شعربافی؛ هنر بافت پارچهٔ ابریشمی با ساختار ساده
از پیله تا کلاف ابریشم
همه چیز از یک پیلهٔ کوچک شروع میشود. کرمهای ابریشم پس از آنکه به اندازهٔ کافی برگ توت خوردند، پیلهای از جنس یک رشتهٔ نازک و بلند از پروتئین میبافند. برای به دست آوردن نخ ابریشم، این پیلهها را در آب گرم قرار میدهند تا چسب طبیعی میان رشتهها نرم شود. سپس با دقت بسیار، سر نخ را پیدا کرده و شروع به بازکردن پیله میکنند. هر پیله میتواند تا حدود ۹۰۰ متر نخ داشته باشد! این کار معمولاً با دست و یا به کمک ماشینهای ساده انجام میشود.
نخهای چند پیله را به هم میتابند تا نخ ضخیمتر و محکمتری به نام کلاف به دست آید. این تابدهی باعث میشود نخ استحکام بیشتری پیدا کند و برای بافت آماده شود. کلافهای ابریشم معمولاً به صورت حلقههای بزرگ در میآیند و سپس برای مرحلهٔ بعد، یعنی بافت، به دارباف منتقل میشوند. ابریشم به دلیل سطح صاف و انعکاس نور، درخشش ویژهای دارد که آن را از دیگر نخها متمایز میکند.
بافت ساده؛ تار و پود در یک راستا
برای بافت پارچه، نخها را به دو دستهٔ تار و پود تقسیم میکنیم. نخهای تار، نخهای طولی هستند که با کشش زیاد روی دارباف قرار میگیرند. نخهای پود نیز نخهای عرضی هستند که با کمک ماسوره یا شاتل بین نخهای تار رفت و آمد میکنند. در ساختار بافت ساده، هر نخ پود به نوبت از روی یک نخ تار و زیر نخ تار بعدی عبور میکند. این الگوی یکدرمیان باعث میشود پارچهای محکم، نازک و با طرحی شطرنجی بسیار ریز به دست آید.
برای درک بهتر این ساختار، میتوان به سبدهای حصیری یا حتی بافت موهای بافته شده فکر کرد که در آنها رشتهها به صورت منظم روی هم قرار میگیرند. در شعربافی، به دلیل نازکی و ظرافت نخ ابریشم، این بافت ساده جلوهای زیبا و لطیف به پارچه میدهد. بیشتر پارچههای ابریشمی که برای پوشاک یا روسری استفاده میشوند، با همین روش ساده بافته میشوند، هرچند گاهی برای ایجاد طرحهای پیچیدهتر، از بافتهای دشوارتری نیز استفاده میشود.
تفاوت نخ ابریشم با دیگر نخها
برای آنکه بهتر جایگاه ابریشم را در میان نخها بشناسیم، بد نیست آن را با دو نخ طبیعی دیگر یعنی پشم و پنبه مقایسه کنیم. هر یک از این نخها ویژگیهای منحصر به فردی دارند که آنها را برای کاربردهای گوناگون مناسب میسازد.
| ویژگی | ابریشم | پشم | پنبه |
|---|---|---|---|
| منشأ | پیلهٔ کرم ابریشم | پشم گوسفند | غوزهٔ پنبه |
| نرمی و لطافت | بسیار نرم و لیز | نسبتاً زبر | نرم و جاذب رطوبت |
| درخشش | درخشان و براق | کدر | مات |
| استحکام | بسیار محکم | نسبتاً محکم | معمولی |
| کاربرد اصلی | لباسهای مجلل، روسری | لباسهای زمستانی، پتو | لباسهای روزمره، حوله |
