علائم استاندارد: نشانههای تصویری برای راهنمایی، هشدار و رفتار درست
آشنایی با زبان تصویری که در محیطهای پرورش و نگهداری از ما میخواهد چگونه عمل کنیم
چکیده:
تابلوها و نشانههای تصویری که در محیطهای گوناگون میبینیم، در واقع زبان مشترکی هستند که بدون استفاده از واژهها، پیام مهمی را به ما میرسانند. این علائم که به آنها «علائم استاندارد» میگوییم، در جایهای مرتبط با پرورش و نگهداری از موجودات زنده یا وسایل، نقش کلیدی دارند. از نشانههای راهنمایی که مسیر درست را به ما نشان میدهند، تا علائم هشداردهنده که خطرها را گوشزد میکنند، همه به ما کمک میکنند تا رفتار درستی داشته باشیم و از بروز آسیب یا اشتباه جلوگیری کنیم. در این مقاله با انواع این نشانهها، کاربردشان و نکتههای مهم دربارهی آنها آشنا میشویم.
نشانههای تصویری؛ راهنما، هشدار یا دستور
علائم استاندارد را بر اساس کاری که انجام میدهند، میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد. گروه اول، نشانههای راهنمایی هستند که مانند یک نقشهٔ ساده، جهت و مسیر را به ما نشان میدهند. برای نمونه، در یک مرکز پرورش ماهی، تابلوی فلشدار که به سمت مخزن غذا اشاره دارد، یک علامت راهنماست. گروه دوم، نشانههای هشدار هستند که با شکل و رنگ خاص خود، ما را از یک خطر آگاه میکنند. تابلوهای زرد رنگ با علامت سیاه که معمولاً در کنار استخرهای آب یا جایهای لغزنده نصب میشوند، از این دستهاند. گروه سوم، نشانههای دستوری یا رفتاری هستند که کار درست را به ما یادآوری میکنند. مانند تابلوی «پوشیدن دستکش اجباری» در یک گلخانه یا محل نگهداری از گلدانهای حساس.
درک این سه دسته به ما کمک میکند تا عکسالعمل سریع و درستی نشان دهیم. به عنوان مثال، وقتی در یک باغ وحش، تابلو هشداری با تصویر یک حیوان و خط قرمز روی آن میبینیم، میفهمیم که نباید به آن نزدیک شویم. یا در یک موزهٔ تاریخ طبیعی، علامت راهنمایی که به سمت خروجی اضطراری اشاره دارد، میتواند در زمان نیاز، جان ما را نجات دهد. این نشانهها طوری طراحی شدهاند که حتی اگر زبان کشور را ندانیم، پیام آنها را متوجه بشویم.
نکته:
برای این که یک علامت استاندارد باشد، باید شکل، رنگ و اندازهٔ آن با قوانین جهانی هماهنگ باشد. مثلاً رنگ قرمز معمولاً برای «ممنوعیت» یا «توقف» و رنگ سبز برای «امنیت» یا «راه درست» به کار میرود.
کاربرد این نشانهها در زندگی روزمره
شاید فکر کنید این علائم فقط در محیطهای بزرگ و صنعتی استفاده میشوند، اما در واقع ما هر روز با آنها سر و کار داریم. در یک آکواریوم عمومی، علامت «نه به غذا دادن به ماهیها» یک نشانهٔ رفتاری است که از بیمار شدن موجودات زنده جلوگیری میکند. در یک باغ پرورش قارچ، علامت هشدار «اشعهٔ فرابنفش» به کارگران یادآوری میکند که از عینک محافظ استفاده کنند. یا در یک کتابخانه، علامت راهنمای «سکوت» نشان میدهد که محیط برای مطالعه و نگهداری از کتابها مناسب است.
جالب است بدانید که این نشانهها فقط برای حفاظت از ما نیستند، بلکه از محیط و موجودات دیگر هم محافظت میکنند. برای نمونه، تابلوهایی که در پارکهای جنگلی نصب میشوند و به ما میگویند که «آتش روشن نکنیم»، از نابودی درختان و جانوران جلوگیری میکنند. بنابراین، رعایت این علائم یعنی ما در قبال محیط پیرامون خود مسئول هستیم. این مسئولیت، بخش مهمی از نگهداری درست از طبیعت و اموال عمومی به شمار میرود.
|
نوع علامت
|
رنگ اصلی
|
نمونه در محیط پرورش
|
|
راهنما
|
سبز یا آبی
|
تابلوی مسیر خروجی گلخانه
|
|
هشدار
|
زرد یا نارنجی
|
برچسب خطر برق روی مخزن آب
|
|
دستوری (رفتاری)
|
آبی یا سفید
|
علامت «دستکش بپوشید» در آزمایشگاه
|
پرسشهای چالشی دربارهٔ نشانهها
پرسش
چرا برخی از علائم هشدار، شکل و رنگ متفاوتی دارند؟ آیا نمیتوانستند همه را یکرنگ بسازند؟
پاسخ
استفاده از رنگهای گوناگون، کار تشخیص سریع را آسانتر میکند. برای نمونه، رنگ زرد یعنی «احتیاط» و رنگ قرمز یعنی «ممنوعیت». این تفاوت به مغز ما کمک میکند تا در کسری از ثانیه واکنش نشان دهد، در حالی که اگر همه یکرنگ بودند، باید زمان بیشتری صرف خواندن یا دقت در شکل میکردیم و ممکن بود دیر متوجه خطر بشویم.
پرسش
آیا اگر یک علامت استاندارد را ندید بگیریم، فقط خودمان ضرر میکنیم؟
پاسخ
نه، گاهی بیتوجهی به علائم، به دیگران یا حتی به خود محیط هم آسیب میزند. فرض کنید در یک باغ وحش، تابلوی «به حیوانات غذا ندهید» را نادیده بگیرید. این کار نه تنها برای حیوان خطرناک است، بلکه ممکن است باعث شود آن حیوان نسبت به بازدیدکنندگان پرخاشگر شود و همه را در خطر بیندازد. پس رعایت علامت، یک کار گروهی است.
پرسش
آیا نشانههای تصویری به درد کسانی که سواد خواندن ندارند هم میخورد؟
پاسخ
بله، دقیقاً به همین دلیل است که از تصویر استفاده میشود. یک بچهٔ کوچک یا حتی یک گردشگر خارجی که فارسی نمیداند، با دیدن تصویر یک لیوان و خط قرمز روی آن، متوجه میشود که نباید از آن آب بخورد. این ویژگی، نشانههای استاندارد را به ابزاری جهانی برای همگان تبدیل کرده است.
نشانههای تصویری استاندارد، زبان سادهای برای محافظت از ما و محیط پیرامونمان هستند. فرقی نمیکند در یک مرکز پرورش ماهی باشیم یا در یک کتابخانه؛ این علائم به ما میگویند کجا برویم، از چه چیزی دوری کنیم و چگونه رفتار درستی داشته باشیم. با شناخت این سه دسته (راهنما، هشدار و دستور) و توجه به رنگبندی آنها، نه تنها از خودمان مراقبت میکنیم، بلکه به بقیهٔ موجودات و وسایل هم کمک میکنیم تا سالم بمانند. به یاد داشته باشیم که هر علامتی، پیامی برای یادآوری مسئولیت ما در قبال دنیای اطراف است.
