صفاریان: سلسله‌ای ایرانی در سیستان که بدون فرمان عباسیان و با پشتیبانی مردم و عیاران به قدرت رسید

پرسش: چرا خلیفهٔ عباسی با صفاریان مخالفت می‌کرد، اما مردم از آن‌ها حمایت می‌نمودند؟

پاسخ: خلیفه می‌خواست همهٔ قدرت در دست او باشد و کسی بدون اجازهٔ او حکومت نکند؛ ولی مردم سیستان از دستورهای دور از واقعیت خلیفه خسته شده بودند و فرمانروایی نزدیک به خود را ترجیح می‌دادند، همان‌گونه که دانش‌آموزان ترجیح می‌دهند معلمی را انتخاب کنند که مشکلات آن‌ها را بهتر درک کند.

پرسش: آیا صفاریان فقط به سیستان اکتفا کردند؟

پاسخ: نه، آن‌ها پس از تثبیت قدرت در سیستان، به سوی کرمان، فارس و حتی خراسان لشکر کشیدند و قلمروی بزرگی را زیر فرمان خود درآوردند. یعقوب حتی تا نزدیکی بغداد، پایتخت خلافت، پیش رفت، اما به دلایل نظامی و سیاسی، نتوانست آن را تصرف کند.

پرسش اول: آیا صفاریان را می‌توان یک جنبش مردمی دانست؟

پاسخ: بله، به دلیل اینکه یعقوب نه از خاندان اشراف بود و نه مأموریت از خلیفه داشت. او با تکیه بر عیاران و حمایت بازاریان و کشاورزان، که همان اقشار عادی جامعه بودند، به قدرت رسید. این موضوع مانند این است که تیمی در مدرسه، بدون کمک مدیریت، با حمایت دانش‌آموزان و معلمان، یک برنامهٔ موفق برگزار کند.

پرسش دوم: چرا صفاریان با وجود قدرت نظامی، نتوانستند دوام زیادی داشته باشند؟

پاسخ: یکی از دلایل اصلی، نبود ساختار دیوانی منظم و وابستگی شدید به شخصیت یعقوب بود. پس از مرگ او، جانشینانش نتوانستند به‌خوبی حکومت را اداره کنند و همچنین فشارهای پیوستهٔ خلفای عباسی و دیگر سلسله‌های رقیب، مانند سامانیان، زمینهٔ سقوط آن‌ها را فراهم کرد.

پرسش سوم: چه تفاوتی بین صفاریان و طاهریان (سلسلهٔ پیشین) وجود داشت؟

پاسخ: طاهریان به‌عنوان کارگزاران عباسیان حکومت می‌کردند و کاملاً وابسته به خلیفه بودند، ولی صفاریان بدون اجازهٔ خلیفه و حتی گاهی در تقابل با او، به قدرت رسیدند و این نخستین بار در تاریخ ایران پس از اسلام بود که یک سلسلهٔ مستقل از خلافت تشکیل می‌شد.