کوچکی و بزرگی نسبی
نسبی بودن اندازه یعنی چه؟
وقتی میگوییم «این مداد بزرگ است» یا «آن مورچه کوچک است»، داریم یک مقایسهٔ ناگفته انجام میدهیم. مداد در مقایسه با یک خودکار معمولی شاید بزرگ نباشد، ولی در مقایسه با یک مداد تراشخوردهٔ خیلی کوتاه، واقعاً بزرگ به نظر میرسد. پس «بزرگی» یک ویژگی همیشگی نیست، بلکه به چیزی بستگی دارد که کنارش میگذاریم. به این ویژگی «نسبی بودن اندازه» میگوییم.
| چیزی که داریم | وقتی با این مقایسه شود → | → بزرگ به نظر میرسد یا کوچک؟ |
|---|---|---|
| کیف مدرسه | یک مدادپاککن | بسیار بزرگ |
| کیف مدرسه | میز تحریر | کوچکتر |
| توپ تنیس | توپ بسکتبال | کوچک |
| توپ تنیس | تخممرغ | بزرگ |
کاربردهای روزمرهٔ اندازهٔ نسبی
هر روز از مفهوم اندازهٔ نسبی استفاده میکنیم بدون اینکه متوجه شویم. مثلاً وقتی میگوییم «خانهمان از همسایه بزرگتر است» یعنی خانهٔ ما را با خانهٔ همسایه مقایسه کردهایم. یا وقتی معلم میگوید «نمرهٔ تو از امتحان قبل بهتر است»، دارد نمرهٔ امروز را با نمرهٔ دیروز مقایسه میکند. حتی در کارتون دیدن هم همین طور است: یک فیل در کنار موش خیلی بزرگ است، اما همان فیل در کنار یک کوه یا یک ساختمان بلند، خیلی کوچک دیده میشود. پس برای آنکه بفهمیم چیزی واقعاً چقدر بزرگ یا کوچک است، باید بپرسیم: «در مقایسه با چه چیزی؟»
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ
پاسخ: خیر. اتوبوس در مقایسه با یک دوچرخه قطعاً بزرگ است، اما در مقایسه با یک کشتی یا یک استخر بزرگ، خیلی کوچک به نظر میرسد. حتی اتوبوس دوطبقه در مقایسه با اتوبوس معمولی، بزرگتر محسوب میشود.
پاسخ: چون در مقایسهٔ اول، خیار را با خیارهای کوچک تر مقایسه کردهایم. در مقایسهٔ دوم، خیار را با خیارهای درشتتر (مثل خیارچنبر) سنجیدهایم. ویژگی «بزرگی» در خود خیار نیست، در ذهن ما و در مقایسهای است که انجام میدهیم.
پاسخ: نه! شما فقط در کلاس خودتان بلندترین هستید. همین دانشآموز در مقایسه با یک بسکتبالیست بزرگسال، کوتاهتر است و در مقایسه با یک نوزاد، خیلی بلندتر. پس بلندی شما هم نسبی است و به گروهی که با آن مقایسه میشوید بستگی دارد.
