پرستش خدایان متعدد و ظهور پیامبران
باورهای دینی باستانی و دعوت پیامبران الهی به هدایت و مبارزه با ظلم
چکیده: در روزگاران کهن، مردم به جای خدای یگانه، خدایان گوناگونی را میپرستیدند. برخی خدایان برای باران، برخی برای جنگ و برخی دیگر برای کشاورزی بودند. در این میان، پیامبرانی از سوی خداوند برانگیخته شدند تا مردم را به پرستش خدای یکتا و دادگری فراخوانند و با ستم و نابرابری مبارزه کنند. این مقاله به بررسی این باورهای باستانی و نقش پیامبران در هدایت انسانها میپردازد.
باورهای دینی در دوران باستان
در گذشتههای دور، انسانها پدیدههای طبیعی را نمیشناختند. برای نمونه، وقتی باران نمیبارید، فکر میکردند خدای باران ناراحت شده است. یا وقتی رودخانه طغیان میکرد، باور داشتند خدای آب خشمگین است. به همین دلیل، برای هر پدیدهای خدایی ویژه در نظر میگرفتند و برای او نیایشگاه میساختند. این باور، «چندخدایی» نام دارد.
| فرهنگ باستانی |
خدایان مورد پرستش |
دلیل پرستش |
| بینالنهرین |
خدای آفتاب، خدای ماه، خدای آب |
کمک به کشاورزی و زندگی روزمره |
| مصر باستان |
خدای خورشید، خدای مرگ، خدای رود نیل |
امید به زندگی پس از مرگ و باروری زمین |
در چنین جوامعی، بیشتر مردم از روی ترس یا عادت، خدایان گوناگون را میپرستیدند. اما گاهی نیایشگرانِ یک خدای خاص، با پرستندگان خدای دیگر جنگ و ستیز میکردند. همچنین کشیشان و بزرگان معبدها از این باورها برای به دست آوردن قدرت و ثروت استفاده میکردند و مردم سادهدل را به پرداخت هدیههای گرانقیمت وا میداشتند.
پیامبران و دعوت به یکتاپرستی
در چنین روزگاری، پیامبرانی از سوی خداوند مبعوث شدند. آنان مردم را به پرستش خدای یگانه فرا میخواندند و از آنان میخواستند که از بتها و خدایان دروغین دست بردارند. حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت محمد (که درود بر آنان باد) از جمله این پیامبران بودند. پیامبران علاوه بر دعوت به یکتاپرستی، با ستمگران و قدرتمندانی که مردم را به بند کشیده بودند، مبارزه میکردند.
نکتهٔ مهم: پیامبران نه تنها به مردم میآموختند که خدایان ساختۀ دست بشر را نپرستند، بلکه به آنان یاد میدادند که در برابر ظلم و نابرابری بایستند. برای نمونه، حضرت موسی از فرعون ستمگر خواست تا بنیاسرائیل را آزاد کند. این آموزهها نشان میدهد که دین با عدالت و نیکی گره خورده است.
چند پرسش و پاسخ ساده
پرسش: چرا مردم باستان خدایان زیادی میپرستیدند؟
زیرا پدیدههای طبیعی را نمیشناختند و هر اتفاقی را کار یک نیروی نامرئی میدانستند. برای همین، برای رعد و برق، باران و خشکسالی خدایی جداگانه در نظر میگرفتند و از او یاری میخواستند.
پرسش: پیامبران چه پیامی برای مردم داشتند؟
پیامبران مردم را به پرستش خدای یگانه دعوت میکردند و از آنان میخواستند که از بتپرستی دست بردارند. همچنین به مردم میآموختند که با ستم و بیعدالتی مبارزه کنند و به یکدیگر نیکی نمایند.
پرسش: امروز چه شباهتی به آن دوران داریم؟
امروز نیز گاهی انسانها به جای خدا، به پول، قدرت یا شهرت بهعنوان خدایان جدید دل میبندند. پیامبران به ما یادآوری میکنند که تنها خدای یکتا شایستهٔ پرستش است و باید در برابر هرگونه ستم و خودخواهی بایستیم.
نتیجهگیری این مقاله نشان داد که باور به خدایان متعدد، ریشه در ناآگاهی انسانهای باستان از طبیعت داشت. اما پیامبران با دعوت به یکتاپرستی، مردم را از این جهل بیرون آوردند و به آنان آموختند که عدالت و نیکی، اصل اساسی دین است. امروز نیز با الگو گرفتن از این پیامهای الهی، میتوانیم در برابر هرگونه ستم و نابرابری بایستیم و خدای یکتا را از ته دل پرستش کنیم.
