مسئولیت در برابر انتخاب
انتخاب چیست و چگونه انجام میشود؟
انتخاب یعنی برگزیدن یک راه از میان چند راه ممکن. ما همیشه در حال انتخاب هستیم، حتی وقتی فکر میکنیم کاری انجام نمیدهیم. مثلاً وقتی دوستت از تو میخواهد در امتحان تقلب کنی، تو بین «تقلب کردن» و «درس خواندن و تلاش خودت» انتخاب میکنی. انتخابها گاهی سادهاند و گاهی سخت. برای انتخاب بهتر، باید به پیامدهای هر راه فکر کنیم. مثلاً اگر تکالیف ریاضی را امروز انجام ندهیم، فردا باید با استرس و نمرهٔ کم روبهرو شویم. پس انتخاب خوب، انتخابی است که به نفع ما و دیگران باشد و ما بتوانیم نتیجهاش را بپذیریم.
پیامدهای پذیرش یا نپذیرفتن مسئولیت
وقتی مسئولیت انتخابمان را میپذیریم، اعتماد به خودمان بیشتر میشود و دیگران هم به ما اعتماد میکنند. مثلاً اگر در بازی فوتبال توپ را به اشتباه به دروازهٔ خودی بزنی و بگویی «تقصیر من بود»، همتیمیهایت تو را بیشتر قبول دارند. اما اگر بهانه بیاوری و بگویی «زمین خراب بود» یا «داور اشتباه کرد»، کمکم کسی حرفت را باور نمیکند. پذیرش مسئولیت باعث میشود از اشتباهها یاد بگیریم و دیگر تکرارشان نکنیم. در جدول زیر تفاوت این دو حالت را میبینیم:
| موقعیت | پذیرش مسئولیت | نپذیرفتن مسئولیت |
|---|---|---|
| نمرهٔ کم در امتحان | میگویم کم درس خواندم و از این به بعد بیشتر تلاش میکنم. | میگویم سؤالها سخت بود یا معلم خوب درس نداد. |
| دیر رسیدن به مدرسه | میپذیرم که دیر بیدار شدم و ساعت زنگ را تنظیم میکنم. | میگویم ترافیک بود یا مادرم بیدارم نکرد. |
| شکستن چیزی در خانه | میگویم اشتباه کردم و سعی میکنم جبران کنم. | میگویم گربه آن را شکست یا خودش افتاد. |
پرسشها و ابهامهای رایج
پرسش: اگر مجبور باشم بین دو کار بد یکی را انتخاب کنم، باز هم مسئولم؟
پاسخ: بله، ولی مسئولیت درجه دارد. اگر واقعاً مجبور باشی، مسئولیت کمتری داری، اما باز هم باید پیامد انتخاب خود را بپذیری و اگر بتوانی، از انتخاب بد پرهیز کنی.
پرسش: آیا پذیرفتن مسئولیت یعنی خود را سرزنش کردن؟
پاسخ: نه. پذیرفتن مسئولیت یعنی قبول کردن نقش خودت در اتفاق، بدون اینکه خودت را کوچک کنی. بعد از پذیرش، باید به فکر جبران و بهبود باشی، نه اینکه مدام خودت را سرزنش کنی.
پرسش: چرا بعضیها همیشه تقصیر را گردن دیگران میاندازند؟
پاسخ: چون میترسند تنبیه شوند یا آبرویشان برود. اما این کار باعث میشود هیچوقت یاد نگیرند و همان اشتباه را دوباره تکرار کنند. پذیرش مسئولیت شجاعت میخواهد.
پرسش: آیا مسئولیت در برابر انتخاب با آزادی ما تناقض دارد؟
پاسخ: نه، بلکه مکمل هم هستند. آزادی یعنی میتوانی انتخاب کنی، و مسئولیت یعنی نتیجهٔ آن انتخاب را بپذیری. اگر مسئولیت نباشد، آزادی به بینظمی تبدیل میشود.
مسئولیت در برابر انتخاب، مهارتی است که با تمرین به دست میآید. از همین امروز میتوانی کارهای کوچک را به عهده بگیری: وسایلت را مرتب کن، تکالیفت را به موقع انجام بده و اگر اشتباهی کردی، بدون بهانه عذرخواهی کن. این کارها کمکم شخصیت تو را قویتر میکند و باعث میشود در آینده انتخابهای بزرگتر و بهتری داشته باشی. یادت باشد هر انتخابی که میکنی، تو را به سمت آیندهای میبرد که خودت ساختهای.
