درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس پنجم

1- سنگ‌های مختلفی تهیه کنید.
2- شکل ظاهری آنها را مشاهده کنید.
3- سنگ‌ها را در یک قوطی فلزّی بریزید. درِ آن را ببندید و سعی کنید با تکان دادن قوطی، سنگ‌ها را به قطعه‌های کوچک‌تری تبدیل کنید.
4- پیش‌بینی کنید که کدام سنگ‌ها تغییر می‌کنند. همه سنگ‌ها
5- درِ قوطی را باز کنید و مشاهدات خود را بیان کنید.

- کدام سنگ‌ها بیشتر خرد شده‌اند؟ سنگ‌هایی که استحکام کم‌تری داشته‌اند. چون در اثر ساییدگی شکننده‌تر می‌باشند و زودتر خرد می‌شوند.
- آیا قطعه‌های به دست آمده از نظر رنگ و اندازه یکسان‌اند؟ خیر، سنگ‌ها از نظر جنس و سختی با یکدیگر متفاوت هستند. آنهایی که نرم‌تر هستند، ریزتر می‌شوند، رنگ آن هم بستگی به سنگی دارد که خرد شده است.

یک بطری پلاستیکی را از آب پر کنید. درِ آن را محکم ببندید. سپس آن را در فریزر بگذارید تا آب درونش کاملاً یخ ببندد. آن گاه بطری را از فریزر خارج کنید و مشاهده‌های خود را بنویسید. بطری باد کرده و شکل ظاهری آن تغییر می‌کند.

- از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ نتیجه می‌گیریم وقتی آب یخ می‌زند، حجمش زیاد می‌شود.

وسایل و موادّ لازم: خاک رس، ذرّه‌بین، ماسه، 1 لیوان آب، خاک باغچه،  قاشق، لیوان یک بار مصرف شفّاف

1- مقداری خاک رس، خاک باغچه و ماسه را به صورت جداگانه روی کاغذ بریزید. آنها را مشاهده و جدول زیر را کامل کنید.

2- مقداری از هر سه نمونه خاک را در لیوان‌هایی که (مانند شکل زیر) تا نیمه آب دارند، بریزید. سعی کنید خاک از سطح آب بالاتر نیاید. مخلوط خاک و آب را خوب به هم بزنید و در جایی بگذارید که تکان نخورد.
- کدام لیوان گل و لای بیشتری دارد؟ لیوان خاک رس
- موادّ موجود در کدام لیوان زودتر ته‌نشین می‌شود؟  لیوان ماسه

3- اگر روی آب هر لیوان چیزی جمع شده است، آنها را با قاشق جدا کنید و هر کدام را روی کاغذ جداگانه‌ای بریزید. سپس با ذرّه‌بین خوب نگاه کنید؛ چه چیزهایی در آنها می‌بینید؟ روی آب لیوانی که خاک باغچه در آن است، قطعاتی از چوب، برگ، بقایای حشرات و حتی کرم خاکی مشاهده می‌شود در صورتی که در خاک‌های دیگر دیده نمی‌شود. (اگر هم وجود داشته باشد بسیار ناچیز است.)
4- آیا اجزای همه‌ی خاک‌ها مشابه‌اند؟ خیر
5- چیزهایی را که در نمونه‌ی خاک دیده‌اید، به کلاس گزارش دهید.

گلدانی را بردارید و کمی خاک در آن بریزید. روی آن مقداری برگ یا باقی مانده‌ی سبزیجات (بهتر است ریز شود) بریزید و آن را با خاک بپوشانید. خاک را مرطوب نگه دارید. پس از 2 تا 3 هفته خاکِ روی برگ‌ها را کنار بزنید.
- برگ‌ها چه تغییری کرده‌اند؟ برگ‌ها تغییر رنگ داده و پوسیده‌اند.
- از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟  نتیجه می‌گیریم که اگر برگ درختان در زیر خاک مرطوب قرار بگیرند، با گذشت زمان تغییر رنگ داده و می‌پوسند.

وسایل و موادّ لازم: خاک رس، مداد و دفترچه یادداشت، ماسه، میخ، خاک باغچه، لیوان آب، لیوان یک بار مصرف شفّاف، لیوان یک بار مصرف شفّاف بزرگ، دستکش، خط‌کش

1- 3 لیوان یک بار مصرف شفّاف بردارید. 
2- ته لیوان‌ها را با میخ سوراخ کنید.
3- برچسب‌ها را به لیوان‌ها بچسبانید و نام خاک‌ها را روی آنها بنویسید.
4- در هر سه لیوان به مقدار مساوی خاک رس، ماسه و خاک باغچه بریزید.
5- در زیر هر لیوان ظرفی را که قبلاً با خط‌کش نشانه‌گذاری کرده‌اید، قرار دهید.
6- روی خاک لیوان‌ها به طور هم زمان و به مقدار مساوی 20 و 30 دقیقه صبر کنید و سپس، آب بریزید. 15 مشاهده‌های خود را در جدول زیر بنویسید.
7- مقدار آب خارج شده را اندازه‌گیری کنید و در جدول زیر بنویسید.

- سپس نتیجه را روی یک نمودار ستونی نمایش دهید.