دامپروری؛ فعالیتی برای تولید و زندگی
انواع دام و فرآوردههای آن
دامها را از نظر نوع و کاربردی که دارند، به دو گروه اصلی تقسیم میکنند: دامهای سنگین مانند گاو و شتر که بیشتر برای شیر، گوشت و بارکشی استفاده میشوند و دامهای سبک مانند گوسفند و بز که علاوه بر گوشت و شیر، پشم و کرک باکیفیتی هم تولید میکنند. هر کدام از این دامها فرآوردههای ویژهای دارند که در زندگی روزمره ما بسیار کاربرد دارند. برای نمونه، از شیر گاو، ماست، پنیر و کره تهیه میشود و از پشم گوسفند، نخ و پارچههای پشمی میبافند. همچنین از پوست دامها برای ساختن کیف، کفش و لباس استفاده میشود. در جدول زیر، برخی از مهمترین دامها و فرآوردههای آنها را با هم مقایسه میکنیم.| نوع دام | فرآوردهٔ اصلی | فرآوردهٔ فرعی |
|---|---|---|
| گاو | شیر و گوشت | چرم، روغن حیوانی |
| گوسفند | گوشت و پشم | شیر، پوست، دنبه |
| بز | شیر و گوشت | کرک، پوست |
| مرغ | تخممرغ و گوشت | پر، کود |
| شتر | شیر و گوشت | پشم، بارکشی |
اهمیت دامپروری در زندگی و اقتصاد
دامپروری فقط به تولید غذا ختم نمیشود، بلکه تأثیرهای بزرگی روی زندگی انسانها دارد. اول از همه، این فعالیت به امنیت غذایی کمک میکند؛ یعنی مطمئن میشویم که همیشه به اندازهٔ کافی گوشت، شیر و تخممرغ داریم. دوم اینکه دامها از گیاهانی تغذیه میکنند که در بعضی زمینها به درد کشاورزی نمیخورند، پس زمینهای بیاستفاده هم به چرخهٔ تولید وارد میشوند. سوم، کود حیوانی یک کود طبیعی بسیار خوب است که به کشاورزان کمک میکند محصولات بهتری برداشت کنند. از طرف دیگر، دامپروری برای بسیاری از خانوادههای روستایی و عشایری منبع درآمد اصلی است و باعث میشود مردم در روستاها بمانند و به شهر مهاجرت نکنند. صنایع وابسته به دامپروری مانند لبنیاتسازی، چرمسازی و بافندگی نیز شغلهای زیادی ایجاد کردهاند. بنابراین، دامپروری یک فعالیت اقتصادی مهم به شمار میرود که با دیگر بخشهای اقتصادی مانند کشاورزی و صنایع غذایی در ارتباط تنگاتنگ است.پرسشهای چالشی دربارهٔ دامپروری
خیلیها فکر میکنند دامپروری حتماً به محیط زیست آسیب میرساند، اما این موضوع به روش پرورش بستگی دارد. اگر دامها به طور اصولی و در جای مناسب پرورش داده شوند و از مراتع به اندازهٔ کافی استفاده کنند، آسیبی به طبیعت نمیرسد. مشکل وقتی پیش میآید که دامها بیش از حد در یک منطقه میچرند و خاک را فشرده یا گیاهان را از ریشه درمیآورند. به همین دلیل، دامداران آگاه از روشهای نوین مانند چرای متناوب استفاده میکنند تا هم دام سالم بماند و هم طبیعت حفظ شود.
هر دامی با شرایط آب و هوایی و جغرافیایی خاصی سازگار است. برای نمونه، گاوهای شیری در مناطق خنک و مرطوب بهتر شیر میدهند، در حالی که شتر در مناطق گرم و خشک مانند کویر زندگی میکند. گوسفند هم در مناطق کوهستانی و دشتهای معتدل عملکرد بهتری دارد. به همین دلیل است که در هر منطقه از کشور، دامهای بومی همان منطقه پرورش داده میشوند و دامداران با تجربه، بهترین نژاد را برای محل زندگی خود انتخاب میکنند.
در دامپروری سنتی، دامها معمولاً در فضای باز و با تغذیهٔ طبیعی از مراتع نگهداری میشوند و تعداد دام محدود است. اما در دامپروری صنعتی، دامها در سالنهای بزرگ و با خوراک تهیهشده پرورش مییابند و تولید بسیار بالایی دارند. هر دو روش مزایا و معایب خود را دارند؛ روش سنتی به طبیعت نزدیکتر است ولی تولید کمتری دارد و روش صنعتی تولید بالا دارد اما باید مراقب بود که به سلامت دام و کیفیت فرآوردهها آسیب نزند.
