ماههای سال؛ گنجینهای از دما و بارش
دستهبندی ماهها از دید آبوهوا
برای بررسی راحتتر، دانشمندان ماههای سال را به چهار گروه فصلها تقسیم میکنند. اما گاهی نیز ماهها را بر پایهٔ میزان بارش یا دما دستهبندی میکنند. در کشور ما، ماههای فروردین و اردیبهشت معمولاً بارانهای بهاری دارند، در حالی که تیر و مرداد بسیار گرم و خشک هستند. آذر و دی و بهمن سردترین ماهها به شمار میروند و بارش برف و باران در آنها بیشتر دیده میشود.
از سوی دیگر، ماههایی مانند شهریور و مهر هوا رو به خنکی میرود و بارشها کمکم آغاز میشوند. در اسفند نیز با نزدیک شدن به بهار، هوا گرمتر شده و گاهی بارانهای رگباری میبارد. هر ماه با ماه دیگر فرق دارد و همین تنوع، طبیعت را زیبا و پویا نگه میدارد.
| ماه | میانگین دما (درجهٔ سانتیگراد) | میزان بارش (میلیمتر) |
|---|---|---|
| فروردین | ۱۵ | ۴۰ |
| اردیبهشت | ۲۱ | ۲۸ |
| خرداد | ۲۸ | ۱۲ |
| تیر | ۳۲ | ۳ |
| مرداد | ۳۱ | ۲ |
| شهریور | ۲۷ | ۵ |
مثالهای روزمره از تغییرات ماهها
شاید شما هم متوجه شدهاید که در دی ماه برای رفتن به مدرسه باید پالتوی گرم بپوشید، اما در تیر ماه حتی با یک تیشرت هم عرق میکنید! یا در آذر ماه باران میبارد و خیابانها خیس است، ولی در شهریور ماه هوا آنقدر خشک است که لباسها زودتر از همیشه خشک میشوند. این تغییرات همان دما و بارش ماههای گوناگون است که زندگی روزانهٔ ما را تحت تأثیر قرار میدهد.
کشاورزان نیز بر اساس همین ماهها برنامهٔ کاشت و داشت خود را تنظیم میکنند. مثلاً در اسفند ماه که هوا رو به گرمی میرود، بذرهای بسیاری را در زمین میکارند. یا در مهر ماه که بارشها آغاز میشود، برای آبیاری مزارع کمتر به آب زیرزمینی نیاز پیدا میکنند. بنابراین ماههای سال فقط یک اسم و تاریخ نیستند، بلکه راهنمای خوبی برای زندگی ما هستند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ ماهها
پرسش: چرا با اینکه در بهمن ماه هوا خیلی سرد است، گاهی باران میبارد نه برف؟
پاسخ: اگر هوای بالای آسمان به اندازهٔ کافی سرد نباشد، قطرات باران هنگام پایین آمدن یخ نمیزنند و به صورت باران به زمین میرسند. پس فقط سرد بودن زمین کافی نیست؛ دمای لایههای بالایی هوا هم مهم است.
پرسش: آیا همیشه ماه تیر گرمترین ماه سال است؟
پاسخ: نه همیشه. در بعضی سالها مرداد یا حتی شهریور گرمتر هستند. گرمای زمین به عواملی مانند ابرناکی، باد و رطوبت بستگی دارد؛ بنابراین ممکن است گرمترین ماه سال در هر سال کمی تغییر کند.
پرسش: چرا در ماههای پاییزی برگ درختان میریزد؟ آیا این تغییر به دما و بارش مربوط است؟
پاسخ: بله، در پاییز که هوا خنکتر میشود و بارش کاهش مییابد، درختان برای کم کردن تبخیر آب، برگهای خود را میریزند. این یک سازگاری طبیعی با تغییرات ماههای سال است.
ماههای سال، راهنمای سادهای برای شناخت تغییرات دما و بارش هستند. با نگاه به هر ماه، میتوانیم بفهمیم هوا چگونه خواهد بود و چه پوشاکی بپوشیم. همچنین کشاورزان، دامداران و حتی گردشگران از این اطلاعات برای برنامهریزی بهتر استفاده میکنند. پس دفعهٔ بعد که به تقویم نگاه کردید، به یاد داشته باشید که هر ماه داستان آبوهواییِ خودش را دارد.
