فرمان مشروطه: گام بزرگ مظفرالدینشاه برای تشکیل مجلس شورا
فرمان مشروطه چه بود و چرا صادر شد؟
فرمان مشروطه، دستوری بود که مظفرالدینشاه، پادشاه وقت ایران، در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ شمسی صادر کرد. او در این فرمان گفت که مجلس شورای ملی تشکیل شود تا نمایندگان مردم در کنار شاه، دربارهٔ کارهای کشور تصمیم بگیرند. پیش از آن، شاهان به تنهایی فرمان میدادند و مردم نقشی در ادارهٔ کشور نداشتند، اما با این فرمان، قرار شد قانون اساسی نوشته شود و همه، حتی شاه، از آن پیروی کنند.
دلیل اصلی صدور این فرمان، نارضایتی مردم از وضعیت کشور بود. بسیاری از مردم فکر میکردند که کشور به یک مجلس نیاز دارد تا قوانین عادلانه وضع کند. آنها از شاه خواستند که مجلس را تشکیل دهد. سرانجام، مظفرالدینشاه پذیرفت و فرمان مشروطه را امضا کرد. این فرمان مانند یک برگهٔ امتحانی بود که معلم به دانشآموزان میدهد تا خودشان دربارهٔ نمرهها تصمیم بگیرند، اما اینبار، مردم میخواستند دربارهٔ سرنوشت خودشان تصمیم بگیرند.
مثل روزمرهٔ خودمان؛ مجلس چه کاربردی دارد؟
فرمان مشروطه را میتوان مثل تصمیم یک خانواده برای تشکیل جلسهٔ هفتگی دانست. در آن جلسه، هرکس نظرش را میگوید و بعد با رای گیری، تصمیم نهایی گرفته میشود. در کشور هم مجلس جایی است که نمایندگان مردم دربارهٔ قوانین مهم مثل بودجهٔ مدرسهها، ساختن بیمارستان یا حتی تعطیلات رسمی بحث و رای میدهند. اگر مجلس نبود، شاید یک نفر به تنهایی برای همه تصمیم میگرفت، اما حالا با فرمان مشروطه، مردم از طریق نمایندگانشان در تصمیمگیریها شرکت دارند.
فرض کن که در مدرسه، مدیر بدون نظر دانشآموزان، برنامهٔ کلاسها را عوض کند. احتمالاً خیلی از بچهها ناراحت میشوند. اما اگر شورای دانشآموزی باشد، میتوانند نظرشان را بگویند و برنامهای منصفانهتر تنظیم شود. فرمان مشروطه هم دقیقاً همین کار را برای کشور انجام داد؛ یعنی به مردم گفت که شما هم میتوانید در تصمیمگیریهای بزرگ سهیم باشید.
| وضعیت | پیش از فرمان مشروطه | پس از فرمان مشروطه |
|---|---|---|
| تصمیمگیری | تنها شاه تصمیم میگرفت | شاه و مجلس با هم تصمیم میگرفتند |
| قانون | قانون مشخصی نبود | قانون اساسی نوشته شد |
| نقش مردم | مردم نقشی نداشتند | مردم از طریق نمایندگان نقش داشتند |
سه پرسش چالشی دربارهٔ فرمان مشروطه
پاسخ: چون مردم فشار زیادی آوردند و بسیاری از بازاریان، روحانیان و روشنفکران از او خواستند که مجلس را تشکیل دهد. شاه هم دید که اگر این کار را نکند، ممکن است آشوب شود، پس ترجیح داد با خواستهٔ مردم موافقت کند.
پاسخ: نه، شاه همچنان قدرت زیادی داشت، اما مجلس هم کنار او قرار گرفت. در واقع، قدرت بین شاه و مجلس تقسیم شد و شاه موظف شد که از قانون اساسی پیروی کند، درست مثل مدیری که باید از مقررات مدرسه تبعیت کند.
پاسخ: شاید امروز هم کشور توسط یک شاه یا حکومت خودکامه اداره میشد و مردم نمیتوانستند در انتخابات شرکت کنند. اما با این فرمان، راه برای حضور مردم در سیاست باز شد و کمکم قانونگذاری شکل گرفت که پایهٔ بسیاری از آزادیهای امروز است.
