آتشزدن تخت جمشید
آتشسوزی بزرگ در کاخ پادشاهان
تخت جمشید، پایتخت تشریفاتی شاهنشاهی هخامنشی، در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، به دستور اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد. اسکندر پس از شکست دادن داریوش سوم، وارد پرسپولیس (نام یونانی تخت جمشید) شد و غنایم بیشماری را به دست آورد. اما چرا چنین بنای عظیمی که نماد قدرت و شکوه ایران بود، باید نابود میشد؟
مورخان دلایل گوناگونی برای این کار برشمردهاند. برخی میگویند اسکندر میخواست انتقام آتشزدن معبد آتن (پارتنون) توسط خشایارشا را بگیرد. گروهی دیگر معتقدند که او در یک مهمانیِ مستی، به تحریک یک زن یونانی به نام «تایس»، دستور آتشزدن کاخ را صادر کرد. البته برخی پژوهشگران هم بر این باورند که این کار، یک اقدام حسابشده برای نابود کردن نمادهای پادشاهی ایران و نشان دادن پیروزی کامل یونان بود.
آتشسوزی چنان شدید بود که بخش بزرگی از کاخ، از جمله تالار ستوندار صد ستون و کاخ آپادانا، خاکستر شد. با اینکه اسکندر بعداً پشیمان شد، اما دیگر دیر شده بود و بسیاری از آثار ارزشمند هنری و کتابهای ثبتشده در تخت جمشید برای همیشه از بین رفت.
تخت جمشید در زندگی امروز ما
شاید بپرسید این رویداد کهن چه ربطی به زندگی یک دانشآموز امروزی دارد؟ فرض کن تو یک دفتر نقاشی داری که ماهها روی آن کار کردهای و بهترین طرحهایت را در آن کشیدهای. حالا یک نفر به خاطر یک دعوای کوچک، تمام دفتر را آتش میزند. این دقیقاً همان حسی است که ایرانیان باستان نسبت به تخت جمشید داشتند. آتشزدن تخت جمشید به ما یادآوری میکند که:
- حفاظت از آثار تاریخی مثل نگهداری از یک گنجینهٔ خانوادگی است.
- جنگها و کینهها میتوانند ثمرهٔ سالها تمدن را یک شبه نابود کنند.
- امروز وقتی از تخت جمشید در کتابهای درسی میخوانیم، در واقع با آن تمدن کهن ارتباط برقرار میکنیم.
همچنین، خرابههای تخت جمشید امروزه یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری ایران است و هر ساله گردشگران بسیاری از آن دیدن میکنند. این یعنی علیرغم آتشسوزی، یاد و نام ایران زنده مانده است، درست مثل یک کتاب قدیمی که برخی صفحاتش سوخته، اما اصل داستان همچنان خواندنی است.
| ویژگی | پیش از آتشسوزی | پس از آتشسوزی |
|---|---|---|
| ستونها و تالارها | سالم و پرشکوه | سوخته و ویران |
| گنجینه و اشیای ارزشمند | انبوهی از زر و سیم و آثار هنری | غارت یا نابودی بیشتر آنها |
| جایگاه سیاسی | مرکز تشریفات شاهنشاهی | از رونق افتاد و متروک شد |
پرسشهای چالشی دربارهٔ این رویداد
پاسخ: برخی تاریخنگاران این را نوشتهاند، اما بسیاری از پژوهشگران امروزی میگویند که این کار یک تصمیم سیاسی بود تا مقاومت ایرانیان را در هم بشکند. مستی شاید فقط بهانهای بوده باشد.
پاسخ: وقتی دید که آتشسوزی چقدر گسترده بوده و چه گنجینههای علمی و هنری را نابود کرده، دستور خاموش کردن آتش را داد، اما دیگر دیر شده بود. او فهمیده بود که با این کار، بخشی از تاریخ جهان را نابود کرده است.
پاسخ: بله، با وجود آتشسوزی بزرگ، بخشهایی از ستونها، پلهها، نقشبرجستهها و دروازههای سنگی هنوز پابرجا هستند و ما میتوانیم از آنها بازدید کنیم. این سنگها، مانند یک کتاب تاریخ، داستان آن روزها را برایمان روایت میکنند.
