درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس سوم

ریحانه برای جشن تولد خود دوستانش را دعوت کرده است. او به کمک اعضای خانواده برای دوستانش خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های گوناگونی تهیه کرده و آن‌ها را روی میز چیده است. برخی از ظرف‌های روی میز پر و برخی خالی هستند. 

- کدام یک از موادی که در تصویر بالا مشاهده می‌کنید به حالت جامد و کدام به حالت مایع است؟ مایع (شربت، نوشابه، آب) - جامد (بیسکوییت، شیرینی، میوه‌ها، ظرف، لیوان)
- آیا لیوانی که درون آن آب وجود ندارد، واقعا خالی است؟ آیا درون آن هیچ مادّه‌ای وجود ندارد؟ خیر خالی نیست و درون لیوان هوا است.
- آیا مواد فقط به دو حالت جامد و مایع وجود دارند؟ خیر مواد به حالت گاز نیز وجود دارد.

برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها فعّالیت‌های زیر را انجام دهید.

مواد به سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارند. موادّ جامد و مایع قابل دیدن هستند. امّا بیشتر مواد گازی شکل دیده نمی‌شوند. به همین دلیل تشخیص دادن آن‌ها دشوار است.

وقتی لیوان خالی را که سوراخ دارد، در آب فرو ببریم، حباب‌هایی از داخل لیوان خارج و آب کم‌کم وارد لیوان می‌شود. این حباب‌ها همان هوا هستند. هوا مادّه‌ای به حالت گاز است که دیده نمی‌شود، امّا وجود دارد.

در اطراف ما هوا وجود دارد. هوا بی‌رنگ است و دیده نمی‌شود، امّا هنگامی که باد می‌وزد، هوا را روی پوست خود احساس می‌کنیم. باد پنکه، کولر و سشوار همان هواست که جریان دارد.

گازها در زندگی ما استفاده‌های فراوانی دارند 

ما برای زنده ماندن نفس می‌کشیم و هوا را وارد بدن می‌کنیم.

بالن‌ها با استفاده از هوای گرم بالا می‌روند.

با استفاده از تُلمبه هوا را وارد لاستیک دوچرخه می‌کنیم.

با استفاده از گاز شهری غذا می‌پزیم.

برخی بیماران از گاز اکسیژن استفاده می‌کنند تا راحت‌تر نفس بکشند.

هوا جرم دارد

مواد جامد و مایع جرم دارند، برای مثال:

گازها هم مانند موادّ جامد و مایع جرم دارند. هوا مادّه‌ای به حالت گاز است و جرم دارد. چگونه می‌توان نشان داد که هوا جرم دارد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش فعّالیت زیر را انجام دهید:

مواد از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شوند.

شما هر روز در اطراف خود، موادّ گوناگونی را به حالت‌های جامد، مایع و گاز می‌بینید.

آب در هوای سرد به یخ تبدیل می‌شود. تشکیل قندیل در زمستان مثالی از تبدیل حالت مایع به حالت جامد است.

یخ در هوای گرم به آب تبدیل می‌شود، یعنی از حالت جامد به مایع تبدیل می‌شود.

وقتی آب می‌جوشد، مقداری از آن بخار می‌شود و حالت آب تغییر می‌کند.

آب کتری با گرفتن گرما، به بخار آب تبدیل می‌شود.

جالب است بدانید که بخار آب هم می‌تواند در اثر سرد شدن به قطره‌های ریز یا درشت آب تبدیل شود.

آزمایش زیر کمک می‌کند این پدیده را مشاهده کنید.

برای مثال وقتی که بخار آب خارج شده از کتری به پنجره‌ی سرد برخورد می‌کند به شکل قطره‌های ریز آب در می‌آید.