آگاهی بدنی؛ شناخت بخش‌های بدن و حرکت آن‌ها
آگاهی بدنی یعنی اینکه بدانیم بدن ما از چه بخش‌هایی تشکیل شده، هر بخش در کجا قرار دارد و چه حرکت‌هایی از آن برمی‌آید. این آگاهی به ما کمک می‌کند هنگام ورزش، بازی، نشستن پشت میز یا حتی خوابیدن، بدن خود را درست نگه داریم و از آسیب دیدن جلوگیری کنیم. در این مقاله با نام بخش‌های اصلی بدن، کار هر کدام و چند پرسش چالشی آشنا می‌شویم.
بخش‌های اصلی بدن و حرکت‌های ممکن
بدن انسان به چند بخش بزرگ تقسیم می‌شود: سر، گردن، تنه (که شامل سینه و شکم است)، دست‌ها و پاها. هر کدام از این بخش‌ها خود از بخش‌های کوچک‌تری ساخته شده‌اند. برای نمونه، دست از بازو، ساعد، مچ و انگشتان درست شده است. پا نیز از ران، ساق، مچ پا و انگشتان پا تشکیل می‌شود. مفصل‌ها، مانند مفصل شانه، آرنج، زانو و مچ، به بخش‌های بدن اجازه می‌دهند تا خم شوند، بچرخند یا باز شوند. بدون این مفصل‌ها، بدن مانند یک مجسمهٔ بی‌حرکت می‌ماند.
هر مفصل، یک نوع حرکت خاص انجام می‌دهد. برای نمونه، مفصل شانه می‌تواند دست را به همهٔ جهت‌ها بچرخاند، ولی مفصل آرنج فقط دست را خم و راست می‌کند. مفصل ران نیز مانند شانه دامنهٔ حرکت زیادی دارد، در حالی که مفصل زانو بیشتر مانند یک لولا عمل می‌کند. شناخت این تفاوت‌ها به ما کمک می‌کند که حرکت درست را از حرکت نادرست تشخیص دهیم.
| نام بخش | جایگاه در بدن | حرکت‌های ممکن |
|---|---|---|
| گردن | بین سر و تنه | خم شدن به جلو و عقب، چرخش به چپ و راست، کج شدن به پهلو |
| شانه | بالای بازو، دو طرف بالای تنه | چرخش کامل، بالا بردن، پایین آوردن، جمع کردن به سمت جلو و عقب |
| آرنج | میان بازو و ساعد | خم و راست شدن (حرکت لولایی)، کمی چرخش |
| مچ دست | میان ساعد و کف دست | خم شدن به بالا و پایین، چرخش به چپ و راست |
| زانو | میان ران و ساق | خم و راست شدن (بیشتر مانند لولا)، چرخش بسیار کم |
| مچ پا | میان ساق و کف پا | خم شدن به بالا و پایین، چرخش به داخل و خارج |
آگاهی بدنی در زندگی روزمره
شاید فکر کنید آگاهی بدنی فقط برای ورزشکاران یا پزشکان مفید است، ولی این طور نیست. هر روز وقتی کیف مدرسه را روی یک شانه می‌اندازید، وقتی پشت میز درس می‌نشینید، وقتی توپ بازی می‌کنید یا حتی وقتی تلویزیون تماشا می‌کنید، دارید از بخش‌های مختلف بدن استفاده می‌کنید. اگر آگاهی بدنی داشته باشید، متوجه می‌شوید که مثلاً وقتی کیف را همیشه روی یک شانه بیندازید، گردنتان به یک سمت کج می‌شود و بعد از مدتی درد می‌گیرد. یا وقتی پشت میز قوز می‌کنید، به کمر و گردن فشار می‌آید.
یک مثال دیگر: هنگام نوشتن مشق، اگر مچ دست را بیش از حد خم کنید یا انگشتان را خیلی محکم روی خودکار بفشارید، بعد از چند دقیقه دست شما خسته و گرفتگی می‌کند. آگاهی بدنی به شما می‌گوید که بهتر است کف دست روی میز قرار بگیرد، مچ کمی باز باشد و خودکار را با فشار ملایم نگه دارید. همین آگاهی ساده باعث می‌شود هم بهتر بنویسید و هم دستتان زود خسته نشود.
در زنگ ورزش هم آگاهی بدنی خیلی کارگشاست. وقتی می‌خواهید یک توپ را پرتاب کنید، باید بدانید که قدرت پرتاب از شانه و بازو می‌آید، نه فقط از مچ. یا وقتی می‌خواهید بدوید، بهتر است زانوها را کمی خم کنید و روی پنجهٔ پا بدوید تا فشار کمتری به زانوها و کمر وارد شود. همهٔ این نکته‌ها نشان می‌دهد که شناخت بدن، یک مهارت روزمره و بسیار کاربردی است.
پرسش‌های چالشی دربارهٔ حرکت بدن
چرا با اینکه گردن می‌تواند بچرخد، نباید آن را به شدت و سریع بچرخانیم؟
گردن از مهره‌های کوچکی ساخته شده که در میان آن‌ها اعصاب مهمی عبور می‌کنند. چرخش سریع و شدید گردن ممکن است به این مهره‌ها یا اعصاب فشار بیاورد و باعث سرگیجه، درد یا حتی آسیب جدی شود. برای چرخاندن گردن، بهتر است این کار را آرام و تا جایی انجام دهیم که احساس کشش ملایم داشته باشیم، نه درد.
چرا بعضی از مفصل‌ها مانند شانه دامنهٔ حرکت بزرگی دارند، ولی مفصل زانو نمی‌تواند به همهٔ جهت‌ها بچرخد؟
هر مفصل، شکل و ساختمان مخصوص به خود را دارد. مفصل شانه مانند یک گوی درون یک کاسه است، بنابراین دست می‌تواند دایره‌وار بچرخد. ولی مفصل زانو بیشتر شبیه به یک لولا ساخته شده تا پا فقط بتواند خم و راست شود و برای راه رفتن و دویدن پایدار بماند. اگر زانو مانند شانه حرکت می‌کرد، نمی‌توانستیم به راحتی بایستیم یا راه برویم.
آیا ممکن است یک بخش از بدن به تنهایی حرکت کند، مثلاً فقط انگشت شست بدون اینکه مچ حرکت کند؟
بله، بسیاری از بخش‌های بدن می‌توانند مستقل از بخش‌های دیگر حرکت کنند. برای نمونه، می‌توانید انگشت شست را بدون تکان دادن مچ، بالا و پایین ببرید. یا می‌توانید چشم‌ها را ببندید و باز کنید بدون اینکه پلک‌ها به پیشانی یا گونه‌ها فشار بیاورند. این استقلال حرکت به خاطر وجود ماهیچه‌های جداگانه برای هر بخش است که هر کدام کار مخصوص خود را انجام می‌دهند.
نگاهی به آنچه خواندیم
بدن ما یک سیستم هوشمند است که هر بخش آن جایگاه و حرکت ویژه‌ای دارد. گردن می‌چرخد، شانه دایره‌وار حرکت می‌کند، آرنج مانند لولا باز و بسته می‌شود و زانو برای راه رفتن و دویدن طراحی شده. شناخت درست این حرکت‌ها به ما کمک می‌کند تا هنگام درس خواندن، بازی کردن، ورزش کردن و حتی نشستن، بدن خود را در بهترین حالت نگه داریم. کافی است هر از چند گاهی به بدن خود توجه کنیم و ببینیم آیا بخش‌های آن را درست به کار می‌گیریم یا نه.
