درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم
درس 6: محصولات کشاورزی از تولید تا مصرف
زراعت و باغداری دو فعّالیت مهمّ کشاورزی هستند.
زراعت یعنی کشت و پرورش گیاهانی که بعد از کاشت دانه، حدّاکثر تا یک سال محصول میدهند؛ مانند گندم، جو، گوجهفرنگی و هویج.
باغداری، کشت و پرورش نهال درختان است که بعد از گذشت یک یا چند سال محصول میدهند؛ مانند درخت خرما، پرتقال و انار.
زراعت
فعالیت 1 (صفحه 26 کتاب درسی)
غلّات، حبوبات و محصولات جالیزی سه گروه مهم از گیاهان زراعی هستند. همفکری کنید و از هر گروه چند محصول نام ببرید.
غلات: محصولاتی مانند؛ گندم، برنج، جو، ذرت
حبوبات: محصولاتی مانند؛ نخود، لپه، عدس، ماش، انواع لوبیا (قرمز، سفید، چیتی، چشم بلبلی)
محصولات جالیزی: مانند؛ خیار، گوجه فرنگی، خربزه، هندوانه، بادمجان، کدو.
گندم و برنج
گندم و برنج، خوراک روزانه و غذای اصلی مردم کشور ما است.
از گندم، آرد و سپس نان تهیه میشود. آیا میتوانید بگویید علاوه بر نان، چه خوراکیهای دیگری از آرد گندم درست میشود؟
گندم گیاهی یک ساله است و به دو شکل پاییزه و بهاره کشت میشود و کشت آن در همهی استانهای کشور ما رایج است.

به نمودار زیر توجّه کنید. این نمودار میزان تولید گندم کشور را در سالهای مختلف نشان میدهد.
- بیشترین میزان تولید گندم در چه سالی بوده است؟ 86-1385
- از این نمودار چه چیزهایی میفهمید؟ میتوان فهمید که میزان کشت گندم در ایران ثابت نبوده است و در برخی سالها بیشتر و در برخی سالها کمتر تولید شده است. همچنین مشاهده میکنیم که در این سالها هیچگاه تولید گندم ایران کمتر از 6 میلیون تُن نبوده است و هیچگاه هم فراتر از 16 میلیون تُن نرفته است.

برنج نیز گیاهی یک ساله است که از نظر شرایط طبیعی در نواحی مرطوب و نسبتاً معتدل به دست میآید. بیش از نیمی از برنج کشور ما در استانهای شمال کشور تولید میشود؛ اگرچه در بعضی استانهای دیگر نیز در صورت وجود آب کافی، برنج کشت میشود.

با توجّه به نقشهی زیر استانهای تولیدکنندهی برنج را نام ببرید. گیلان، مازندران، گلستان، قزوین، اصفهان، خوزستان، فارس، سیستان و بلوچستان

حبوبات و محصولات جالیزی
بعد از غلّات، مهمترین منبع غذایی، حبوبات و محصولات جالیزی است که تقریباً در همهی استانهای کشور ما کشت میشود.

باغداری
کشت و پرورش انواع درختان میوه در ایران از قدیم رایج بوده است. بخشی از میوههای سردسیری و هستهدار مانند هلو، زردآلو، آلو و آلبالو به صورت خشکبار و بعضی محصولات گرمسیری مانند خرما و پستهی ایران به دلیل مرغوب بودن به خارج از کشور صادر میشود.

کشت گلخانهای
امروزه یکی از روشهای نو در کشاورزی، ایجاد گلخانه یا محیط مصنوعی برای کشت گیاهان است. با ایجاد گلخانه میتوانیم هر محصول را در هر منطقهی آب و هوایی و در همهی فصول سال کشت کنیم؛ زیرا آب و هوای گلخانه و گرما و نور و رطوبت را میتوانیم با دستگاههای مختلف، متناسب با نوع محصول تنظیم نماییم. کشت گلخانهای در مقایسه با سایر کشتها از نظر صرفهجویی در مصرف آب بسیار بهتر است. در گلخانهها انواع میوهها و محصولات جالیزی، سبزیجات و قارچهای خوراکی را کشت میکنند و یا گل و گیاهان زینتی پرورش میدهند.

