غار؛ نخستین سرپناه انسان در دل طبیعت
غار چگونه ساخته میشود و چه ویژگیهایی دارد؟
غارها بیشتر در جاهایی ساخته میشوند که سنگها از جنس آهک باشند. آب باران که با گاز دیاکسیدکربن هوا مخلوط میشود، خاصیت اسیدی پیدا میکند و بهآرامی سنگ آهک را حل میکند. این کار هزاران سال طول میکشد تا یک غار به اندازهٔ یک اتاق بزرگ یا حتی یک تالار بزرگ برسد. درون بسیاری از غارها، قندیلهای آهکی به نام چکیدهسنگ و ستونهای آهکی دیده میشود که بر اثر چکیدن آب از سقف و کف غار رشد کردهاند.
دمای درون غارها معمولاً ثابت است؛ یعنی در تابستان خنکتر از بیرون و در زمستان گرمتر از هوای آزاد است. به همین دلیل، جانورانی مانند خفاشها و برخی حشرات در غارها زندگی میکنند. بعضی غارها دارای چشمههای زیرزمینی یا رودخانههای کوچک هستند که آب آنها از لابهلای شکافهای سنگها میگذرد.
| نوع غار | علت شکلگیری | نمونهٔ ویژگی |
|---|---|---|
| غار آهکی | حل شدن سنگ آهک توسط آب اسیدی | چکیدهسنگهای بلند و زیبا |
| غار یخی | ذوب شدن یخچالها درون کوه | دیوارههای یخی با رنگ آبی |
| غار دریایی | برخورد امواج به سنگهای ساحلی | دهانهٔ بزرگ رو به دریا |
غار در زندگی روزمرهٔ ما چه کاربردی دارد؟
شاید فکر کنید غارها تنها جاهای دورافتاده و تاریک هستند، اما امروزه انسانها از غارها به روشهای گوناگونی استفاده میکنند. در برخی کشورها، از غارهای بزرگ به عنوان انبار مواد غذایی یا محل پرورش قارچ استفاده میشود، چون دما و رطوبت آنها همیشه پایدار است. برخی غارها هم به جاذبهٔ گردشگری تبدیل شدهاند و مردم برای تماشای قندیلهای آهکی و نقاشیهای دیواری که انسانهای باستان کشیدهاند، به آنها سفر میکنند.
در زمانهای گذشته، انسانهای غارنشین از دیوارهٔ غار برای نقاشی حیوانات و صحنههای شکار استفاده میکردند. این نقاشیها مانند یک دفتر خاطرات باستانی هستند که نشان میدهند اجداد ما چگونه زندگی میکردند. حتی امروز باستانشناسان با پیدا کردن استخوانها، ابزارهای سنگی و خاکستر آتش در کف غارها، به اطلاعات زیادی دربارهٔ خوراک، پوشاک و ابزارهای انسانهای اولیه دست مییابند.
مثلاً فرض کنید شما به همراه خانوادهتان برای گردش به یک منطقهٔ کوهستانی میروید و وارد یک غار میشوید. ناگهان هوای خنک و مرطوب را حس میکنید و صدای چکیدن آب را میشنوید. این تجربه میتواند شما را به یاد تاریخ چندین هزارسالهٔ انسانهایی بیندازد که از همین غار برای پناه گرفتن از باد و باران استفاده میکردهاند.
سه پرسش چالشی دربارهٔ غار
پرسش یک: آیا همهٔ غارها برای انسان قابل سکونت هستند؟
خیر، برخی غارها بسیار تنگ یا دارای گازهای سمی مانند گاز رادون هستند که برای سلامتی مضر است. همچنین غارهایی که در مسیر سیلاب قرار دارند، خطرناکند و نباید در آنها ماند. انسانهای باستان معمولاً غارهایی را انتخاب میکردند که دهانهٔ وسیع، تهویهٔ مناسب و نزدیکی به آب داشته باشند.
پرسش دو: چرا درون غارها تاریک است و نور خورشید به آنها نمیرسد؟
غارها در دل کوه یا زیر زمین قرار دارند و مسیر ورودی آنها معمولاً پیچدرپیچ یا باریک است. بنابراین نور خورشید نمیتواند به عمق غار نفوذ کند. به همین دلیل جانورانی که در غار زندگی میکنند، مانند خفاشها و برخی ماهیهای کور، بینایی ضعیفی دارند و با حس شنوایی یا بویایی خود مسیر را پیدا میکنند.
پرسش سه: آیا همهٔ غارها در خشکی هستند؟
نه، بعضی غارها در زیر آب و در اعماق دریاها تشکیل میشوند. این غارهای زیرآبی معمولاً توسط غواصان کشف میشوند و دارای جانوران عجیبی مانند اسفنجها و مرجانهای خاص هستند. اما بیشتر غارهایی که ما میشناسیم، در مناطق کوهستانی و خشکی قرار دارند.
غارها نه تنها پناهگاه امنی برای انسانهای نخستین بودند، بلکه امروزه نیز به عنوان منبعی برای مطالعهٔ تاریخ زمین، آبوهوای گذشته و حتی گردشگری علمی اهمیت دارند. با دیدن یک غار میتوانیم به قدرت آب و زمان در تغییر دادن سنگها پی ببریم و درک کنیم که چگونه انسانها با طبیعت همزیستی داشتهاند. هر غار داستانی منحصربهفرد برای گفتن دارد؛ از نقاشیهای دیواری گرفته تا قندیلهای آهکی که هر کدام مانند یک ساعت، زمان را نشان میدهند. پس اگر روزی به غاری رفتید، به دیوارهها و کف آن دقت کنید، شاید ردپایی از گذشتهای دور را در آنجا بیابید.
