ارزش ذاتی: گوهری که درون هر چیزی نهفته است
ارزش ذاتی یعنی چه و چه فرقی با ارزش سودمندانه دارد؟
گاهی یک چیز را به خاطر سودی که به ما میرساند دوست داریم. مثلاً یک خودکار برای نوشتن ارزش دارد. اما ارزش ذاتی همان ارزشی است که یک چیز به خاطر خود بودنش دارد، نه به خاطر کارهایی که از آن میآید. فرق این دو ارزش را در جدول زیر میبینی:
| نوع ارزش | یعنی چه؟ | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| ارزش سودمندانه | چیزی که به دردی میخورد یا سود دارد | قلمی که با آن مشق مینویسی |
| ارزش ذاتی | ارزشی که درون خود چیز است، حتی اگر سودی نداشته باشد | یک سنگ صاف و خوشدست که از ساحل آوردهای |
ارزش ذاتی در زندگی روزمرهٔ ما
هر روز با چیزهایی روبرو میشوی که ارزش ذاتی دارند. مثلاً گلدانی که با دست خودت در کلاس سفالگری درست کردهای، حتی اگر ترک خورده باشد، برای تو ارزشمند است. یا آلبوم عکس خانوادهات، چون یادآور خاطرههاست. دوستیات با همکلاسیات هم ارزش ذاتی دارد؛ نه به خاطر این که از او قرض بگیری، بلکه به خاطر خودِ بودن در کنار هم. حتی یک درخت توت در حیاط مدرسه، بدون این که میوه بدهد، به خاطر سایه و زیباییاش ارزش ذاتی دارد.
چند پرسش چالشی دربارهٔ ارزش حقیقی
پرسش: اگر یک بازیکن فوتبال خیلی بد بازی کند، آیا دیگر ارزشی ندارد؟
پاسخ: نه، او هنوز یک انسان است با احساسات و تواناییهای دیگر. ارزش ذاتی انسان به بازی کردنش نیست. شاید او یک دوست خوب یا نقاش ماهری باشد.
پرسش: چرا ما یک عکس کهنه را نگه میداریم، حتی اگر تار باشد و سودی نداشته باشد؟
پاسخ: چون آن عکس یادآور یک لحظهٔ دوستداشتنی است. ارزش ذاتی آن در یادآوری خاطرههاست، نه در کیفیت چاپ یا فروش رفتنش.
پرسش: آیا یک گربهٔ ولگرد هم ارزش ذاتی دارد، با این که به کسی تعلق ندارد؟
پاسخ: بله، هر موجود زندهای ارزش ذاتی دارد. گربهٔ ولگرد هم میتواند شاد باشد، بازی کند و زندگی کند. این ارزش به صاحب داشتن یا سود رساندن بستگی ندارد.
