فعل گذشته بعید: فعلی که انجام گرفتن کاری را در گذشته‌ای دورتر از زمان دیگر بیان می‌کند.

آشنایی با مفهوم گذشته بعید، روش ساخت آن، کاربرد در جمله و تفاوت آن با دیگر فعل‌های گذشته

فعل گذشته بعید زمانی به کار می‌رود که بخواهیم نشان دهیم کاری در گذشته، پیش از کار یا رویداد دیگری انجام گرفته بوده است. در جمله «وقتی به مدرسه رسیدم، زنگ کلاس خورده بود»، فعل «خورده بود» نشان می‌دهد زنگ پیش از رسیدن من به مدرسه به صدا درآمده است. بنابراین، مهم‌ترین مفهوم در گذشته بعید ترتیب زمانی دو رویداد گذشته است. این فعل معمولاً از صفت مفعولی فعل اصلی همراه با صورت‌های گذشته فعل «بودن» ساخته می‌شود و به ما کمک می‌کند رویدادهای گذشته را روشن‌تر و دقیق‌تر بیان کنیم.

برای درک گذشته بعید، ابتدا باید دو زمان را در گذشته تصور کنیم. اگر هر دو کار در گذشته رخ داده باشند، اما یکی از آن‌ها زودتر انجام شده باشد، می‌توانیم برای بیان کار زودتر از گذشته بعید استفاده کنیم. برای نمونه، در جمله «هنگامی که معلم وارد کلاس شد، دانش‌آموزان تکلیف را نوشته بودند»، نوشتن تکلیف پیش از ورود معلم انجام شده است. پس «نوشته بودند» فعل گذشته بعید است.

ساخت این فعل ساده است. نخست صفت مفعولی فعل را می‌سازیم؛ یعنی معمولاً به بن گذشته «ه» می‌افزاییم. برای مثال، از «خواند» به «خوانده» و از «دید» به «دیده» می‌رسیم. سپس یکی از صورت‌های گذشته فعل «بودن» را به آن اضافه می‌کنیم؛ مانند خوانده بودم، خوانده بودی و خوانده بودند.

شخص	نمونه از فعل «خواندن»	نمونه در جمله
من	خوانده بودم	پیش از آزمون، درس را خوانده بودم.
تو	خوانده بودی	تو پیش از کلاس، متن را خوانده بودی.
او	خوانده بود	او پیش از پرسش معلم، فصل را خوانده بود.
ما، شما، آنان	خوانده بودیم، خوانده بودید، خوانده بودند	آنان پیش از آغاز گفت‌وگو، کتاب را خوانده بودند.

گذشته بعید فقط نشان‌دهنده دور بودن یک رویداد از زمان حال نیست؛ نکته اصلی این است که آن رویداد پیش از رویدادی دیگر در گذشته اتفاق افتاده باشد. فرض کنید دانش‌آموزی می‌گوید: «وقتی دوستم به کتابخانه آمد، من تمرین‌ها را حل کرده بودم.» آمدن دوست و حل کردن تمرین‌ها هر دو مربوط به گذشته‌اند، اما حل تمرین‌ها زودتر اتفاق افتاده است. به همین دلیل «حل کرده بودم» گذشته بعید است.

برای تشخیص بهتر، می‌توان از خود پرسید: «کدام کار زودتر اتفاق افتاده است؟» در جمله «وقتی مسابقه شروع شد، ما در جای خود نشسته بودیم»، نشستن پیش از شروع مسابقه رخ داده است. واژه‌هایی مانند «وقتی»، «پیش از آنکه»، «بعد از اینکه» و «هنگامی که» نیز گاهی رابطه زمانی دو رویداد را روشن‌تر می‌کنند؛ با این حال، وجود این واژه‌ها شرط لازم برای ساخته شدن گذشته بعید نیست.

نکته: گذشته بعید را نباید فقط «گذشته خیلی دور» معنا کرد. ممکن است فاصله میان دو رویداد تنها چند دقیقه باشد. در جمله «وقتی وارد جلسه شدم، دبیر صحبتش را آغاز کرده بود»، فاصله زمانی ممکن است بسیار کوتاه باشد، اما چون آغاز صحبت پیش از ورود اتفاق افتاده است، گذشته بعید کاربرد دارد.

آیا هر کاری که مدت زیادی پیش انجام شده باشد، گذشته بعید است؟

تفاوت «نوشتم» و «نوشته بودم» چیست؟

آیا «بود» در هر جمله‌ای نشانه گذشته بعید است؟

چگونه گذشته بعید را منفی کنیم؟

فعل گذشته بعید ابزاری برای نشان دادن تقدم یک رویداد بر رویدادی دیگر در گذشته است. این فعل از صفت مفعولی فعل اصلی و صورت‌های گذشته «بودن» ساخته می‌شود؛ مانند «خوانده بودم» و «رسیده بودند». برای تشخیص آن بهتر است به جای توجه صرف به دور یا نزدیک بودن زمان، ترتیب رخ دادن کارها را بررسی کنیم. اگر دو رویداد گذشته داریم و می‌خواهیم روشن کنیم کدام کار پیش‌تر انجام شده بوده است، گذشته بعید یکی از ساخت‌های مناسب برای بیان این رابطه زمانی است.