ضامن: کسی که مسئولیت کار شخص دیگری را به عهده می‌گیرد
در این مقاله می‌خوانیم: ضامن کیست، چه فرقی با وکیل یا یار کمکی دارد، و چرا نباید بدون فکر ضامن کسی شد. سه کلیدواژهٔ مهم: مسئولیتاعتمادتعهد
ضامن چه کسی است و چه فرقی با دیگران دارد؟
فرض کن دوستت می‌خواهد یک توپ از کتابخانهٔ مدرسه امانت بگیرد. کتابدار می‌گوید: «اگر کسی باشی که قبول کند اگر این توپ گم شد یا پاره شد، هزینه‌اش را بدهد، آن وقت توپ را به دوستت می‌دهم.» آن کسی که قبول می‌کند هزینه را بپردازد، ضامن است. ضامن یعنی فردی که مسئولیت کار یا قول شخص دیگری را به عهده می‌گیرد. فرق ضامن با یار کمکی در این است که یار کمکی فقط کمک می‌کند، اما ضامن در برابر مشکل احتمالی پاسخ‌گوست. همچنین ضامن با وکیل فرق دارد: وکیل از طرف کسی کاری را انجام می‌دهد، ولی ضامن کاری را خودش انجام نمی‌دهد؛ فقط پشت سر دیگری می‌ایستد و می‌گوید «اگر او نتوانست، من جبران می‌کنم».
به سه نمونه از ضامن شدن در زندگی روزمره توجه کن:
| موقعیت | ضامن کیست؟ | چه مسئولیتی دارد؟ |
|---|---|---|
| قرض گرفتن پول خورد از بقالی | برادر بزرگ‌تر | اگر خواهر کوچک‌تر پول را پس ندهد، برادر باید از پول توجیبی خودش بدهد. |
| بازگرداندن کتاب مدرسه | مادر یا پدر | اگر دانش‌آموز کتاب را گم کند، پدر یا مادر باید جریمه بپردازند. |
| شرکت در مسابقهٔ گروهی | رهبر گروه | اگر یکی از اعضا وسایل مسابقه را خراب کند، رهبر گروه باید پاسخگو باشد. |
کاربرد ضامن شدن در زندگی دانش‌آموزی
در مدرسه، گاهی معلم از بچه‌ها می‌خواهد که ضامن یکدیگر شوند. مثلاً وقتی می‌گوید: «هر کسی دفتر مشق هم‌گروهی خود را امضا کند، یعنی قبول کرده که او درسش را خوانده باشد.» این یعنی تو ضامن درس خواندن دوستت شده‌ای. یا در حیاط مدرسه، اگر تو بگویی «اجازه بده دوستم از این توپ استفاده کند، من ضامنش هستم»، یعنی اگر توپ را به دیوار بزند و توپ بشکند، تو باید توپ نو بخری.
همچنین در خانواده، پدر یا مادر اغلب ضامن کارهای تو هستند. وقتی تو می‌خواهی یک وسیلهٔ گران‌قیمت مثل دوچرخه امانت بگیری، فروشنده از بزرگ‌ترهای خانواده می‌خواهد ضامن شوند. به همین دلیل است که بزرگ‌ترها همیشه از تو می‌پرسند: «آیا حتماً از وسیله خوب مراقبت می‌کنی؟» چون آنها می‌دانند در صورت خرابی، خودشان باید هزینه را بدهند.
ضامن شدن کار خوبی است، اما نباید زیاد آسان قبول کنی. پیش از آن که ضامن کسی شوی، خوب فکر کن: «آیا این شخص واقعاً می‌تواند کارش را درست انجام دهد؟ اگر نتواند، من توانایی جبران کردن را دارم؟»
چالش‌های مفهومی: پرسش و پاسخ
پرسش: اگر من برای دوستم ضامن شوم، آیا خودم هم باید مانند او کار را انجام دهم؟
پاسخ: نه، تو کار را انجام نمی‌دهی. تو فقط قول می‌دهی اگر دوستت نتوانست مسئولیتش را انجام بدهد، تو به جای او جبران کنی. مثلاً اگر دوستت قول داده دفترچه را به کتابخانه برگرداند، تو مجبور نیستی خودت آن را برگردانی. اما اگر او فراموش کرد، تو باید جریمه بپردازی.
پرسش: آیا می‌شود برای کاری که خیلی بزرگ است ضامن شد، مثلاً ماشین پدر را قرض بگیرم؟
پاسخ: ضامن شدن برای کارهای بزرگ معمولاً مناسب بچه‌ها نیست. چون اگر اتفاقی بیفتد، هزینه‌اش خیلی زیاد است و تو نمی‌توانی از پس آن بربیایی. به همین دلیل قانون می‌گوید افراد زیر ۱۸ سال نمی‌توانند برای کارهای سنگین ضامن شوند، مگر با اجازهٔ پدر و مادر.
پرسش: اگر دوست خوبم بگوید فقط یک بار ضامن من شو، آیا حتماً باید قبول کنم؟
پاسخ: نه، هیچ‌کس نمی‌تواند تو را مجبور به ضامن شدن کند. ضامن شدن باید با خواست خودت باشد. می‌توانی به دوستت بگویی: «دوستت دارم، ولی برای این کار نمی‌توانم ضامن شوم. بهتر است خودت مسئولیت را به عهده بگیری.» این کار نه تنها بی‌ادبی نیست، بلکه نشان می‌دهد تو فردی زیرکی هستی.
ضامن کسی است که پشت سر دیگری می‌ایستد و پاسخگوی کارهای اوست. ضامن شدن به دیگران اعتماد به نفس می‌دهد و به کارهای گروهی کمک می‌کند. اما پیش از قبول کردن ضامنی، حتماً این سه پرسش را از خودت بپرس: آیا آن شخص قابل اعتماد است؟آیا خودم توانایی جبران دارم؟آیا این کار به اندازهٔ کافی کوچک و بی‌خطر است؟ همیشه به یاد داشته باش: تو می‌توانی کمک‌کننده باشی، اما لازم نیست برای همه چیز ضامن شوی.
