حرکتهای کنترلی یا دستورزی؛ هنر کنترل نیرو در زندگی روزمره
دو دستهبندی اصلی حرکتهای دستورزی
حرکتهای کنترلی را از دیدگاه اندازه و دقت، به دو دستهٔ کلی تقسیم میکنیم. شناخت این دو دسته به شما کمک میکند تا بهتر متوجه شوید در هر فعالیتی، از چه نوع حرکتی استفاده میکنید.
| نوع حرکت | ویژگیها | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| حرکتهای درشت | استفاده از عضلات بزرگ مانند بازو و شانه؛ فشار و نیروی بیشتری نیاز دارند؛ دقت کمتری دارند. | توپبازی در حیاط، جارو کشیدن، بلند کردن یک کتاب سنگین از قفسه |
| حرکتهای ریز | استفاده از عضلات کوچک مانند انگشتان و مچ؛ دقت و ظرافت بالایی میخواهند؛ نیروی کمی وارد میشود. | نوشتن با مداد، نخ کردن سوزن، بازی با قطعات لِگو، بستن بند کفش |
بسیاری از کارهای روزمره ما ترکیبی از این دو نوع حرکت هستند. مثلاً وقتی غذای خود را میخورید، برای برداشتن قاشق از حرکت درشت (رساندن دست به سمت بشقاب) و برای ریختن دقیق غذا در قاشق از حرکت ریز (چرخش مچ و انگشتان) استفاده میکنید.
کاربرد حرکتهای کنترلی در مدرسه و خانه
حالا که با دو نوع حرکت آشنا شدید، بهتر است ببینیم این حرکتها چه کاربردی در زندگی روزمرهٔ ما دارند. در واقع، هر کاری که با دست انجام میدهیم، یک حرکت کنترلی محسوب میشود. از لحظهای که بیدار میشوید تا وقتی که به خواب میروید، در حال انجام حرکتهای دستورزی هستید.
در مدرسه، وقتی با خطکش خط میکشید یا شکل هندسی میسازید، از حرکتهای ریز دستورزی استفاده میکنید. حتی وقتی توپ را به سمت همکلاسی خود پرتاب میکنید، باید نیروی پرتاب را کنترل کنید تا توپ دقیقاً به دست او برسد. این کنترل نیرو، همان مفهوم اصلی حرکتهای کنترلی است.
در خانه نیز نمونههای زیادی وجود دارد. وقتی لیوان آب را برمیدارید، باید نیروی انگشتان خود را طوری تنظیم کنید که لیوان از دستتان نیفتد. یا وقتی درب قلمدان را باز میکنید، از حرکتهای ریز انگشتان برای چرخاندن درب استفاده میکنید. حتی مسواک زدن دندانها نیز یک حرکت کنترلی است که نیاز به هماهنگی دست و چشم دارد.
پرسشهای چالشی دربارهٔ حرکتهای دستورزی
پرسش ۱: آیا نوشتن با خودکار یک حرکت درشت است یا ریز؟
نوشتن با خودکار یک حرکت ریز است، چون بیشتر از عضلات کوچک انگشتان و مچ دست استفاده میکند. اما اگر کل دست خود را روی کاغذ حرکت دهید، ممکن است ترکیبی از هر دو نوع حرکت باشد. در نوشتن، کنترل دقیق نوک خودکار روی کاغذ بسیار مهم است.
پرسش ۲: چرا گاهی توپ را محکم و گاهی آرام پرتاب میکنیم؟
به دلیل کنترل نیرو. وقتی توپ را به دوست نزدیک خود پرتاب میکنید، نیروی کمتری به کار میبرید تا توپ به آرامی به دست او برسد. اما اگر هدف دور باشد، باید نیروی بیشتری وارد کنید. این یعنی شما در حال کنترل حرکت کنترلی خود هستید و نیروی وارد شده را بر اساس فاصله تنظیم میکنید.
پرسش ۳: آیا حرکتهای کنترلی فقط با دست انجام میشوند؟
خیر، هرچند نام آن «دستورزی» است، اما این حرکتها میتوانند با سایر اعضای بدن مانند پاها نیز انجام شوند. مثلاً وقتی با پا توپ را شوت میکنید، در حال کنترل نیروی پا هستید. یا وقتی با انگشت پا چیزی را روی زمین جابهجا میکنید، یک حرکت کنترلی انجام دادهاید. اما معمولاً دستها بیشترین نقش را در این حرکتها دارند.
آنچه آموختیم:
حرکتهای کنترلی یا دستورزی، حرکتهایی هستند که در آنها نیرویی به شیء وارد یا از آن دریافت میشود. این حرکتها به دو دستهٔ درشت (با عضلات بزرگ) و ریز (با عضلات کوچک) تقسیم میشوند. ما در طول روز بارها از این حرکتها استفاده میکنیم؛ از توپبازی گرفته تا نوشتن و غذا خوردن. هماهنگی چشم و دست و تمرین مداوم، مهارت ما را در کنترل این حرکتها افزایش میدهد. به یاد داشته باشید که هر کاری که با دقت و ظرافت انجام میدهید، نتیجهٔ تمرین حرکتهای ریز دستورزی شماست.
