درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس پنجم

اردو

گروهی از دانش‌آموزان مدرسه‌ای به مدّت چند روز به اردو رفتند. محلّ اردوی آنها، منطقه‌ای خوش آب و هوا و جنگلی بود که رودخانه‌ای نیز از وسط آن می‌گذشت. ساختمانی در کنار رودخانه برای اقامت افراد در نظر گرفته شده بود و بچّه‌ها می‌توانستند هر روز برای گردش و بازی به مناطق اطراف بروند. مدرسه برای سرپرستی و هدایت این گروه، یک مدیر و چند معاون انتخاب کرد. در ابتدا، مدیر و معاونان با همفکری بچّه‌ها، مقرّراتی برای برگزاری بهتر اردو نوشتند؛ برای مثال، ساعت خوابیدن و بیدار شدن، ساعت غذا خوردن، دور نشدن بچّه‌ها از گروه بدون اجازه‌ی مدیر، قرار دادن ساک‌ها و کوله‌پشتی‌ها در جای مخصوص و… . مدیر گروه همچنین وظایف و نقش‌هایی برای هر یک از افراد معیّن کرد. آقای احمدی مسئول تهیه و توزیع غذا و آقای ناصری مسئول ایمنی و حفاظت از بچّه‌ها شد تا مبادا کسی در موقع گردش، زخمی شود یا آسیب ببیند. همچنین قرار شد اگر اختلاف یا مشکلی بین بچّه‌ها بروز کرد، به آقای علوی مراجعه کنند. مدیر گروه، مسئولیت‌هایی را نیز به دانش‌آموزان سپرد؛ مانند حضور و غیاب‌ دانش‌آموزان در موقع سوار شدن به ماشین، توزیع خوراکی بین بچّه‌ها، جمع‌کردن و تفکیک زباله و… .

پس از پایان اردو همه‌ی دانش آموزان به سلامت به خانه‌هایشان بازگشتند. همکاری مدیر، معاونان و دانش‌آموزان و رعایت مقرّرات موجب شد که اردو به خوبی برگزار شود و به همه، خیلی خوش بگذرد.

به نمودار توجّه کنید. هر یک از افراد نقش‌ها و وظایفی را پذیرفته‌اند تا اردو به خوبی برگزار شود.

حکومت

همان‌طور که برای اداره‌ی یک گروه به افراد و نقش‌هایی نیاز داریم، برای اداره‌ی یک کشور نیز به حکومت نیازمندیم. حکومت از افرادی تشکیل می‌شود که اداره‌ی امور مردم یک کشور را به عهده می‌گیرند.

حکومت در کشور ما

حکومت کشور ما « جمهوری اسلامی» است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 به رهبری امام خمینی، حکومت سلطنتی پهلوی سرنگون شد. حکومت پهلوی ستمگر بود و مردم آن را انتخاب نکرده بودند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مردم در فروردین ماه 1358 به پای صندوق‌های رأی رفتند و بیش از 98 درصد آنها به حکومت جمهوری اسلامی رأی «آری» دادند. حکومت ایران در تاریخ 12 فروردین 1358 به  جمهوری اسلامی تبدیل شد.

جمهوری اسلامی حکومتی است که در آن قوانین اسلامی اجرا می‌شود و مردم در اداره‌ی کشور و انتخاب افراد شایسته برای حکومت نقش دارند.

قانون اساسی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مردم ایران افراد شایسته‌ای را انتخاب کردند تا قانون اساسی کشور را بنویسند. در سال گذشته خواندید که مهم‌ترین قانون هر کشور، قانون اساسی آن است. در قانون اساسی، روش اداره‌ی کشور مشخّص شده است.

چه کسانی کشور را اداره می‌کنند؟

قوای سه‌گانه

حکومت برای آنکه بتواند وظایف خود را به خوبی انجام دهد، به سه قوّه تقسیم شده است و هر قوّه، مسئولیت‌هایی به عهده دارد.

مقام رهبری بر همه‌ی فعّالیت‌هایی که این سه قوّه انجام می‌دهند، نظارت دارد و آنها را هدایت می‌کند.

رهبر

بر طبق قانون اساسی، رهبری جامعه‌ی اسلامی ما به عهده‌ی فقیهی است که از مسائل زمان آگاهی داشته باشد.

رهبر جامعه‌ی اسلامی باید نمونه‌ی یک مسلمان کامل باشد. او باید عالِم، عادل و شجاع باشد، از دستورهای اسلام پیروی کند و از اوضاع جامعه به خوبی آگاه باشد تا بتواند جامعه را به بهترین شکل، هدایت و رهبری کند.

- اوّلین رهبر انقلاب اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (قُدِّسَ سِرُّهُ)، بودند که انقلاب اسلامی را هدایت کردند و آن را به پیروزی رساندند.
- پس از رحلت امام خمینی در سال 1368 ، حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای به عنوان رهبر انقلاب اسلامی ایران انتخاب شدند و رهبری کشور اسلامی ما را به دست گرفتند.

قوه‌ی مقننه

در داستان اردو، پی بردید که گروه به قوانین و مقرّراتی نیاز دارد و به همین دلیل، ابتدا عدّه‌ای مقرّراتی را برای آن تعیین می‌کنند.

برای اداره‌ی یک کشور و تصمیم‌گیری درباره‌ی فعّالیت‌های مختلف آن نیز مقرّرات و قوانینی لازم است. برای مثال، اینکه در یک سال چقدر از درآمد کشور به آموزش و پرورش اختصاص پیدا کند یا زمان و مدّت سربازی برای جوانان، چقدر باشد.

در کشور ما قوّه‌ی مقننه وظیفه‌ی قانون‌گذاری را به عهده دارد. نمایندگان مجلس شورای اسلامی هر چهار سال یک بار با رأی مردم انتخاب می‌شوند.

تصویر زیر، نمایندگان مجلس شورای اسلامی را در حال تصمیم‌گیری و وضع قانون نشان می‌دهد.

قوه‌ی مجریه

وظیفه‌ی قوّه‌ی مجریه، اجرای قوانین و تأمین وسایل رفاه و آسایش مردم و پیشرفت کشور است.

قوّه‌ی مجریه همان دولت است. دولت از رئیس جمهور و هیئت وزیران تشکیل شده است. رئیس جمهور هر چهار سال یک بار با رأی مردم انتخاب می‌شود. دولت کارهای مختلفی انجام می‌دهد؛ برای مثال، ساختن جادّه، پل، بیمارستان، کمک به کشاورزی و صنایع، فراهم کردن امکانات برای آموزش و پرورش و بهداشت و درمان مردم، صادرات و واردات، روابط با کشورهای خارجی و حفظ امنیت مردم.

قوه‌ی قضائیه

قوّه‌ی قضائیه بر اجرای درستِ قوانین نظارت می‌کند؛ یعنی اگر در جایی قانون رعایت نشود و تخلّفی صورت بگیرد، به آن رسیدگی می‌کند. قوّه‌ی قضائیه همچنین از طریق دادگاه‌ها به اختلاف‌ها و شکایت‌های مردم رسیدگی می‌کند.