هاشور و محو کردن
آشنایی با روشهای ایجاد تیرگی، بافت، سایه و مرزهای نرم در طراحی برای واقعیتر شدن تصویر
در طراحی، تنها کشیدن خطهای دور یک شکل کافی نیست؛ بلکه برای نشان دادن حجم، نور، جنس سطح و فاصله، باید از روشهایی مانند هاشور و محو کردن استفاده کرد. هاشور با کمک خطهای منظم یا متقاطع، تیرگی و بافت ایجاد میکند و محو کردن باعث میشود مرز میان تیرگی و روشنی نرمتر و طبیعیتر دیده شود. یادگیری این دو مهارت به دانشآموز کمک میکند اشیایی مانند میوه، لیوان، درخت، سنگ یا چهره را واقعیتر طراحی کند و تفاوت میان سطوح صاف و زبر را بهتر نشان دهد.
روشهای ایجاد تیرگی و بافت
نکته: هدف از هاشور، سیاه کردن کاغذ نیست؛ بلکه کنترل مقدار تیرگی و نشان دادن حجم و جنس سطح است.
| روش | ویژگی | نمونه کاربرد |
|---|---|---|
| هاشور یکجهته | خطهای موازی با فاصلههای منظم | سایههای ساده روی مکعب یا کتاب |
| هاشور متقاطع | قرار گرفتن چند دسته خط روی هم | ایجاد تیرگی بیشتر |
| هاشور منحنی | خطها با شکل جسم هماهنگ میشوند | طراحی توپ یا سیب |
| محو کردن | نرم کردن تغییر تیرگی و روشنی | چهره، ابر یا پارچه |
هاشور یکی از مهمترین ابزارهای طراحی است. در این روش، هنرمند با کشیدن خطهای منظم، مقدار تیرگی بخشهای مختلف تصویر را کنترل میکند. هرچه فاصله خطها کمتر باشد، سطح تیرهتر دیده میشود و هرچه فاصله بیشتر شود، سطح روشنتر به نظر میرسد. اگر لازم باشد تیرگی بیشتری ایجاد شود، میتوان دسته دیگری از خطها را با زاویهای متفاوت روی دسته اول کشید. این روش برای طراحی اشیایی مانند مکعب، مداد، گلدان یا تنه درخت بسیار کاربرد دارد.
گاهی لازم است خطهای هاشور با شکل جسم هماهنگ باشند. برای نمونه، هنگام طراحی یک توپ، اگر خطها کمی خمیده باشند، بیننده راحتتر حجم گرد جسم را احساس میکند. همچنین برای نشان دادن پوست درخت، سنگ یا پارچه میتوان از هاشورهایی با فاصله و جهتهای متفاوت استفاده کرد تا بافت هر سطح بهتر دیده شود.
نقش محو کردن در طبیعی شدن طراحی
محو کردن روشی است که باعث میشود مرز میان قسمت روشن و تیره، ناگهانی نباشد. در طبیعت نیز بیشتر سایهها به آرامی تغییر میکنند. اگر به یک توپ زیر نور چراغ نگاه کنید، متوجه میشوید که بخش روشن بهتدریج به نیمسایه و سپس به تیرگی کامل تبدیل میشود. محو کردن همین تغییر آرام را در طراحی نشان میدهد.
در طراحی با مداد، معمولاً پس از ایجاد تیرگی، با فشار مناسب دست و حرکت آرام، سطح یکنواختتر میشود. البته محو کردن نباید همه خطها را از بین ببرد؛ زیرا گاهی دیده شدن بخشی از هاشورها باعث میشود بافت جسم بهتر احساس شود. برای نمونه، پوست پرتقال به محوشدگی کامل نیاز ندارد، اما سطح یک لیوان شیشهای یا یک توپ پلاستیکی بهتر است نرمتر دیده شود.
استفاده درست از هاشور و محو کردن به شناخت نور نیز وابسته است. اگر محل تابش نور مشخص نباشد، حتی بهترین هاشورها نیز تصویر را طبیعی نشان نمیدهند. بنابراین ابتدا باید بخش روشن، نیمسایه، سایه و سایه افتاده مشخص شود و سپس میزان تیرگی هر قسمت با دقت اجرا گردد.
| ویژگی | هاشور | محو کردن |
|---|---|---|
| ایجاد تیرگی | با خطهای منظم | با نرم کردن تغییر تیرگی |
| نمایش بافت | بسیار مناسب | کمتر از هاشور |
| نمایش سطوح نرم | متوسط | بسیار مناسب |
پرسشهای مهم
پرسش: آیا هرچه هاشور بیشتری بکشیم، طراحی بهتر میشود؟
پاسخ: خیر. مقدار هاشور باید با شدت نور و تیرگی واقعی جسم هماهنگ باشد. هاشور بیش از اندازه، تصویر را کدر و نامرتب میکند.
پاسخ: خیر. مقدار هاشور باید با شدت نور و تیرگی واقعی جسم هماهنگ باشد. هاشور بیش از اندازه، تصویر را کدر و نامرتب میکند.
پرسش: آیا همه طراحیها به محو کردن نیاز دارند؟
پاسخ: خیر. در برخی طراحیها، دیده شدن خطهای هاشور بخشی از زیبایی اثر است و محو کردن زیاد باعث از بین رفتن بافت میشود.
پاسخ: خیر. در برخی طراحیها، دیده شدن خطهای هاشور بخشی از زیبایی اثر است و محو کردن زیاد باعث از بین رفتن بافت میشود.
پرسش: چگونه حجم یک جسم گرد را بهتر نشان دهیم؟
پاسخ: بهتر است جهت هاشورها با انحنای جسم هماهنگ باشد و تیرگیها بهتدریج محو شوند تا گردی جسم بهتر دیده شود.
پاسخ: بهتر است جهت هاشورها با انحنای جسم هماهنگ باشد و تیرگیها بهتدریج محو شوند تا گردی جسم بهتر دیده شود.
پرسش: چرا گاهی مرز سایه کاملاً مشخص نیست؟
پاسخ: زیرا در بسیاری از شرایط، نور بهآرامی تغییر میکند و مرز میان روشنایی و تیرگی نرم است. محو کردن این حالت طبیعی را نشان میدهد.
پاسخ: زیرا در بسیاری از شرایط، نور بهآرامی تغییر میکند و مرز میان روشنایی و تیرگی نرم است. محو کردن این حالت طبیعی را نشان میدهد.
هاشور و محو کردن دو مهارت مکمل در طراحی هستند. هاشور با استفاده از خطها، تیرگی، حجم و بافت را نشان میدهد و محو کردن تغییر نرم میان روشنایی و سایه را به تصویر میکشد. هنگامی که این دو روش همراه با شناخت درست نور و جهت تابش آن به کار گرفته شوند، طراحیها واقعیتر، دقیقتر و چشمنوازتر خواهند شد. تمرین مداوم روی شکلهای ساده مانند مکعب، کره، استوانه و میوهها بهترین راه برای تقویت این مهارتها است.