آزمون فارسی 3 پایه دوازدهم شامل سه بخش اصلی است که توانایی‌های زبانی، ادبی و نگارشی دانش‌آموزان را ارزیابی می‌کند: قلمرو زبانی: شامل معنی واژگان، تصحیح نادرستی‌های املایی، تعیین نقش دستوری کلمات، و تحلیل گروه‌های اسمی است. همچنین، تشخیص نوع فعل (اسنادی و غیراسنادی) و تحلیل ساختاری جملات مطرح شده است. قلمرو ادبی: شامل تحلیل آرایه‌های ادبی مانند استعاره، سجع، و نماد. بررسی مفاهیم شعری و متون ادبی، معنا و پیام‌های ابیات، و تحلیل نمادهای استفاده‌شده در اشعار. نگارش و بازآفرینی: شامل بازنویسی جملات عادی به نثر ادبی، نگارش متنی با زاویه دید خاص، گسترش مثل‌ها با بازآفرینی خلاقانه، و نگارش انشایی کامل در موضوعات پیشنهادی با رعایت اصول نگارشی.