چگونه یک پژوهش را برنامهریزی کنیم؟
تقسیم موضوع پژوهش به پایه، ابزار و وظایف
فرض کن میخواهی پژوهشی دربارهٔ «برنامهٔ تلویزیونی محبوب همکلاسیها» انجام دهی. پایهٔ پژوهش یعنی پاسخ به «چرا و برای چه؟»؛ مثلاً پایه این است که بدانی اکثر دانشآموزان چه ساعتی تلویزیون میبینند. ابزارهای گردآوری یعنی وسایلی که به کمک آنها اطلاعات جمع میکنی؛ مانند پرسشنامهٔ کاغذی، دفتر یادداشت یا ضبط صوت گوشی.
| عنصر پژوهش | تعریف ساده | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| پایهٔ پژوهش | هدف و دلیل اصلی پژوهش | بدانم کدام خوراکی را برای جشن مدرسه بیشتر دوست دارند |
| ابزار گردآوری | وسیلهٔ ثبت و ذخیرهٔ دادهها | چکلیست در دفتر، نظرسنجی شفاهی، دوربین برای عکس |
| وظایف پژوهش | کارهایی که باید یکییکی انجام داد | نوشتن سؤالها، پرسش از ۱۰ همکلاس، کشیدن نمودار |
مراحل گردآوری و ارائهٔ اطلاعات مثل یک کاوشگر
فرض کن موضوع پژوهش «آداب سفرهی ناهار در مدرسه» است. گام نخست: تعیین پایه (آیا دانشآموزان دستهای خود را پیش از غذا میشویند؟). گام دوم: انتخاب ابزار (یک برگهٔ مشاهده با دو ستون «بله» و «خیر»). گام سوم: تقسیم وظایف اگر گروهی کار میکنی: یک نفر مشاهده کند، یک نفر علامت بزند، یک نفر زمان را ثبت کند. گام چهارم: گردآوری - در زنگ ناهار به ترتیب از هر ردیف بنشینی و رفتارها را ثبت کنی. گام پنجم: ارائه - نتیجه را روی یک پوستر بکشی و برای کلاس توضیح دهی.
سه پرسش و پاسخ چالشی
پاسخ: پژوهش یعنی ثبت واقعیت. هر دو جواب را بنویس و بعد ببین کدام بیشتر تکرار شده. میتوانی در گزارش بگویی «از ۱۵ نفر، ۱۰ نفر این نظر را داشتند و ۵ نفر نظر دیگر».
پاسخ: چرا. مشاهدهٔ ساده هم یک ابزار عالی است. مثلاً برای پژوهش «چند نفر از دانشآموزان کیف خود را مرتب میکنند» میتوانی در زنگ تفریح نگاه کنی و در دفترت خط بکشی.
پاسخ: فهرست کارها فقط کارهایی را که باید انجام دهی نشان میدهد، ولی برنامهٔ پژوهش پایه، ابزار، گامها و حتی نحوهٔ ارائه را هم مشخص میکند. مثل این میماند که هم نقشهٔ راه داشته باشی هم لوازم سفر.
