دوست شایسته، گنجی ارزشمند
نشانههای دوست شایسته
یک دوست واقعی و شایسته، ویژگیهای برجستهای دارد که او را از دیگران متمایز میکند. این ویژگیها را میتوان در سه حوزهٔ اصلی دانش، صداقت و خوشاخلاقی خلاصه کرد. بیایید با هم این نشانهها را بررسی کنیم.
| ویژگی | دوست شایسته | دوست ناشایسته |
|---|---|---|
| دانایی | به درس و آینده اهمیت میدهد، مطالعه میکند و تشویقکنندهٔ پیشرفت است. | به درس بیتوجه است، وقت خود را بیهوده تلف میکند و دیگران را نیز به این کار ترغیب میکند. |
| صداقت | راستگو است، به قول خود وفا میکند و در نهان، خلاف آشکارش عمل نمیکند. | دروغ میگوید، قولهای توخالی میدهد و رفتارش با گفتارش هماهنگی ندارد. |
| خوشاخلاقی | با دیگران با احترام رفتار میکند، در دلش کینه ندارد و لبخند بر لب دارد. | بددهن است، زود عصبانی میشود و دیگران را مسخره یا تحقیر میکند. |
| اثرگذاری | شما را به کارهای خوب و مفید تشویق میکند و در سختیها یاریتان میدهد. | شما را به کارهای پرخطر یا بیفایده ترغیب میکند و در مشکل، شما را تنها میگذارد. |
برای نمونه، فرض کنید در گروههای درسی، دوستی دارید که همیشه در انجام تکالیف گروهی کمک میکند، اگر مطلبی را متوجه نمیشوید با حوصله توضیح میدهد و هرگز شما را به خاطر یک اشتباه کوچک خجالتزده نمیکند. این فرد، نشانههای یک دوست شایسته را دارد. در برابر، کسی که شما را تشویق به فرار از کلاس یا مسخره کردن معلم میکند، هرچند ممکن است در ظاهر بامزه یا جذاب باشد، دوست خوبی برای شما نیست.
پیامدهای دوستی با افراد ناسالم
شاید با خود بگویید: «او نیت بدی ندارد، فقط کمی شوخطبع است» یا «من که تحت تأثیر حرفهایش قرار نمیگیرم». اما حقیقت این است که دوستی با افراد ناسالم، حتی با نیت خیر، آثاری جبرانناپذیر بر روحیه، رفتار و حتی آیندهٔ شما دارد. این آثار را میتوان در چهار سطح بررسی کرد.
اولین پیامد، افت تحصیلی و بیرغبتی به یادگیری است. وقتی دوست شما به جای مطالعه، شما را به بازیهای رایانهای یا گشتوگذار بیهوده در فضای مجازی دعوت کند، به مرور انگیزهٔ درس خواندن را از دست خواهید داد. دومین پیامد، ضعف در اعتمادبهنفس و عزتنفس است. دوستی که مدام شما را با دیگران مقایسه میکند، اشتباهات شما را بزرگنمایی میکند یا به موفقیتهای شما حسادت میورزد، اعتمادبهنفس شما را به شدت پایین میآورد. سومین پیامد، عادت به رفتارهای نادرست مانند دروغگویی، غیبت، پرخاشگری یا قانونشکنی است. انسان به مرور، از محیط اطراف خود الگو میگیرد و اگر دوستانش چنین رفتارهایی داشته باشند، به مرور این رفتارها در او هم نهادینه میشود. چهارمین پیامد، دوری از خانواده و ارزشهای خانوادگی است. دوست ناسالم ممکن است شما را به مخالفت با پدر و مادر، پنهانکاری یا بیاحترامی به بزرگترها ترغیب کند که این خود، زمینهساز بسیاری از مشکلات بعدی است.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ دوستی
گاهی در ذهن دانشآموزان، ابهاماتی دربارهٔ دوستی ایجاد میشود که اگر پاسخ مناسبی برای آنها نداشته باشند، ممکن است دچار تصمیمهای اشتباه شوند. در ادامه به چند پرسش رایج و چالشی پاسخ میدهیم.
آیا میتوان دوستی را که اشتباه میکند، یکباره رها کرد؟
نه، دوستی یعنی همراهی، حتی در زمان اشتباه. اما باید مرز قائل شوید. اگر دوستتان مرتکب اشتباهی شده، ابتدا با مهربانی و منطق او را راهنمایی کنید. اگر اشتباه را تکرار کرد و بر رفتار نادرست خود پافشاری نمود، آنگاه با صراحت و قاطعیت، از ادامهٔ دوستی پرهیز کنید. رها کردن یکباره، بدون گفتوگو، خود نوعی بیعدالتی است.
چگونه بفهمم که دوستم واقعاً صادق است یا فقط تظاهر میکند؟
صداقت را در رفتارهای کوچک و بزرگ بسنجید. آیا در مواقعی که کسی او را نمیبیند، به قول خود عمل میکند؟ آیا وقتی شما نیستید، از شما بدگویی میکند یا از شما دفاع میکند؟ آیا هنگام بروز اختلاف نظر، حقیقت را میپذیرد یا به دروغ متوسل میشود؟ صداقت یک خصلت یکپارچه است؛ کسی که در یک موضوع دروغ میگوید، به احتمال زیاد در موضوعات دیگر هم راست نمیگوید.
آیا دوستی با کسی که از نظر درسی ضعیفتر است، برای ما ضرر دارد؟
خیر، شرط دوستی شایسته، نمرهٔ بیست یا هوش سرشار نیست. بلکه مهم، تلاش، پشتکار و خلقوخوی خوب است. ممکن است دوستی در درس ضعیف باشد اما در اخلاق، الگوی بسیار خوبی باشد. او میتواند به شما نظم، مهربانی یا صبوری را بیاموزد. پس ملاک را فقط موفقیت تحصیلی قرار ندهید؛ بلکه مجموعهٔ ویژگیهای اخلاقی و رفتاری را در نظر بگیرید.
اگر جمع دوستانم کار نادرستی انجام میدهند، وظیفهٔ من چیست؟
این یکی از سختترین موقعیتهاست. شما نباید سکوت کنید، زیرا سکوت یعنی همراهی با کار نادرست. اما نباید با پرخاش یا تحقیر وارد شوید. بهترین راه، ابراز نگرانی و مخالفت منطقی و آرام است. اگر دیدید جمع شما را وادار به کار خلاف میکند، قاطعانه بگویید «نه» و اگر لازم شد، از آن جمع خارج شوید. گاهی تنها ماندن، بهتر از همراهی با جمع نادرست است.
سخن پایانی
انتخاب دوست شایسته، یک مهارت است که با تمرین و دقت به دست میآید. به خاطر داشته باشید که شما نیز برای دیگران، یک دوست به شمار میروید. پس پیش از آنکه از دیگران انتظار داشته باشید که برای شما دوست خوبی باشند، خودتان نیز با دانشاندوزی، صداقت و خوشاخلاقی، الگویی شایسته برای دوستانتان باشید. دوستی مانند باغی است که اگر به موقع آبیاری شود و از آفتها دور بماند، میوههای شیرین و ارزشمندی به بار خواهد آورد. پس با انتخابی سنجیده، باغ دوستی خود را سرسبز و پربار نگه دارید.
