محیط زیست دریا: طبیعت و جاندارانی که در دریا زندگی میکنند
۱. آب دریا چه ویژگیهایی دارد و چرا شور است؟
آب دریا با آب شیرین تفاوت دارد. یکی از مهمترین تفاوتها شوری است. اگر یک لیوان آب دریا بنوشید، آن را خیلی شور حس میکنید. دلیل شوری دریا این است که رودخانهها سالهای سال املاح سنگها را به دریا میآورند. آب دریا همچنین همیشه در حال حرکت است: امواج، جزر و مد و جریانهای زیرآبی.
برای نمونه، تصور کنید در حمام یک قاشق نمک در یک لیوان آب بریزید. اگر آن را هم بزنید، نمک حل میشود. همین اتفاق در دریاهای بزرگ هم افتاده است، اما با میلیونها سال تکرار شدن. در یک 1000 گرم آب دریا، حدود 35 گرم نمک وجود دارد.
۲. جانداران دریا از کوچک تا بزرگ
دریا خانهٔ میلیونها جاندار است. بعضی از آنها آنقدر کوچک هستند که تنها با میکروسکوپ دیده میشوند، مانند فیتوپلانکتونها1. بعضی دیگر مثل نهنگ آبی بزرگترین جانور روی زمین هستند. در جدول زیر با چند نمونه آشنا شوید:
| نام جاندار | اندازه تقریبی (متر) | غذای اصلی |
|---|---|---|
| ماهی کلوخه (ساردین) | 0.15 تا 0.25 | پلانکتونهای ریز |
| لاکپشت دریایی | 0.7 تا 1.8 | عروسهای دریایی و جلبک |
| کوسه نهنگ | 10 تا 12 | پلانکتون و ماهیهای ریز |
| نهنگ آبی | 24 تا 30 | سختپوستان ریز (کریل) |
مرجانها هم موجودات بسیار کوچکی هستند که خانههای آهکی میسازند. صخرههای مرجانی مانند یک شهر زیرآبی برای ماهیها هستند.
۳. کاربرد عملی: دریا چگونه به ما غذا و اکسیژن میدهد؟
شاید باور نکنید، اما بیشتر اکسیژنی که تنفس میکنید از دریا میآید. جلبکهای میکروسکوپی به نام فیتوپلانکتون از نور خورشید و دیاکسیدکربن استفاده میکنند و اکسیژن تولید میکنند. فرمول ساده فتوسنتز در این جانداران به شکل زیر است:
$ 6 CO_2 + 6 H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6 O_2 $همچنین ماهیها و میگوها غذای میلیونها انسان را تأمین میکنند. برای مثال، در کشورهای ساحلی مردم از ماهی تون، سالمون و میگو برای تهیه خورش و کباب استفاده میکنند.
۴. چالشهایی که دریا با آنها روبروست
پاسخ: لاکپشتها کیسههای پلاستیکی را با عروس دریایی اشتباه میگیرند. وقتی پلاستیک را میخورند، راه تنفس یا گوارش آنها بسته میشود و ممکن است بمیرند.
پاسخ: گرم شدن زمین باعث میشود آب دریا داغتر شود و یخهای قطبی آب شوند. مرجانها در آب گرم سفید شده و میمیرند. همچنین سطح آب دریا بالا میآید و به خانههای ساحلی آسیب میزند.
پاسخ: مواد شوینده باعث زیاد شدن مواد مغذی در آب میشوند که جلبکهای سبز به سرعت رشد میکنند. این جلبکها اکسیژن آب را میگیرند و ماهیها خفه میشوند.
۵. چگونه از دریا محافظت کنیم؟ مثالهای ساده برای دانشآموزان
حتماً تا حالا شنیدهاید که نباید زباله را در ساحل رها کنید. اما کارهای بیشتری هم میتوانید انجام دهید:
- به جای کیسه پلاستیکی از پارچهای یا کاغذی استفاده کنید.
- در مصرف آب و برق صرفهجویی کنید تا انرژی کمتری مصرف شود و گرم شدن زمین کمتر شود.
- در برنامههای پاکسازی ساحل شرکت کنید و با دوستانتان به طبیعت کمک کنید.
- از غذاهای دریایی مطمئن و با برچسب پایدار استفاده کنید (یعنی ماهیهایی که بیش از حد صید نشدهاند).
برای مثال، یکی از دانشآموزان به نام سارا همراه خانوادهاش هر ماه یک بار زبالههای ساحل نزدیک خانهشان را جمع میکند. او میگوید: «بعد از جمعآوری زباله، لاکپشتهای بیشتری را میبینیم که به ساحل میآیند.»
۶. جمعبندی
پاورقی
1فیتوپلانکتون: موجودات ریز گیاهی شناور در آب که توانایی فتوسنتز دارند. معادل انگلیسی آن Phytoplankton است.
2کریل: جانورانی ریز شبیه میگو که غذای اصلی نهنگها هستند. معادل انگلیسی Krill.
3دیاکسیدکربن: گازی بیرنگ و بو که از سوختن چوب، بنزین و تنفس جانداران تولید میشود. معادل انگلیسی Carbon Dioxide.
