چکیده: تاریخ بشر را به انقلاب‌هایی تقسیم کرده‌اند. هر یک از این انقلاب‌ها نقطه عطفی در زندگی بشر محسوب می‌شود. یکی از این انقلاب‌ها، انقلاب صنعتی است که شروع آن از اروپا (انگلستان) در سده هیجدهم بود و پس از آن به سایر نقاط تسرّی یافت. با آغاز انقلاب صنعتی در کشورها، تغییراتی به وجود آمد که قبل از آن، این چهره برای مردم کشورها ناشناخته بود؛ ایجاد صنایع مختلف، افزایش استفاده از معادن، افزایش درآمد کشور، ایجاد راه‌های ارتباطی مختلف بین کشورها و شهرها، افزایش آلودگی‌های زیست‌محیطی و... در این مقاله که به شیوه اسنادی جمع‌آوری شده است، پس از بررسی مفهوم انقلاب صنعتی در جهان و ایران، به تاریخچه ایجاد صنایع مختلف در کشور پرداخته می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه ناصرالدین شاه قاجار تلاش خود را برای صنعتی کردن کشور کرد، اما این تلاش به ثمر نرسید. در زمان رضاخان، که فردی با خصوصیات اخلاقی خاص خود بود، پایه‌های صنعتی شدن در ایران حتی با هزینه‌های گزاف گذاشته شد و اکثر صنایع در زمان وی ایجاد شدند. اما انقلاب صنعتی در مقیاس کوچک سرانجام در زمان محمدرضا شاه (پهلوی دوم)، که در واقع ادامه کارهای پدرش بود، رخ داد و این روند صنعتی شدن بعد از انقلاب اسلامی به‌ویژه در صنایع نوظهوری مانند هسته‌ای ادامه دارد. واژگان کلیدی: انقلاب صنعتی، ایران، قاجار، پهلوی، انقلاب اسلامی

آینده‌پژوهی یکی از روش‌های نوین است که در ابتدا در رشته‌های مرتبط با تکنولوژی و فناوری نمود کرد و بیشتر برای پیش‌بینی پیشرفت‌های تکنولوژیکی به کار می‌رفت. سپس به سایر رشته‌ها، از جمله علوم اجتماعی، به واسطه ماهیت این رشته نفوذ کرد. در این مدت، تکنیک‌ها و روش‌های متفاوتی نیز از روش‌شناسی، به ویژه علوم اجتماعی، به این روش رخنه کرد و روش‌های متعددی برای آن ذکر شد. در این پژوهش نیز به آن‌ها اشاره شده است. یکی از مهم‌ترین و تاریخی‌ترین این روش‌ها، روش دلفی است که حتی گاهی آینده‌پژوهی را با نام روش دلفی می‌شناسند. اگرچه روش دلفی ممکن است همان‌گونه که اشاره شد برای همه موضوعات و زمینه‌ها کاربرد نداشته باشد، اما اصولاً این روش برای موضوعاتی که اطلاعات آن‌ها بسیار اندک است یا اکثراً محرمانه می‌باشد، مناسب است. در این صورت، مراجعه به کارشناسان و پیش‌بینی مسائل موجود در این حوزه مناسب‌تر به نظر می‌رسد. بنابراین، با توجه به این‌که موضوع مورد بحث محقق در این پژوهش مرتبط با مسائل محیط زیست بوده و سیاست دولت در اکثر موارد، به خصوص در مورد اطلاعات کلان، محرمانه است و دسترسی به اطلاعات آن به راحتی امکان‌پذیر نیست، انتخاب روش دلفی برای آن مناسب تشخیص داده شد.

بازارها از گذشته در زندگی اجتماعی ایرانیان از جایگاه خاصی برخوردار بوده‌اند. بازارها علاوه بر محلی برای معاملات مالی و خرید و فروش اجناس توسط افراد، مکانی برای تعاملات اجتماعی نیز بوده‌اند. در بازارهای سنتی، علاوه بر دکان‌ها، مسجد و زورخانه‌ها (مکانی برای ورزش)، قهوه‌خانه‌ها، حسینیه‌ها و تکایا نیز وجود داشته است. بدین ترتیب، علاوه بر سرمایه اقتصادی، سرمایه اجتماعی و فرهنگی نیز در این مکان‌ها به‌خوبی مشهود بوده است. اما با مدرن شدن ایران، این مکان‌ها اگرچه به نظر می‌رسد که رونق سابق خود را از دست داده‌اند، اما اکنون به هویتی برای شهرها و مردمان آن تبدیل شده‌اند. این مقاله به شیوه اسنادی جمع‌آوری شده است. واژگان کلیدی: بازار، فضای اجتماعی، سرمایه اجتماعی، کارکرد