رشد اجتماعی: یادگیری شیوه درست برقراری ارتباط و رفتار متناسب در موقعیتهای گوناگون زندگی.
رشد اجتماعی؛ یادگیری ارتباط و رفتار درست
رشد اجتماعی یعنی انسان بهتدریج یاد بگیرد چگونه با دیگران ارتباط برقرار کند، در موقعیتهای گوناگون رفتار مناسبی داشته باشد و حقوق و احساسات دیگران را در نظر بگیرد. نوجوان با حضور در خانواده، مدرسه، جمع دوستان و جامعه مهارتهایی مانند گفتوگو، همکاری، مسئولیتپذیری، احترام، حل اختلاف و رعایت قوانین را تمرین میکند. رشد اجتماعی به معنای پرحرف یا بسیار معاشرتی بودن نیست؛ بلکه یعنی فرد بتواند رفتار خود را با شرایط هماهنگ کند و رابطهای سالم و محترمانه با دیگران داشته باشد.
ارتباط، همکاری و رفتار متناسب
یکی از بخشهای مهم رشد اجتماعی، یادگیری ارتباط درست است. ارتباط فقط حرف زدن نیست. گوش دادن، توجه به سخن دیگران، انتخاب واژههای محترمانه، رعایت نوبت و بیان روشن خواستهها نیز بخشی از آن است. برای نمونه، اگر دانشآموزی با نظر همگروهی خود مخالف باشد، به جای تمسخر یا بلند کردن صدا میتواند دلیل مخالفتش را آرام توضیح دهد و نظر طرف مقابل را هم بشنود.
بخش دیگر رشد اجتماعی، همکاری و مسئولیتپذیری است. در یک کار گروهی مدرسه، هر عضو وظیفهای دارد. اگر کسی مسئول آماده کردن بخشی از تحقیق باشد، انجام دادن بهموقع آن وظیفه نشانه مسئولیتپذیری اجتماعی است. همچنین اگر یکی از اعضا دچار مشکل شود، دیگران میتوانند بدون انجام دادن همه کارهای او، برای حل مشکل کمک کنند.
رفتار اجتماعی مناسب به موقعیت نیز بستگی دارد. رفتاری که در زنگ تفریح پذیرفتنی است، ممکن است هنگام تدریس مناسب نباشد. صحبت کردن با دوست صمیمی نیز با گفتوگو با مدیر مدرسه یا یک سالمند تفاوتهایی دارد. فردی که از نظر اجتماعی رشد میکند، این تفاوتها را میشناسد؛ البته بدون اینکه احترام به دیگران را کنار بگذارد.
| موقعیت | رفتار مناسب | مهارت اجتماعی |
|---|---|---|
| اختلاف نظر در کار گروهی | شنیدن نظر دیگران و توضیح آرام دیدگاه خود | گفتوگو و حل اختلاف |
| ورود دانشآموز تازه به کلاس | خوشرفتاری و کمک به آشنایی او با کلاس | همدلی و پذیرش دیگران |
| انجام یک مسئولیت در خانه | انجام وظیفه بدون انداختن آن بر دوش دیگران | مسئولیتپذیری |
| صحبت دوست درباره یک مشکل | گوش دادن بدون تمسخر و قضاوت عجولانه | گوش دادن و احترام |
چرا رشد اجتماعی اهمیت دارد؟
انسان بیشتر فعالیتهای زندگی را در کنار دیگران انجام میدهد. در مدرسه با همکلاسیها و معلمان ارتباط دارد، در خانه عضوی از خانواده است و در محله و جامعه نیز با افراد گوناگون روبهرو میشود. به همین دلیل، توانایی برقراری رابطه سالم میتواند بسیاری از مشکلات روزانه را کمتر کند.
رشد اجتماعی به نوجوان کمک میکند اختلاف را با دعوا یکی نداند. دو دوست ممکن است درباره انتخاب بازی، تقسیم وظایف یا موضوع یک تحقیق نظرهای متفاوتی داشته باشند. تفاوت نظر طبیعی است؛ مهم این است که چگونه با آن برخورد کنند. گفتوگو، شنیدن دلیل طرف مقابل و پیدا کردن راهحل مشترک از نشانههای رشد اجتماعی هستند.
