سرزمین چهارفصل: نقش تنوع جغرافیایی ایران
چهرههای گوناگون ایران
فرض کن میخواهی یک خانه بسازی. آیا خانه در کنار دریا مانند خانه در کوهستان است؟ طبیعت ایران نیز همین گونه است. بخشهای مختلف آن مانند اتاقهای یک خانه بزرگ هستند که هر کدام ویژگی خود را دارند.
| نام منطقه | ویژگی اصلی | یک نمونه گیاه یا جانور |
|---|---|---|
| سواحل دریای خزر | هوای مرطوب و باران زیاد | درخت نارنج |
| کوههای البرز | هوای سرد و برفی | بز کوهی |
| دشت مرکزی | هوای گرم و خشک | درخت گز |
آبوهواهای گوناگون چگونه به وجود میآیند؟
بلندی کوهها، نزدیکی به دریا و جهت وزش بادها در ایجاد آبوهوا نقش دارند. برای مثال، کوههای بلند مانند یک دیوار بزرگ عمل میکنند و از ورود ابرهای بارانی به برخی مناطق جلوگیری میکنند. این موضوع را میتوان با یک آزمایش کوچک فهمید: اگر یک اسفنج خیس را در یک سمت دیوار بگیری، سمت دیگر دیوار خشک میماند. کوهها نیز همین کار را با ابرها میکنند.
خانههای متفاوت برای جانوران و گیاهان
هر جانور و گیاهی برای زندگی به شرایط خاصی نیاز دارد. یک خرس قهوهای در جنگلهای بارانی شمال ایران زندگی میکند چون به آب و هوای مرطوب و غذای فراوان عادت دارد. اما یک شتر در بیابان مرکزی زندگی میکند چون میتواند روزها بدون آب بماند. این یعنی هر منطقه جغرافیایی، مانند یک خانهٔ خاص، برای ساکنان مخصوص خودش است.
مثلاً، درخت بلوط در جنگلهای زاگرس به خوبی رشد میکند زیرا به آب و هوای معتدل کوهستانی عادت دارد. ریشههای قوی این درخت میتوانند در خاک کوهستان محکم بمانند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. درست است که بیشتر مناطق ایران تابستانهای گرمی دارند، اما در برخی نقاط مانند قلههای کوهستانی یا مناطق نزدیک به دریای خزر، هوا در تابستان نیز خنک و معتدل است.
چون آن گیاه به هوای خشک و آفتاب شدید عادت کرده است. جنگلهای شمال، مرطوب و سایهدار هستند و شرایط مورد نیاز گیاه بیابانی را فراهم نمیکنند. مانند این است که یک ماهی را از آب بیرون بیاوری؛ او نمیتواند در هوای خشک زندگی کند.
پاورقی
۱ آبوهوا (Climate): به شرایط میانگین هوا در یک منطقه در طول زمان طولانی گفته میشود.
۲ تنوع جغرافیایی (Geographical Diversity): به تفاوت در شکلهای سطح زمین مانند کوه، دشت و دریا در یک منطقه گفته میشود.