فعالیت 2 (صفحه 38 کتاب درسی)
با همراهی خانواده یکی از دو فعالیت زیر را انجام دهید.
الف) از یک یا چند مغازهی برنج فروشی، نام انواع (گونههای) برنج ایرانی و قیمت آنها را بپرسید و به کلاس بیاورید.
1- برنج هاشمی، 2- برنج دودی، 3- برنج طارم، 4- برنج دم سیاه 5- برنج عنبربو 6- برنج کامفیروز
ب) از یک فروشندهی میوه و سبزی بپرسید کدام محصولات مغازهی او کشت گلخانهای است و آنها را از کجا تهیه میکند؟
خیار، گوجه فرنگی، بادمجان، کدو، توت فرنگی و قارچ این محصولات را بازارهای میوه و ترهبار یا به طور مستقیم از خود گلخانهها تهیّه میکند.
پ) از بزرگترها دربارهی «جهادسازندگی» که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در روستاها فعّالیت میکرد، پرسوجو کنید و چند مورد از اقدامات جهاد را در کلاس بیان کنید.
اقدامات جهاد سازندگی در راستای زدودن فقر و محرومیت از روستاها و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی روستاها و مناطق عشایری از طریق توسعه کشاورزی، دامداری، صنایع روستایی و… بوده است. مواردی مانند
- ایجاد ارتباط بین مستضعفین و گروههای متفکر و پیشرو در حرکت به سوی جامعهای توحیدی
- کمک به توسعه اقتصاد روستایی از طریق ایجاد شرایط بهتر جهت افزایش تولید و کار بیشتر و بهبود شرایط محیط زیست در روستاها
- کمک به امر سوادآموزی و توسعه دانش و قابلیتهای حرفهای و فنی روستاییان جهت بهبودی زندگی خویش
- نشر فرهنگ اصیل اسلامی و روح انقلاب اسلامی در متن روستاها؛
- ایجاد سازمانی متشکل از کلیه نیروهای مذهبی- سیاسی و اجرایی موجود در کشور با همکاری و پشتیبانی دولت موقت جمهوری اسلامی در سراسر کشور.
فعالیت 3 (صفحه 38 کتاب درسی)
الف) دربارهی معنی و مفهوم آنچه امام صادق (علیهالسلام) در مورد کشاورزی فرمودند، گفتوگو کنید.
سخن امام جعفر صادق (ع) اهمیت و ارزش کشاورزی را نشان میدهد. کاری پر زحمت که درآمدی حلال دارد. ما مسلمانان در انتخاب شغل و نحوهٔ انجام آن بایستی به حلال یا حرام بودن آن توجه کنیم.
ب) از بزرگترها بپرسید بیمه کردن محصولات کشاورزی چگونه است و چه فایدههایی دارد؟
کشاورزی یکی از فعالیتهای اقتصادی است که بلایای طبیعی، آفات نباتی، انواع بیماریهای گیاهی، تغییرات ناگهانی دما میتواند خسارت زیادی به کشاورزان وارد کند به همین دلایل است که بیمه محصولات کشاورزی باید مورد توجه قرار بگیرد.
بیمه کشاورزان نوعی بیمه است که به موجبِ آن محصولات کشاورزی در مقابل مُخاطرات جَوی مانند تگرگ، طوفان، سیل، صاعقه، یخبندان، گرمازدگی، بیماریهای نباتی و حوادثی مانند آتشسوزی مورد پوشش قرار میگیرند و خسارت مالی وارده به کشاورز در دوره کاشت، داشت و برداشت تا میزان مورد تعهد بیمهگر جبران میشود.
پ) با راهنمایی معلّم خود تحقیق کنید کشاورزان چگونه میتوانند خود را بیمه کنند و حقوق بازنشستگی دریافت کنند؟
کشاورزان واجد شرایط (مردان 18 تا 55 سال و زنان 18 تا 50 سال) میتوانند عضو صندوق بیمه اجتماعی بشوند و از مزیتهای متعددی از جمله حقوق بازنشستگی بهرهمند بشوند. نحوه ثبت نام از طریق کارگزاران (دهیاران، تعاونیهای روستایی و عشایر و …) در هر شهرستان و استان میباشد. برای حق بیمه روستاییان، کشاورزان و عشایر کشور 8 سطح درآمدی در نظر گرفته شده است که 2 برابر حق بیمهای که افراد پرداخت میکنند، دولت پرداخت خواهد کرد.
فعالیت 4 (صفحه 38 کتاب درسی)
الف) مساحت باغ آقای رضوانی دو هکتار است؛ یعنی چند مترمربع؟ نمودار محصول باغ آقای رضوانی را روی کاربرگهی شمارهی 7 ترسیم کنید.
همانطور که در سال گذشته خواندید هر هکتار 10000 متر مربع است. هر متر مربع مساحت باغ آقای رضوانی 20000=10000×2 دانش آموز عزیز برای انجام کاربرگه شماره 7 (نمودار ستونی) توجه داشته باش هر پرتقال نماد 10 تن پرتقال است و برای هر پرتقال باید 1 متر مربع از نمودار ستونی را رنگ کنید. برای پرتقالهای نصفه را نیمی از یک مربع را رنگ کن.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/3989
ب) فرض کنید شما میخواهید با یک باغدار مصاحبه کنید. فکر کنید و پرسشهای خودتان را روی یک برگ کاغذ بنویسید و به معلّم بدهید.
دانش آموز عزیز در طراحی پرسشهای خود از یک باغدار به این موارد توجه کن: مساحت باغ و نوع و تعداد درختان، نحوه کاشت درختان، فواصل آنها، شیوه و دفعات آبیاری، نحوه مراقبت از درختان، ابزار و وسایل استفاده شده در امور مختلف باغداری، نوع و مقدار دفعات استفاده از کود، زمان و چگونگی برداشت محصول، چگونگی بستهبندی و ارسال محصولات به بازار فروش، چگونگی اطلاع و آموزش در زمینهٔ روشهای جدید باغداری
فعالیت 5 (صفحه 38 کتاب درسی)
روی نقشهی ایران در کاربرگهی شمارهی 8، نواحی کشت مرکبات، پسته و خرما را معین کنید.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/3990
محصولات کشاورزی چگونه بهدست ما میرسد؟
کشاورزان پس از برداشت، باید محصول خود را به دست مشتری برسانند.
بعضی از محصولات باید زودتر به بازار مصرف برسند. آیا میتوانید چند مثال بزنید؟
بعضی از محصولات برای فروش به بازارهای نزدیک مزارع کشاورزی برده میشوند. بعضی دیگر را در انبارها یا سردخانهها نگهداری و ذخیره میکنند و سپس با کامیون و وانت به میدانهای میوه و ترهبار و شهرهای دور و نزدیک میبرند.


