تخت جمشید: کاخهایی که در دل کوه میزبان شاهان هخامنشی بودند
تخت جمشید چطور ساخته شد و چه قسمتهایی دارد؟
تخت جمشید مانند یک شهر بزرگ با کاخهای بسیار است. پادشاهان هخامنسی از جمله داریوش بزرگ و خشایارشا آن را ساختند. آنها میخواستند جایی برای برگزاری جشن نوروز و دیدار با فرستادههای کشورهای دیگر داشته باشند. درست مثل این که مدرسهتان یک سالن بزرگ برای جشن بگیرد، تخت جمشید هم برای مراسمهای بزرگ ساخته شده بود.
یکی از جالبترین بخشهای تخت جمشید، پلکان بزرگی است که مهمانان از آن بالا میرفتند. این پلکان چنان پلههای کوتاهی دارد که سواره نظام هم میتوانستند به راحتی از آن بالا بروند. اگر پلههای منزلتان را تصور کنید، ارتفاع هر پله حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر است. اما پلههای تخت جمشید فقط ۱۰ سانتیمتر ارتفاع دارند. یعنی تقریباً به اندازهی دو جلد کتاب درسی روی هم!
| نام بخش | کاربرد آن در گذشته | شبیه به چه چیز امروزی است؟ |
|---|---|---|
| کاخ آپادانا | سالن بزرگ بارعام و پذیرایی از مهمانان ویژه | نمازخانه یا تالار بزرگ یک مدرسه |
| کاخ تچر | کاخ مخصوص داریوش بزرگ برای زندگی شخصی | خانهٔ پدربزرگ و مادربزرگ که اتاقهای زیادی دارد |
| دروازهٔ همهٔ ملتها | ورودی اصلی برای ورود فرستادگان کشورهای دیگر | در بزرگ ورودی یک باشگاه ورزشی |
نقش برجستههای تخت جمشید مثل یک کتاب مصور باستانی
دیوارهای تخت جمشید پر از نقش و نگارهای سنگی است که به آنها «نقش برجسته» میگویند. این نقشها نشان میدهد که فرستادههای کشورهای گوناگون با هدیههای خود به دیدار پادشاه میآیند. برخی هدیهها پارچه، برخی ظرف طلا و بعضی هم اسب یا شتر بوده است. این تصاویر دقیقاً مثل کتاب داستان مصوری هستند که به شما میگوید در آن زمان چه خبر بوده.
برای دانشآموز امروزی شاید این نقشها مثل صفحهٔ اول یک دفتر نقاشی باشد که بچهها مشغلههای روزمرهٔ خود را کشیدهاند. یکی مشق مینویسد، یکی توپ بازی میکند و دیگری با خانواده به سفر میرود. در تخت جمشید هم نقشها نشان میدهد که مردم باستان چطور کار میکردند، چه لباسهایی میپوشیدند و چطور هدیه میدادند.
سه پرسش چالشی دربارهٔ تخت جمشید
پرسش اول: چرا تخت جمشید را روی سکوی بلندی ساختند؟
پاسخ: چون میخواستند کاخ از سیل و بارانهای شدید آسیب نبیند و همچنین از دور دیده شود. درست مثل این که در زمین بازی، جایگاه تماشاگران را بالاتر میسازند تا همه بتوانند مسابقه را خوب ببینند.
پرسش دوم: آیا تخت جمشید واقعاً یک تخت پادشاهی بوده؟
پاسخ: نه، نام تخت جمشید یعنی «تختِ جمشید». جمشید یک پادشاه افسانهای در داستانهای قدیم بود. مردم بعداً این نام را روی این مکان گذاشتند، چون کاخها روی سکوی بلندی مثل یک تخت بزرگ هستند. پس تخت جمشید فقط اسم است و یک تخت واقعی در آنجا نیست.
پرسش سوم: چرا بعد از چند هزار سال هنوز ستونهای تخت جمشید پابرجاست؟
پاسخ: معماران باستان سنگها را با بستهای فلزی (قلاب و بست آهنی) به هم متصل میکردند و روی ستونها سقف چوبی سنگین قرار میدادند. این روش مثل اسباببازی لِگو میماند که قطعات را محکم به هم قفل میکنید. البته آتش سوزی بزرگ در زمان اسکندر، بخش زیادی از چوبها و سقفها را نابود کرد، اما ستونهای سنگی هنوز ایستادهاند.
