آزمون نوبت اول فارسی 1 پایه دهم شامل سه بخش اصلی است که دانش زبانی، ادبی و فکری دانش‌آموزان را ارزیابی می‌کند: قلمرو زبانی: شامل سوالاتی درباره معنی واژگان، انتخاب و تصحیح غلط‌های املایی، تحلیل نقش دستوری واژگان، انواع واو (ربط، عطف)، و بررسی حذف لفظی و معنوی. همچنین، مواردی چون تکمیل جدول هسته و وابسته، تحلیل تفاوت معنایی واژه‌ها، و کاربرد پسوندها مطرح است. قلمرو ادبی: ارزیابی آرایه‌های ادبی مانند مجاز، استعاره، ایهام، و حسن تعلیل. تشخیص مشبه و مشبه‌به، مفهوم کنایه‌ها، شناسایی واژه‌های دارای آرایه‌های سجع و نمادین، و حفظ و تکمیل اشعار ادبی بخشی از این آزمون است. قلمرو فکری: تحلیل مفاهیم شعری و نثری، پاسخ به سوالات مرتبط با درک مطلب، تفسیر مضامین عرفانی و اخلاقی، و بازنویسی نثر روان از اشعار و متون ادبی. سوالاتی درباره تاریخ ادبیات و مفاهیم اخلاقی همچون رازداری و ریاکاری نیز گنجانده شده است.