دریای خزر: پهنهی آبی در شمال ایران که بر آبوهوای ناحیهی خزری اثر میگذارد.
دریای خزر چگونه آبوهوا را تغییر میدهد؟
دریای خزر مانند یک منبع بزرگ آب است که در کنار خشکی قرار گرفته. این دریاچه در شمال ایران، همسایهی استانهای گیلان، مازندران و گلستان است. آب دریا در مقایسه با خشکی، دیرتر گرم میشود و دیرتر سرد میشود. به همین دلیل، در تابستان که هوای خشکی بسیار گرم میشود، دریای خزر هوای ساحل را خنکتر نگه میدارد. مثلاً وقتی در تهران دمای هوا به بالای ۴۰ درجه میرسد، در شهرهای کنار دریا مثل رشت یا نوشهر دمای هوا معمولاً حدود ۳۰ درجه است.
در زمستان نیز برعکس، آب دریا گرمای خود را به آرامی از دست میدهد و هوای ساحل را گرمتر از مناطق دورتر از دریا نگه میدارد. به این پدیده، تعدیلکنندگی دما میگویند. یعنی دریا مانند یک بالشتک، سرما و گرمای شدید را کمرنگ میکند.
موضوع دیگر، بارش باران است. سطح بزرگ دریای خزر هر روز مقدار زیادی آب را به بخار تبدیل میکند. این بخارها با باد به سمت خشکی میآیند و وقتی به کوههای البرز میرسند، به بالا میروند، سرد میشوند و به شکل باران میبارند. به همین دلیل، ناحیهی خزری یکی از پربارانترین مناطق ایران است و گاهی بارندگی سالانهی آن به بیش از ۱۰۰۰ میلیمتر میرسد؛ در حالی که در بسیاری از شهرهای مرکزی ایران، بارندگی سالانه کمتر از ۲۰۰ میلیمتر است.
تأثیر دریای خزر بر زندگی روزمرهی دانشآموزان
شاید فکر کنید دریای خزر فقط برای کسانی که کنار آن زندگی میکنند مهم است، اما اینطور نیست. بسیاری از میوههایی که در سراسر ایران خورده میشوند، مانند پرتقال، کیوی و برنج، در ناحیهی خزری رشد میکنند. این محصولات به دلیل بارانهای فراوان و هوای معتدل این منطقه، کیفیت بالایی دارند. پس وقتی شما یک پرتقال شیرین میخورید، در واقع از برکت دریای خزر بهرهمند شدهاید!
همچنین گردشگری یکی از تفریحات مهم مردم ایران است. بسیاری از خانوادهها در تعطیلات به سمت شمال ایران سفر میکنند تا از هوای خنک و بارانی کنار دریا لذت ببرند. شنا کردن، قایق سواری و تماشای غروب آفتاب بر روی آب، از کارهایی است که تنها به خاطر وجود این دریاچهی بزرگ ممکن شده است.
| مشخصه | رشت (کنار دریا) | یزد (دور از دریا) |
|---|---|---|
| دمای تابستان | حدود ۲۸ درجه | حدود ۳۸ درجه |
| دمای زمستان | حدود ۸ درجه | حدود ۲ درجه |
| بارندگی سالانه | بیش از ۱۳۰۰ میلیمتر | حدود ۷۰ میلیمتر |
پرسشهای چالشی دربارهی دریای خزر
پاسخ: زیرا دریای خزر به آبهای آزاد جهان (مانند اقیانوسها) راه ندارد و کاملاً توسط خشکی احاطه شده است. به همین دلیل به آن دریاچه میگویند، هرچند که بسیار بزرگ است.
پاسخ: بدون دریای خزر، شمال ایران تابستانهای بسیار گرمتر و زمستانهای بسیار سردتری داشت. همچنین بارندگی به شدت کاهش مییافت و منطقه به جای جنگلهای سرسبز، بیشتر شبیه به مناطق خشک مرکزی ایران میشد.
پاسخ: آب این دریا شور است و برای آبیاری مستقیم گیاهان مناسب نیست. اما بارانهایی که از بخار آن به وجود میآیند، آب شیرین و بسیار مفیدی برای کشاورزی هستند. همچنین رودخانههایی که به این دریا میریزند، آب شیرین را به زمینهای کشاورزی میرسانند.
