دما چیست و چگونه بر زندگی روزانهٔ ما اثر میگذارد؟
دما چیست و چگونه آن را اندازه میگیریم؟
دما نشان میدهد که هوا چقدر گرم یا سرد است. وقتی صبح از خواب بیدار میشوید، نخستین کاری که بسیاری انجام میدهند، نگاه کردن به دمای هواست تا بدانند امروز باید لباس گرم بپوشند یا لباس تابستانی. برای اندازهگیری دما از وسیلهای به نام دماپا (یا همان دماسنج) استفاده میکنیم. دماپاها در انواع مختلفی مانند جیوهای، الکلی و دیجیتال وجود دارند. در ایران، معمولاً دما را با واحد درجهٔسانتیگراد نشان میدهند؛ اما در برخی کشورها از واحد فارنهایت نیز استفاده میشود.
اگر دما از صفردرجه بالاتر باشد، هوا گرم است و اگر پایینتر از صفر باشد، هوا سرد و یخبندان میشود. در روزهای گرم تابستان، دمای هوا ممکن است به ۴۰درجه هم برسد و در شبهای سرد زمستان تا زیر صفردرجه پایین بیاید.
دمای هوا در زندگی روزانهٔ ما چه نقشی دارد؟
دمای هوا روی بسیاری از کارهای روزانهٔ ما اثر میگذارد. برای نمونه، وقتی هوا سرد است، ممکن است ترجیح دهید در خانه بمانید و بازیهای رایانهای انجام دهید یا فیلم ببینید. اما وقتی هوا گرم است، دوست دارید به پارک بروید، دوچرخهسواری کنید یا با دوستانتان فوتبال بازی کنید. همچنین دمای هوا روی نوع غذایی که میخوریم اثر دارد؛ در روزهای گرم، مردم بیشتر نوشیدنیهای خنک و بستنی میخورند و در روزهای سرد، غذاهای گرم مانند آش و خورش بیشتر طرفدار پیدا میکنند.
یکی از جاهایی که دما خیلی مهم است، مدرسه است. در حیاط مدرسه، اگر هوا خیلی گرم باشد، ممکن است نتوانید به خوبی بازی کنید و اگر خیلی سرد باشد، باید ژاکت و دستکش به تن کنید. حتی دمای هوا روی خواب شما هم اثر میگذارد؛ در شبهای گرم، خوابیدن سختتر است و در شبهای خنک، خواب راحتتری دارید.
| فصل | دمای معمول (درجهٔ سانتیگراد) | نوع پوشش |
|---|---|---|
| بهار | بین ۱۰ تا ۲۵ درجه | لباس نیمهسنگین |
| تابستان | بین ۲۵ تا ۴۰ درجه | لباس سبک و نخی |
| پاییز | بین ۵ تا ۲۰ درجه | لباس گرم و بادگیر |
| زمستان | بین ۱۰- تا ۱۰ درجه | لباس بسیار گرم (پالتو، کلاه، دستکش) |
پرسشهای چالشی دربارهٔ دما
پرسش ۱: چرا گاهی با وجود اینکه هوا آفتابی است، باز هم سرد است؟
پاسخ: دمای هوا فقط به آفتاب بستگی ندارد. گاهی باد شدید میوزد و هوای سرد را با خود میآورد. به این حالت «بادسرد» میگویند. همچنین اگر هوا مرطوب باشد، سرما بیشتر حس میشود. پس برای تشخیص درست دما، فقط به آفتاب نگاه نکنید؛ حتماً به دماپا هم نگاه کنید.
پرسش ۲: چرا در تابستان شبها هوا خنکتر میشود، اما در زمستان شبها خیلی سرد است؟
پاسخ: زمین در طول روز از خورشید گرما میگیرد. وقتی خورشید غروب میکند، زمین گرمای خود را از دست میدهد. در تابستان، زمین در طول روز گرمای زیادی ذخیره میکند، بنابراین شبها هنوز مقداری گرما دارد. اما در زمستان، زمین گرمای کمی ذخیره میکند و شبها خیلی زود سرد میشود.
پرسش ۳: آیا دمای هوا در همهٔ جای ایران یکسان است؟
پاسخ: خیر. در شمال ایران (نزدیک دریای خزر) هوا معمولاً معتدل و مرطوب است، در حالی که در جنوب (نزدیک خلیج فارس) هوا بسیار گرم و شرجی است. در مناطق کوهستانی مانند دماوند، هوا خیلی سردتر از مناطق کویری مانند یزد است. پس هر شهری آب و هوای مخصوص خود را دارد.
آنچه آموختیم:
دما یعنی میزان گرمی یا سردی هوا و با دماپا اندازهگیری میشود. این کمیت ساده، روی لباس پوشیدن، غذا خوردن، بازی کردن و حتی خواب ما اثر میگذارد. در فصول مختلف سال، دمای هوا تغییر میکند و هر منطقه آب و هوای ویژهای دارد. با شناخت دما، میتوانیم تصمیمهای بهتری برای زندگی روزانهمان بگیریم و از هوای گرم و سرد لذت ببریم. همیشه به خاطر داشته باشید که برای سالم ماندن، باید متناسب با دمای هوا لباس بپوشید و از نوشیدن آب کافی در روزهای گرم غافل نشوید.