درست مصرف کنیم
نظر این افراد را بخوانید و در کلاس گفتوگو کنید.

فعالیت 6 (صفحه 39 کتاب درسی)
اگر قرار باشد کشاورزی کنید، دوست دارید چه محصولی بکارید؟ چرا؟
پاسخ پیشنهادی: خیار، گوجه، هنوانه و خربزه، زیرا زودتر محصول میدهند و مصرف این محصولات در بین مردم هم زیاد است.
فعالیت 7 (صفحه 39 کتاب درسی)
کاربرگهی شمارهی 9 را کامل کنید.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/3991
فعالیت 8 (صفحه 39 کتاب درسی)
به طور گروهی یکی از فعالیتهای زیر را انتخاب کنید و انجام دهید:
- پوستری (اعلانی) دربارهی مصرف غذا (شکرگزاری، اسراف نکردن، کمک به گرسنگان و ...) طراحی کنید و به تابلو بزنید.
- چند خبر دربارهی کشاورزی از روزنامه پیدا کنید و در ایستگاه خبر مدرسه بچسبانید.
پاسخ پیشنهادی: میتوانید یک کاغذ A3 بردارید و انواع میوها را در آن نقاشی کنید و یا از جای بریده و در این کاغذ بچسبانید و در میان میوهها و نعمتهای خدا دانش آموزی را بکشید که در حال سجده است و یا دستان خود را به سوی آسمان گرفته است.


