غبطه؛ آرزوی خوبی دیگران بدون حسرت
غبطه در برابر حسد و حسادت
غبطه و حسد دو واژه‌اند که بسیاری آنها را یکی می‌پندارند، در حالی که جهت آرزو در آنها کاملاً متفاوت است. در غبطه، انسان می‌خواهد مانند دیگری باشد یا همان خوبی را داشته باشد، ولی برای او هیچ بدی نمی‌خواهد. در حسد، آرزو به سمتی می‌رود که نعمت از دیگری گرفته شود، حتی اگر خودش هم به آن نرسد.
برای روشن‌تر شدن موضوع، به یک نمونهٔ مدرسه‌ای فکر کنید. فرض کنید همکلاسی‌تان در آزمون ریاضی نمرهٔ کامل گرفته است. اگر با خود بگویید «او خوب درس خوانده، من هم می‌خواهم این‌طور باشم»، این غبطه است. اما اگر بگویید «کاش نمره‌اش کم می‌شد»، این حسد است. تفاوت در همین نیت کوچک اما مهم نهفته است.
| ویژگی | غبطه | حسد |
|---|---|---|
| جهت آرزو | رسیدن خود به همان خوبی | از دست رفتن خوبی دیگری |
| نسبت با دیگری | خیرخواهی و احترام | بدخواهی و کینه |
| نتیجهٔ رفتاری | تلاش و الگوگیری | تخریب و دلخوری |
غبطه چگونه به رشد ما کمک می‌کند
غبطه اگر درست فهمیده شود، یک احساس آموزنده است، نه یک عیب. این احساس به ما نشان می‌دهد چه چیزی برایمان ارزشمند است و چه توانایی‌هایی را دوست داریم در خود پرورش دهیم. وقتی کسی را می‌بینیم که در سخنرانی یا ورزش یا کار گروهی خوب عمل می‌کند و آرزو می‌کنیم ما هم چنین باشیم، در واقع هدفی برای خود تعیین کرده‌ایم.
نکتهٔ مهم این است که غبطه را به عمل تبدیل کنیم. اگر فقط در آرزو بمانیم، کم‌کم به مقایسهٔ فرساینده و دلخوری می‌رسیم. اما اگر از فرد موفق بپرسیم چگونه تمرین کرده یا چه کتابی خوانده است، غبطه به مسیر یادگیری تبدیل می‌شود. در محیط مدرسه، این کار بسیار ساده است: می‌توانیم از همکلاسی خود بخواهیم روش مطالعه‌اش را توضیح دهد یا در یک گروه دوستانه مهارت‌ها را با هم تمرین کنیم.
پرسش‌های چالشی دربارهٔ غبطه
نه. اگر آرزو فقط خیرخواهی برای دیگری باشد و خودمان چیزی نخواهیم، غبطه نیست. در غبطه همیشه نوعی میل به داشتن همان خوبی یا رسیدن به آن وضعیت در خودمان وجود دارد.
غبطه به خودی خود بد نیست، اما به نیت و رفتار ما بستگی دارد. اگر به تلاش و الگوگیری منجر شود، سازنده است؛ اما اگر با احساس کم‌ارزشی و مقایسهٔ مداوم همراه شود، می‌تواند آزاردهنده باشد.
چون هر دو با دیدن موفقیت دیگری آغاز می‌شوند و ممکن است ناخوشایند به نظر برسند. تفاوت در این است که غبطه خواهان رسیدن خود است، ولی حسد خواهان از دست رفتن نعمت دیگری.
به جای سرکوب احساس، آن را به یک هدف روشن تبدیل کنیم. مثلاً بنویسیم دقیقاً چه چیزی را می‌خواهیم و اولین قدم برای رسیدن به آن چیست. گفت‌وگو با فرد موفق و پرسیدن تجربه‌هایش نیز راه خوبی است.
