آزمایش کتاب آزمایشگاه علوم دهم درس هلالهای متفاوت از ماه
نیمی از ماه همیشه توسط خورشید روشن میشود. اما اینجا روی زمین، ما همیشه نمیتوانیم تمام نیمه ماه را که روشن است، ببینیم. آنچه ما فازهای قمر ماه مینامیم نمایانگر بخشهای مختلف نیمه روشن ماه است که میتوانیم آن را در هنگام چرخش ماه حول زمین مشاهده کنیم. وقتی ماه و خورشید در دو طرف متفاوت از زمین قرار بگیرند، ماه را به صورت یک دایره کامل میبینیم. با این حال هنگامی که خورشید و ماه در یک طرف زمین قرار دارند میگوییم «ماه نو یا جدید» (New Moon) است. در بازهای که ماه نو رخ میدهد، طرف قمر ماه که میتوانیم از زمین ببینیم به هیچ وجه با تابش مستقیم خورشید روشن نمیشود. بین ماه نو و ماه کامل، ماه یک هلال و کمتر از یک نیم دایره روشن است که به آن هلال افزاینده نیز میگویند. سپس این هلال بزرگتر شده و به نیمه ماه (نیمه روشن) تبدیل میشود. نیمه اول ماه پس از ماه جدید را ربع یا یک چهارم اول مینامند زیرا در این مرحله، ماه یک چهارم از چرخه ماهانه فازهای خود را طی کرده است. نام دیگر این فاز را تربیع اول نیز میگویند. بعد از تربیع اول، نیمه روشن ماه حالت کج به خود میگیرد که به آن هلال محدب یا برآمده نیز میگویند (بیش از نیمی از قرص ماه روشن است) و سرانجام مرحله یک ماه کامل فرا میرسد. پس از این مرحله چرخه فازها برعکس تکرار میشود. پس از فاز ماه کامل، چیزی که ما از قرص ماه در آسمان میبینیم کوچک و کم میشود و تبدیل به ماه محدب یا برآمده، نیمه ماه (که ربع یا یک چهارم آخر نیز نامیده میشود)، هلال و سرانجام ماه نو میشود. درست قبل و بعد از ماه نو، وقتی یک هلال باریک از ماه در آسمان ظاهر میشود میتوان بقیه ماه را نیز به صورت کم نور مشاهده کرد. این موضوع به دلیل تابش نور خورشید از زمین است که قسمت تاریک ماه را که در مقابل ما قرار دارد، روشن میکند. به این پدیده یعنی انعکاس نور خورشید از زمین به ماه «تابش زمین» (earthshine) میگویند.
