جهت جغرافیایی نقشه؛ راهنمای نامگذاری نماهای ساختمان
جهتهای اصلی و فرعی در نقشه
نقشهها مانند یک تصویر از بالا هستند که برای فهمیدن درست آن، باید بدانیم بالا و پایین نقشه کدام جهت جغرافیایی را نشان میدهد. در بیشتر نقشهها، بالای صفحه، جهت شمال در نظر گرفته میشود. برای پیدا کردن شمال، از یک علامت کوچک به نام قطبنما یا پیکان شمال استفاده میکنند که معمولاً در گوشهٔ نقشه کشیده میشود. چهار جهت اصلی عبارتند از: شمال، جنوب، شرق و غرب. اگر رو به شمال بایستیم، دست راست ما شرق، دست چپ ما غرب و پشت سر ما جنوب خواهد بود. این چهار جهت اصلی، پایهٔ نامگذاری نماهای ساختمان هستند. برای نمونه، اگر نقشهٔ یک مدرسه را نگاه کنیم و ببینیم که درِ ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد، یعنی این ورودی رو به خیابان یا فضای باز جنوبی باز میشود. به همین سادگی، هر ضلع ساختمان با یکی از این جهتها نامگذاری میشود.
کاربرد جهت جغرافیایی در طراحی و زندگی روزانه
شناخت جهت جغرافیایی فقط به نقشهخوانی ختم نمیشود. معماران و شهرسازان از این اطلاعات برای طراحی بهتر ساختمانها استفاده میکنند. برای نمونه، در ایران که در نیمکرهٔ شمالی قرار داریم، نور خورشید بیشتر از سمت جنوب میتابد. به همین دلیل، نمای جنوبی یک ساختمان در زمستان گرمترین و در تابستان روشنترین نما است. از سوی دیگر، نمای شمالی کمتر نور مستقیم خورشید را دریافت میکند و بنابراین خنکتر است. این ویژگی در نامگذاری نماها بسیار مهم است؛ چون وقتی میگوییم «نمای جنوبی»، یعنی آن ضلع از ساختمان رو به جنوب است و بیشترین تابش نور را در طول روز خواهد داشت. همچنین، جهت جغرافیایی به ما کمک میکند تا خیابانها و کوچهها را بهتر بشناسیم و هنگام جابهجایی در شهر، گم نشویم. فرض کنید دوست شما بگوید: «خانهمان در ضلع شمالی خیابان اصلی است.» با دانستن جهت شمال روی نقشه، به راحتی میتوانید مکان خانه را پیدا کنید.
| نام نما | جهت جغرافیایی | میزان تابش خورشید | کاربرد معمول |
|---|---|---|---|
| نمای جنوبی | جنوب | بسیار زیاد (به ویژه در زمستان) | پنجرههای بزرگ، حیاط خلوت |
| نمای شمالی | شمال | کم (نور غیرمستقیم) | انبار، راهرو، سایهانداز |
| نمای خاوری (شرقی) | شرق | نور صبحگاهی | اتاق خواب، آشپزخانه |
| نمای باختری (غربی) | غرب | نور عصرگاهی (گرم) | پذیرایی، ایوان |
پرسشهای رایج دربارهٔ جهتهای جغرافیایی و نماها
پرسش: چرا در بیشتر نقشهها، شمال در بالای صفحه قرار دارد، اما در برخی نقشههای قدیمی، شرق در بالا بوده است؟
پاسخ: این موضوع به تاریخچهٔ نقشهنگاری برمیگردد. در گذشته، برخی از نقشهها بر اساس مسیر حرکت خورشید ترسیم میشدند و شرق را بالا قرار میدادند. ولی امروزه برای یکدست شدن و سهولت در خواندن، تقریباً همهٔ نقشهها با شمال در بالا ترسیم میشوند. این یک قرارداد جهانی است که به ما کمک میکند بدون سردرگمی، جهتها را تشخیص دهیم.
پرسش: آیا نامگذاری نماها فقط برای ساختمانهای بزرگ مهم است یا برای خانهٔ کوچک ما هم کاربرد دارد؟
پاسخ: برای هر ساختمانی، حتی یک خانهٔ کوچک، دانستن جهت نماها مفید است. برای نمونه، اگر اتاق خواب شما نمای جنوبی داشته باشد، در زمستان هوای گرمتری دارد و در تابستان ممکن است خیلی گرم شود. با دانستن این جهتها، میتوانید پرده یا کولر را بهتر تنظیم کنید یا حتی جای میز تحریر خود را طوری بگذارید که از نور طبیعی بیشتری بهره ببرید.
پرسش: اگر نقشه پیکان شمال نداشته باشد، چگونه جهت ساختمان را پیدا کنیم؟
پاسخ: در این موارد، معمولاً از دیگر نشانههای روی نقشه کمک میگیریم؛ مانند خیابانهای اصلی، رودخانهها یا کوهها که در نقشهٔ کامل، نام یا جهت آنها نوشته شده است. همچنین، در بسیاری از نقشههای دیجیتال امروزی، یک قطبنمای کوچک به طور خودکار نشان داده میشود که با چرخاندن نقشه، جهت شمال را مشخص میکند. اگر هیچ نشانهای نبود، میتوان از موقعیت خورشید در زمان تهیهٔ نقشه کمک گرفت، اما این کار نیاز به تجربه دارد.
به خاطر بسپار: جهت جغرافیایی نقشه، کلید طلایی برای فهمیدن جهت نماهای ساختمان است. با دانستن شمال، میتوانیم به راحتی بقیهٔ جهتها را پیدا کنیم و نام هر نما را تعیین کنیم. این دانش، هم در مدرسه، هم در خانه و هم در سفر به کارمان میآید. همچنین، معماران با تکیه بر همین جهتها، ساختمانهایی طراحی میکنند که هم روشنایی مطلوبی داشته باشند و هم انرژی کمتری مصرف کنند. پس دفعهٔ بعد که نقشهٔ یک محله یا شهر را دیدید، حتماً به پیکان شمال دقت کنید و ببینید هر خیابان و هر ساختمان به کدام سمت است.