همچنین نوجوان بهتدریج متوجه میشود که رفتار او بر دیگران اثر دارد. اگر در صف نوبت را رعایت نکند، حق فرد دیگری را نادیده گرفته است. اگر هنگام کار گروهی وظیفهاش را انجام ندهد، کار دوستانش دشوارتر میشود. بنابراین رشد اجتماعی با شناخت حقوق، مسئولیتها و پیامد رفتار ارتباط نزدیکی دارد.
خانواده و مدرسه از مهمترین محیطهای تمرین رفتار اجتماعی هستند. نوجوان در خانه شیوه گفتوگو، همکاری و احترام را تجربه میکند و در مدرسه با گروه بزرگتری از افراد روبهرو میشود. دوستیها نیز فرصت مهمی برای یادگیری اعتماد، وفاداری، رعایت مرزهای دیگران و حل اختلاف فراهم میکنند. هرچه نوجوان در این موقعیتها رفتار خود را آگاهانهتر بررسی کند، بهتر میتواند برای شرایط تازه تصمیم بگیرد.
چند پرسش درباره رفتار اجتماعی
خیر. کمحرف یا پرحرف بودن بهتنهایی نشانه رشد اجتماعی نیست. فرد میتواند آرام و کمحرف باشد، اما خوب گوش دهد، محترمانه پاسخ دهد، همکاری کند و حقوق دیگران را رعایت کند.
خیر. انسان حق دارد نظر متفاوتی داشته باشد. مهارت اجتماعی یعنی مخالفت خود را بدون توهین، تحقیر یا پرخاشگری بیان کند و برای شنیدن نظر دیگران نیز آماده باشد.
خیر. همراهی زمانی مناسب است که کار گروه به خود فرد یا دیگران آسیب نزند و حقوق کسی را پایمال نکند. توانایی گفتن «نه» به یک پیشنهاد نادرست نیز میتواند نشانه رشد اجتماعی باشد.
خیر. همه ممکن است گاهی سخن نامناسبی بگویند یا تصمیم نادرستی بگیرند. مهم این است که فرد پیامد رفتارش را بفهمد، در صورت نیاز عذرخواهی کند و برای تکرار نشدن اشتباه تلاش کند.
مطالب مشابه
زیبایی: ویژگی ادراکشده در ظاهر، پدیدهها، رویدادها یا رفتارها که در انسان احساس پسندیدگی و ارزشمندی ایجاد میکند.
معیارهای زیبایی: ملاکهایی که افراد بر پایه آنها درباره زیبا یا نازیبا بودن انسانها، موجودات، پدیدهها و رفتارها داوری میکنند.
ادراک زیبایی: برداشت و فهم هر فرد از زیبایی که میتواند تحتتأثیر نگرشها، تجربهها و معیارهای او قرار گیرد.
توافق و اختلاف نظر درباره زیبایی: یکسان یا متفاوت بودن داوری افراد درباره زیبایی پدیدهها، انسانها و رفتارها.
زیبایی ظاهری و رفتاری: مجموعه ویژگیهای پسندیده در ظاهر انسان و شیوه اعمال و رفتار او.
زیبایی در زندگی و اجتماع: نمودهای پسندیده و ارزشمند در طبیعت، روابط اجتماعی، رویدادها و زندگی انسانها.
زشتی: ویژگی یا حالتی که در برابر زیبایی قرار میگیرد و از نظر ظاهری، رفتاری یا ارزشی ناپسند تلقی میشود.
تحلیل و استدلال: بررسی منظم رویدادها، واکنشها و شواهد برای دستیابی به نتیجهای منطقی و قابل دفاع.
منابع شناخت انسان: راههای دستیابی انسان به آگاهی و حقیقت از طریق حواس، فکر و عقل و دیگر شیوههای ادراک.
شناخت حسی و محدودیتهای آن: آگاهی حاصل از حواس پنجگانه که ممکن است ناقص یا همراه با خطا باشد و همه پدیدهها را دربر نگیرد.
شناخت عقلی: درک امور و پدیدهها از راه فکر، عقل و بررسی روابط فراتر از دریافت مستقیم حسی.