درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی پنجم

آیا تاکنون فکر کرده‌اید که راه‌ها چه نقشی در زندگی ما دارند؟ به تصویر زیر نگاه کنید و بگویید راه‌ها کدام نیازهای مردم را رفع می‌کنند؟

راه برای جابه‌جا کردن مردم و کالاها از مکانی به مکان دیگر، لازم است. برای مثال، مردم برای رفتن به مدرسه یا محلّ کار خود، رفتن به مغازه‌ها و خرید کردن، رفتن به تعطیلات یا دیدن اقوام و دوستان خود به راه‌ها نیاز دارند. بسیاری از کالاهایی که مردم مصرف می‌کنند، مانند موادّ غذایی، از راه‌های دور و نزدیک به دست آنها می‌رسند. همه‌ی مکان‌ها به وسیله‌ی راه به یکدیگر مربوط می‌شوند.

به وسایلی که مردم و کالاها را جابه‌جا می‌کنند، وسایل حمل‌و‌نقل می‌گویند.

حمل و نقل در گذشته 

حمل‌و‌نقل درون شهری

امروزه در شهرها مردم برای جابه‌جا شدن از وسایل مختلف استفاده می‌کنند.

در شهرهای بزرگ، یکی از وسایلی که مردم را از جایی به جای دیگر می‌برد قطارشهری (مترو) است که بیشتر از زیِر زمین عبور می‌کند و سرعت زیادی دارد.

راه‌ها و بازرگانی

در درس پیش خواندید که کالاهای مورد نیاز ما در کارخانه‌ها تولید می‌شوند. این کالاها با وسایل حمل و نقل از راه‌های ارتباطی میان شهرها و روستاها می‌گذرند و به فروشگاه‌ها و مراکز خرید فرستاده می‌شوند تا ما آنها را خریداری کنیم. پس راه‌ها نقش مهمّی در رفع نیازهای ما دارند.

راه‌ها چه نقشی در صادرات و واردات کشور ما دارند؟

امروزه، مردم در همه جا به محصولات کشاورزی، موادّ اوّلیه و کالاهای صنعتی و همچنین به یکدیگر نیاز دارند و به همین دلیل، به هم وابسته‌اند. آیا می‌توانید چند کالا را نام ببرید که در خارج از محلّ زندگی شما تولید می‌شود و سپس برای مصرف به محلّ زندگی شما حمل می‌شود؟

اگر در یک ناحیه، محصولی بیشتر از نیاز مردم تولید شود، مقداری از آن محصول را برای فروش به جاهای دیگر می‌فرستند. برای مثال، در استان گیلان برنج و چای تولید می‌شود؛ در حالی که بیشتر نواحی کشور ما برای کشت این دو محصول شرایط مناسبی ندارد. بنابراین، چای و برنج گیلان به سایر نقاط کشور فرستاده می‌شوند و در آنجا به فروش می‌رسند. از سوی دیگر، استان گیلان شرایط آب و هوایی و خاک مناسب برای کشت خرما، پسته و زعفران ندارد. برای همین، ساکنان آن استان، این محصولات را که از نواحی دیگر به محلّ زندگی‌شان وارد می‌شود، می‌خرند.

اکنون با توجّه به موضوع بازرگانی، بهتر می‌توانیم به اهمّیت راه‌ها، پی ببریم.

انواع راه‌ها و وسایل حمل‌و‌نقل

به طور کلّی، راه‌ها و وسایل حمل‌و‌نقل به سه دسته تقسیم می‌شوند: زمینی، هوایی و آبی.

حمل‌و‌نقل زمینی

به تصویر نگاه کنید و وسایل حمل‌و‌نقل زمینی را نام ببرید. حمل‌و‌نقل زمینی از دو طریق انجام می‌شود: راه‌های جادّه‌ای، راه‌آهن.

راه‌های جادّه‌ای:

به نقشه‌ی جادّه‌های کشور ایران توجّه کنید. مسافران و کالاها با عبور از این راه‌ها در شهرها و روستاهای کشور جابه‌جا می‌شوند.

بعضی از راه‌های جادّه‌ای «آزاد راه» هستند؛ یعنی در آنها، مسیر رفت و برگشت با مانع‌هایی از هم جدا شده‌اند. بنابراین، در آزاد راه‌ها خطر تصادف خودروها از روبه‌رو کمتر است.

رعایت ایمنی در جاده‌ها

رانندگان و مسافران باید در سفرهای جادّه‌ای، نکات ایمنی را رعایت کنند تا حادثه‌ی ناگواری برای آنها، پیش نیاید.