و نه در حین کسب و کار داده شود.

جهان عرب: در اولین برخورد هدیه ندهید، چون ممکن است رشوه تلقی شود.

اروپا: با دادن هدیه گزاف، ریسک تلقی رشوه را به جان نخرید.

کشور ما: در ایران بهتر است که پول هدیه ندهید مگر در عید سال نو و چند عید دیگر چرا که بیشتر بیانگر وقت نگذاشتن برای پیدا کردن یک هدیه مناسب است.

تفکر

برخی از جملات زیر را ممکن است در محیط کار با آن برخورد نمایید. این جملات ممکن است نشانه‌هایی از بروز مسائل و مشکلات اخلاقی باشند. با کمی تأمل جملاتی دیگر که ممکن است نشانه‌ای از بروز مسائل اخلاقی باشند را بنویسید.

بین خودمان بماند ....
فقط همین یک بار ...
به روی خودت نیار ...
همه این کار را می‌کنند ...

کاریه که شده - زیر چشمی رد کن - زیر سیبیلی ردش کن بره - توجه نکن - زیاد تو فکرش نرو - کسی نمی فهمه - همه این کارو میکنن مام یکیشون.

تکلیف منزل و ارائه

در جدول زیر آثار و نتایج پرهیز از ربا و رشوه را تکمیل نمایید.

پرهیز از ربا و رشوه بر هر انسانی ضروری است خداوند در قرآن کریم ربا خوار را دشمن خود نامیده است. بنابراین دوری از ربا و رشوه سبب نزدیکی به خدا و رضایت و خشنودی خداوند خواهد شد. رباخوار دشمن خدا معرفی می‌شود و کسی که ربا و رشوه می‌دهد دشمن خداست که زندگی خود را بر پایه ربا و بهره پول حرام پایه ریزی کرده است این کار باعث بدبختی مردم جامعه خواهد شد و به جامعه زیان می رساند و باعث پسرفت و بدبختی جامعه می شود.