جهش: حرکت انفجاری کوتاه برای جدا کردن بدن از سطح
اجزای اصلی جهش: نیرو، زمان و جهت
برای اینکه یک جهش خوب انجام شود، سه چیز باید با هم هماهنگ باشند: نیروی اولیه، زمان تماس با سطح و جهت حرکت. نیروی اولیه همان فشاری است که پاها به زمین وارد میکنند. هرچه این فشار بیشتر باشد، بدن بالاتر یا دورتر میرود. زمان تماس یعنی مدت زمانی که پاها با زمین در ارتباط هستند. اگر این زمان خیلی کوتاه باشد، نیرو به خوبی منتقل نمیشود و اگر خیلی بلند باشد، حرکت کند میشود. جهت حرکت نیز مشخص میکند که جهش به کدام سمت خواهد بود؛ مثلاً بالا برای گرفتن توپ یا جلو برای پریدن از روی یک گودال.
در زندگی روزمره، وقتی از یک پله پایین میپرید یا هنگام بازی بسکتبال برای پرتاب توپ به سمت حلقه میپرید، در واقع دارید از این سه اصل استفاده میکنید. حتی وقتی از روی یک چالهٔ کوچک آب میپرید، باید نیروی مناسبی به زمین بدهید، در زمان کوتاهی پاها را جمع کنید و جهت خود را به سمت جلو تنظیم کنید تا به هدف برسید.
| نوع جهش | نیروی مورد نیاز | زمان تماس | کاربرد در زندگی |
|---|---|---|---|
| جهش عمودی (بالا) | زیاد | کوتاه | گرفتن توپ در والیبال |
| جهش افقی (جلو) | متوسط | متوسط | پریدن از روی نهر آب |
| جهش مورب (بالا و جلو) | خیلی زیاد | بسیار کوتاه | پرش طول در ورزش |
نمونههای عینی از جهش در بازی و ورزش
شاید جالب باشد بدانید که هر روز چندین بار جهش انجام میدهید، بدون اینکه حتی متوجه شوید. وقتی در حیاط مدرسه بازی طناببازی میکنید، هر بار که از روی طناب میپرید، یک جهش کوچک انجام دادهاید. در بازی لی لی، وقتی روی یک پا میپرید و از خانهای به خانهٔ دیگر میروید، در واقع دارید جهشهای پیاپی با جهتهای مختلف انجام میدهید. حتی وقتی در راهروی خانه، از روی اسباببازیهای برادر کوچکترتان میپرید، یک جهش با هدف عبور از مانع انجام میدهید.
در ورزش هم جهش نقش بسیار مهمی دارد. در بسکتبال، بازیکنان برای پرتاب توپ یا گرفتن ریباند، جهش عمودی بلندی انجام میدهند. در والیبال، هنگام سرویس یا اسپک، جهش به بازیکن کمک میکند تا توپ را از بالای تور به زمین حریف بفرستد. در ورزش دو و میدانی، پرش طول و پرش ارتفاع دو نمونهٔ کامل از جهش هستند که در آنها ورزشکار با یک حرکت انفجاری، بدن خود را از سطح زمین جدا میکند و تا جایی که ممکن است به جلو یا بالا میرود.
پاسخ به پرسشهای چالشی دربارهٔ جهش
پرسش ۱: چرا گاهی با وجود اینکه محکم میپریم، ارتفاع جهش کم است؟
پاسخ: ارتفاع جهش به دو چیز بستگی دارد: نیروی وارد شده به زمین و مدت زمانی که پاها با زمین تماس دارند. اگر پاها خیلی زود از زمین جدا شوند، نیروی کافی به زمین منتقل نمیشود و بدن بالا نمیرود. همچنین اگر زانوها خیلی خم نباشند، نمیتوانند مانند یک فنر عمل کنند و نیروی ذخیره شده را به بدن بازگردانند. برای یک جهش بلند، باید زانوها را به اندازهٔ کافی خم کنید، سپس با قدرت و در زمان مناسب، پاها را صاف کنید.
پرسش ۲: آیا میتوان در هوا مسیر جهش را تغییر داد؟
پاسخ: پس از اینکه پاها از سطح جدا شدند، دیگر نمیتوانید مسیر اصلی جهش را تغییر دهید، زیرا هیچ نیروی خارجی به بدن وارد نمیشود. اما میتوانید با حرکت دستها یا چرخش بدن، تعادل خود را حفظ کنید یا وضعیت بدنتان را در هوا تغییر دهید. به همین دلیل است که در ورزش پرش ارتفاع، ورزشکاران بعد از جدا شدن از زمین، بدن خود را به گونهای میچرخانند که از روی میله عبور کنند، بدون اینکه مسیر کلی جهش تغییر کند.
پرسش ۳: چرا جهش روی شن و ماسه سختتر از جهش روی زمین سفت است؟
پاسخ: وقتی روی شن میپرید، قسمتی از نیروی پاهایتان صرف فشرده شدن شن میشود و به جای اینکه بدن را به بالا هل دهد، در دانههای شن هدر میرود. به عبارت دیگر، شن مانند یک تشک نرم، نیروی شما را جذب میکند و کمتر به شما بازمیگرداند. اما زمین سفت، نیرو را به خوبی بازمیگرداند و باعث میشود جهش بلندتری داشته باشید. به همین دلیل است که ورزشکاران پرش طول معمولاً روی زمینهای سفت تمرین میکنند و در مسابقه، سطح پرش از مواد مخصوص ساخته میشود.
در این مقاله با مفهوم جهش به عنوان یک حرکت انفجاری و کوتاه آشنا شدید. دیدید که جهش نه تنها در ورزش، بلکه در بسیاری از بازیها و کارهای روزمره کاربرد دارد. سه عامل اصلی در یک جهش موفق عبارتند از: نیروی اولیه، زمان تماس با سطح و جهت حرکت. همچنین متوجه شدید که سطحی که روی آن میپرید، تأثیر زیادی در نتیجهٔ جهش دارد. با تمرین و توجه به این نکات، میتوانید جهشهای خود را دقیقتر و مؤثرتر کنید و در بازیهای مختلف بهتر عمل کنید.
