گلوگیر: خفه‌کننده و کشنده
گلوگیر شدن چگونه رخ می‌دهد؟
هنگام بلعیدن، درپوش کوچکی به نام اپی‌گلوت راه نای را می‌بندد تا غذا به ریه نرود. اگر هم‌زمان با بلعیدن حرف بزنیم، بخندیم یا نفس عمیق بکشیم، این درپوش ممکن است دیر بسته شود و تکه‌ای غذا یا جسم کوچک وارد مسیر هوا شود. این اتفاق بیشتر هنگام خوردن غذاهای خشک و شکننده، تکه‌های بزرگ گوشت، آجیل، انگور و شکلات رخ می‌دهد. در میان کودکان نیز سکه، تیله، دکمه و درپوش خودکار از رایج‌ترین اجسام گلوگیرند.
عوامل دیگری هم خطر را بیشتر می‌کنند: جویدن ناقص غذا، خوردن در حال دویدن یا بازی، دراز کشیدن هنگام خوردن و گذاشتن اجسام کوچک در دهان. در سالمندان، خشکی دهان و کندی عمل بلع احتمال گلوگیر شدن را بالا می‌برد. نکتهٔ مهم این است که بیشتر این موارد با چند عادت ساده، مانند آرام جویدن و دور نگه داشتن اجسام ریز از دسترس کودکان، قابل پیشگیری‌اند.
| ویژگی | انسداد جزئی | انسداد کامل |
|---|---|---|
| توانایی سرفه | سرفهٔ قوی و مؤثر وجود دارد | سرفهٔ ضعیف یا قطع سرفه |
| صدا و گفتار | صحبت کردن دشوار اما ممکن است | توانایی صحبت کردن از بین می‌رود |
| تنفس | هوا با سختی عبور می‌کند | هوا عبور نمی‌کند |
| رفتار پیشنهادی | فرد را به سرفه تشویق کنید | کمک فوری و تماس با اورژانس |
رفتار درست در لحظهٔ گلوگیر شدن
نخستین و مهم‌ترین کار، تشخیص درست وضعیت است. اگر فرد می‌تواند سرفه کند، باید او را به سرفه تشویق کرد و از زدن ضربه یا وارد کردن فشار خودسرانه پرهیز کرد، چون ممکن است جسم را عمیق‌تر فرو ببرد. اگر سرفه قطع شده و فرد نمی‌تواند صحبت کند یا نفس بکشد، باید بی‌درنگ با اورژانس تماس گرفت و تا رسیدن کمک، ضربه‌های پشت و فشار شکمی را به شکلی درست انجام داد.
در نوجوانان و بزرگسالان، ضربه‌های پشت میان دو کتف و سپس فشار شکمی در ناحیهٔ بالای ناف مؤثرند. برای نوزادان، فشار شکمی توصیه نمی‌شود و به جای آن ضربه‌های ملایم پشت و فشار سینه‌ای کاربرد دارد. اگر فرد بیهوش شد، باید او را روی زمین خواباند و عملیات احیای قلبی و ریوی را آغاز کرد. آموزش این مهارت‌ها در دوره‌های کمک‌های اولیه، بهترین سرمایه‌گذاری برای آمادگی در چنین لحظه‌هایی است.
پرسش‌هایی که فهم موضوع را دقیق‌تر می‌کنند
آیا نوشیدن آب هنگام گلوگیر شدن کمک می‌کند؟
اگر انسداد جزئی باشد و فرد بتواند نفس بکشد، جرعه‌های کوچک آب ممکن است کمک کند. اما در انسداد کامل، نوشیدن آب خطرناک است، چون راه تنفس بسته است و آب نمی‌تواند از جسم عبور کند و ممکن است وضعیت را بدتر کند.
چرا در برخی موارد گلوگیر شدن بی‌سر‌و‌صدا رخ می‌دهد؟
در انسداد کامل، هوا از کنار تارهای صوتی عبور نمی‌کند و فرد نمی‌تواند صحبت کند یا سرفه کند. بنابراین ممکن است بدون هیچ صدایی دچار خفگی شود و تنها با نشانه‌هایی مانند گرفتن گلوی خود با دست قابل تشخیص باشد.
آیا زدن ضربه به پشت همیشه درست است؟
خیر. اگر فرد هنوز سرفهٔ مؤثر دارد، ضربه زدن ممکن است جسم را جابه‌جا و مسیر هوا را بیشتر ببندد. ضربه‌های پشت تنها زمانی به کار می‌روند که سرفه کافی نباشد و وضعیت خطرناک باشد.
چرا کودکان بیش از بزرگسالان در معرض گلوگیر شدن‌اند؟
مسیر هوایی کودکان باریک‌تر است و آن‌ها تمایل دارند اجسام کوچک را در دهان بگذارند. همچنین جویدن کامل و کنترل بلع در آن‌ها به اندازهٔ بزرگسالان شکل نگرفته است؛ به همین دلیل نظارت بر بازی و غذای کودکان اهمیت زیادی دارد.
