واردات: خریدن و آوردن کالا از کشورهای دیگر
واردات یعنی چه؟ مثل خرید از همسایهٔ بزرگ
تصور کنید در یک محله زندگی میکنید. گاهی اوقات چیزی که نیاز دارید در خانه خودتان نیست، مثلاً برای درست کردن کیک به شکلات نیاز دارید. شما میتوانید شکلات را از همسایه یا فروشگاه نزدیک بخرید. حالا کشورها هم مثل یک محله بزرگ هستند. هر کالایی در همهٔ کشورها پیدا نمیشود. بعضی کالاها در کشور ما کم است یا اصلاً نیست. پس کشور ما باید آن کالا را از کشور دیگری بخرد و به ایران بیاورد. به این کار واردات1 میگویند. کسی که این کار را انجام میدهد، واردکننده نام دارد.
مثلاً کشور ما ایران 99 درصد موز مورد نیاز خود را از کشورهایی مانند فیلیپین، هند و اکوادور وارد میکند. چون هوا و آب و خاک ایران برای رشد درخت موز مناسب نیست. پس موز را میخریم و با کشتی یا هواپیما به ایران میآوریم. این یعنی واردات موز.
چه کالاهایی را بیشتر وارد میکنیم؟
کشورها معمولاً کالاهایی را وارد میکنند که یا نمیتوانند خودشان تولید کنند، یا تولیدشان برایشان خیلی گران تمام میشود. در ایران برخی از مهمترین کالاهای وارداتی عبارتند از:
| نوع کالا | مثالها | دلیل واردات |
|---|---|---|
| دستگاههای پیشرفته | هواپیما، تجهیزات بیمارستانی | ساخت آنها در داخل بسیار دشوار است |
| مواد اولیه | فولاد، ذرت، دانههای روغنی | تولید داخلی کافی نیست |
| کالاهای مصرفی ویژه | موز، قهوه، برخی مدلهای خودرو | شرایط آب و هوایی یا فناوری لازم وجود ندارد |
واردات چگونه انجام میشود؟ گام به گام
فرض کنید یک شرکت ایرانی میخواهد اسباببازی را از کشور چین وارد کند. مراحل تقریباً به این ترتیب است:
- مرحله 1: شرکت واردکننده در ایران با یک کارخانهٔ اسباببازیسازی در چین قرارداد میبندد و تعداد و قیمت اسباببازیها را مشخص میکند.
- مرحله 2: شرکت چینی اسباببازیها را آماده میکند و با کشتی به سمت ایران میفرستد. به این محموله، بار وارداتی میگویند.
- مرحله 3: وقتی کشتی به بندر ایران (مثل بندرعباس) رسید، اسباببازیها را از کشتی پیاده میکنند.
- مرحله 4: مأموران گمرک2 کالاها را بررسی میکنند و اگر همه چیز درست باشد، مالیات و عوارض ورودی را محاسبه میکنند. شرکت واردکننده این هزینه را میپردازد.
- مرحله 5: بعد از ترخیص از گمرک، اسباببازیها به انبار شرکت در تهران میروند و سپس به فروشگاهها فرستاده میشوند تا شما بتوانید آنها را بخرید.
یک مثال واقعی: ماجرای خودروهای وارداتی
تصور کنید کشور ما میخواهد خودروهایی با کیفیت بالا و فناوری جدید داشته باشد. برخی از این خودروها در ایران ساخته نمیشوند. بنابراین شرکتهای وارداتی، خودرو را از کشورهایی مثل ژاپن، کرهٔ جنوبی یا آلمان میخرند. این خودروها پس از وارد شدن به ایران، حدود ۶۰ تا ۹۰ درصد مالیات و عوارض میپردازند تا از تولید داخل محافظت شود. یعنی اگر خودرویی در کشور مبدأ ۱۰۰۰۰۰ دلار قیمت داشته باشد، پس از واردات و اضافه شدن هزینهها ممکن است در ایران حدود ۱۶۰۰۰۰ دلار فروخته شود. این کار باعث میشود مردم بیشتر خودروی داخلی بخرند و کارخانههای داخلی تعطیل نشوند.
مزایا و معایب واردات از نگاه یک دانشآموز
واردات مثل یک سکه دو روست. هم فایده دارد، هم ممکن است ضررهایی داشته باشد. در جدول زیر این مزایا و معایب را مقایسه میکنیم:
| مزایا (فواید) | معایب (مشکلات) |
|---|---|
| تنوع کالاها بیشتر میشود (مثلاً میتوانیم موز بخوریم) | به پول خارجی (ارز) نیاز داریم که گاهی کم است |
| کیفیت بعضی کالاهای خارجی بالاتر است | کارخانههای داخلی ممکن است ورشکسته شوند |
| فناوری جدید وارد کشور میشود | هزینهٔ تمام شده کالا به دلیل مالیات و حمل و نقل زیاد میشود |
| کشورها با هم دوست و شریک میشوند | اگر واردات خیلی زیاد شود، به اقتصاد داخلی ضربه میزند |
یک فرمول ساده برای هزینهٔ واردات
چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پرسش 1: چرا نمیتوانیم همهٔ کالاهایی را که نیاز داریم، خودمان در داخل کشور بسازیم؟
پاسخ: چون هر کشوری منابع طبیعی، آب و هوا، دانش فنی و کارگران ماهر مخصوص به خود را دارد. مثلاً ایران نفت و گاز زیادی دارد اما برای کاشت موز یا قهوه جاهای خنک و مرطوب لازم است. ساخت برخی دستگاههای پیشرفته هم فناوری بسیار بالایی میخواهد که همهٔ کشورها ندارند. پس ساختن همهٔ کالاها در داخل ممکن نیست یا خیلی گران تمام میشود.
پرسش 2: اگر کشوری هیچ کالایی وارد نکند، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: به چنین کشوری «کشور بسته» یا خودبسنده میگویند. در این صورت مردم فقط میتوانند همان چیزهایی را داشته باشند که خودشان تولید میکنند. مثلاً نمیتوانند موز، قهوه، بعضی داروها، قطعات کامپیوتر یا خودروهای خارجی بخرند. کیفیت زندگی ممکن است پایینتر بیاید و کالاها گرانتر شوند چون رقبای خارجی وجود ندارند. به همین دلیل بیشتر کشورها مقدار معقولی واردات دارند.
پرسش 3: تفاوت بین واردات قانونی و قاچاق چیست؟
پاسخ: واردات قانونی یعنی کالا از طریق گمرک وارد میشود، مالیات و عوارض آن پرداخت میگردد و مدارک قانونی دارد. اما قاچاق یعنی کالا را بدون اجازهٔ گمرک و بدون پرداخت مالیات وارد میکنند. قاچاق به اقتصاد کشور آسیب میزند، چون دولت پولی دریافت نمیکند و کالای قاچاق معمولاً ارزانتر از کالای قانونی است و تولیدکنندهٔ داخلی را نابود میکند.
پاورقیها
1واردات (Import): به معنی خرید کالا یا خدمات از یک کشور خارجی و آوردن آن به کشور خود برای فروش یا استفاده است.
2گمرک (Customs): سازمان دولتی که در مرزهای کشور (بندرها، فرودگاهها و مرزهای زمینی) قرار دارد و کالاهای وارداتی و صادراتی را کنترل میکند. گمرک مالیات ورودی کالاها را میگیرد و اجازهٔ ورود یا خروج قانونی را صادر میکند.
3تعرفه (Tariff): نوعی مالیات است که دولت بر کالاهای وارداتی میبندد تا قیمت آنها را گرانتر کند و از تولیدکنندگان داخلی محافظت نماید.
