آگاهی، توانایی و رفتار: سه هدف اصلی درس تربیت بدنی
سه حیطهٔ اصلی یادگیری در ورزش
وقتی در کلاس ورزش شرکت میکنیم، معلم ما فقط به این توجه نمیکند که چقدر سریع میدویم یا چقدر توپ را دقیق پرتاب میکنیم. او به سه چیز مهم دیگر هم نگاه میکند: اول اینکه ما آگاهی یا دانش لازم را داریم، دوم اینکه مهارت یا توانایی انجام کار را به دست آوردهایم و سوم اینکه نگرش یا رفتارمان درست شده است. بیایید هر کدام را با یک مثال ساده توضیح دهیم.
| نوع هدف | معنی ساده | مثال در زندگی روزمره |
|---|---|---|
| دانشی | چیزهایی که باید بدانیم و به خاطر بسپاریم | دانستن اینکه قبل از ورزش حتماً باید بدن را گرم کنیم |
| مهارتی | کارهایی که باید بتوانیم انجام دهیم | توانایی انجام حرکات کششی صحیح برای گرم کردن بدن |
| نگرشی | رفتارها و عادتهایی که باید در خود ایجاد کنیم | علاقه به گرم کردن بدن قبل از هر فعالیت ورزشی |
چگونه این سه هدف را در زندگی روزمره ببینیم؟
فرض کن میخواهی دوچرخهسواری را یاد بگیری. هدف دانشی این است که بدانی ترمز کجاست، چگونه باید تعادل خود را حفظ کنی و قوانین راهنمایی را بدانی. هدف مهارتی این است که واقعاً بتوانی سوار دوچرخه شوی، پدال بزنی و بدون افتادن حرکت کنی. هدف نگرشی هم این است که وقتی دوچرخهسواری میکنی، کلاه ایمنی به سر بزنی، به عابران پیاده احترام بگذاری و از دوچرخهسواری لذت ببری. همانطور که میبینی، فقط دانستن کافی نیست؛ باید بتوانی انجام دهی و همچنین رفتار درست را هم یاد بگیری.
یک مثال دیگر: در کلاس والیبال، هدف دانشی این است که قوانین بازی را بدانی، تعداد ضربات مجاز برای هر تیم را به خاطر داشته باشی و بدانی توپ نباید به زمین بخورد. هدف مهارتی این است که بتوانی توپ را به خوبی پاس بدهی، سرویس بزنی و توپ را برگردانی. هدف نگرشی این است که با همتیمیهای خود همکاری کنی، به حریف احترام بگذاری و حتی اگر باختی، ناراحت نشوی و به بازی ادامه دهی. معلم ورزش تو هر سه این هدفها را میسنجد، نه فقط تعداد امتیازهایی که به دست میآوری.
پرسش و پاسخ دربارهٔ این سه هدف
پرسش اول: چرا باید قوانین ورزش را یاد بگیریم؟ مگر نمیشود فقط بازی کرد؟
پاسخ: قوانین مانند راهنما هستند. اگر قوانین را ندانیم، ممکن است در حین بازی به خودمان یا دیگران آسیب بزنیم یا بازی به هم بریزد و لذت خود را از دست بدهد. مثلاً در فوتبال، اگر ندانی که دست زدن به توپ خطاست، ممکن است بیاختیار با دست توپ را بگیري و بازی را خراب کنی. دانستن قوانین به ما کمک میکند تا بازی منصفانه و لذتبخشی داشته باشیم.
پرسش دوم: اگر در یک مهارت ورزشی خیلی خوب نباشم، آیا میتوانم نمرهٔ خوبی بگیرم؟
پاسخ: بله، حتماً. معلم تو فقط به توانایی اجرا نگاه نمیکند. او میبیند که آیا تلاش میکنی، آیا به دوستانت کمک میکنی، آیا به حرفهای او گوش میدهی و آیا سعی میکنی بهتر شوی. گاهی یک دانشآموز که مهارت بالایی ندارد، ولی نگرش عالی و دانش خوبی دارد، ممکن است عملکرد بهتری نسبت به کسی داشته باشد که فقط مهارت دارد، اما با دیگران بدرفتاری میکند یا قوانین را رعایت نمیکند.
پرسش سوم: چگونه میتوانیم نگرش خود را در ورزش بهتر کنیم؟
پاسخ: نگرش مانند یک عادت است که با تمرین تقویت میشود. میتوانی از کارهای کوچک شروع کنی؛ مثلاً همیشه قبل از شروع ورزش، حرکات کششی را انجام دهی، به حرفهای مربی با دقت گوش کنی، بعد از هر بازی به حریف خود بگویی «آفرین» و اگر خطایی کردی، آن را بپذیری و سعی کنی اشتباه خود را تکرار نکنی. این کارها به مرور زمان تبدیل به بخشی از شخصیت تو میشوند.
پایان سخن: درس تربیت بدنی فقط دویدن و توپ بازی نیست؛ بلکه فرصتی است تا یاد بگیریم چطور از بدن خود مراقبت کنیم، تواناییهای خود را افزایش دهیم و با دیگران رفتاری درست و محترمانه داشته باشیم. هرگاه در کلاس ورزش شرکت میکنی، به این سه هدف فکر کن: آگاهیتواناییرفتار پسندیده. با تلاش در هر سه بخش، نه تنها در ورزش، بلکه در تمام زندگی موفقتر خواهی بود.